مهندسی جهل 095
کدام اثر فکری-هنری میتواند با این کتاب قدیمی تورکی دستنویس مبارزه بکند؟
امروز با یک شاهکار ادبی در زبان تورکی آشنا شدیم که نویسنده ای با نام "علی بن عبدالله وقت الضحی" حدود پانصد سال قبل و در تاریخ نوزدهم محرم الحرام نهصد و پنجاه و هشت جلد اول آن را به پایان رسانده است.
این کتاب دارای پانصد و سی و چهار صفحه است که به زبان تورکی و در پانصد سال قبل توسط یک نویسنده حرفه ای، با دست خط بسیار زیبا و قابل خواندن توسط بیسوادانی همچون ما که از خواندن و تفهیم و تفهم زبان مادری و تمدن مکتوب خودمان محروک گشته ایم، ساده و آسان است.
نام این کتاب "قهرمان قاتل" نوشته شده است که کتابی دستنویس و خطی است و در کتابخانه ای در فرانسه نگهداری می شود.
در برنامه نود و پنجم مهندسی جهل، حدود پانزده صفحه از این کتاب را تورق زدیم.
از نظر ادبی، کتاب کم نظیری است و می توان آن را با کتاب های مهم داستانی، فلسفی، عرفانی، انسانی، قهرمانی مقایسه کرد.
داستان این کتاب از نظر ساختار، و چارچوب داستانی، بر شاهنامه فردوسی و مثنوی معنوی برتری قابل توجیه دارد.
در عین حالی که ساختار و ریخت این اثر ادبی-هنری تورکی بر اساس شعر سرایی ریخته نشده، است و در نتیجه نباید انتظار داشت که از تک کلمه ها، برای نشان دادن خلاصه وچکیده افکارش استفاده بکند، اما این کتاب مثل شعر است و مانند شعر عمل کرده و مانند شعر تاثیر می گذارد.
شعر در غرب، مانند شعر در شرق نیست که دارای ابیات و ابیات هم دارای مصرع باشند. بلکه عین نثر نوشته می شود اما خواننده، در هنگام خواندن آن با افکاری عمیق پیچیده شده و خلاصه شده در روبرو می شود.
کتاب "قهرمان قاتل" را می توان نوعی شعر-نثر تورکی نامید که از هر جهت با مثنوی معنوی برابری می کند و حتی از جهاتی بر آن برتری هم دارد.
تا آنجایی که من در زبان فارسی عمرم را صرف کرده ام و با ادبیات و نویسندگان قدیم و جدید فارسی آشنا هستم، هیچ اثری توانایی هماوردی و مسابقه دادن با "قهرمان قاتل" را ندارد.
در گذشته تاریخی و تمدنی معنوی-فکری تورک ها، داستانسرایی یکی از مقدسترین و مقبولترین راه و روش های هنری، ادبی، زبانی، تاریخی، تمدنی، آموزشی و انتقال گذشته و تعمیق عرف و قوانین در جوامع بوده است.
این مهم بر عهده "عاشقها" بوده است. عاشق ها به همین جهتی که نقش و جایگاه بسیار مهمی داشته اند، داستانها، تاریخ، حکایات و ... را با انواع هنرها ترکیب می کردند.
عاشق، معمولا و همیشه یک سازی را با خود به همراه داشت و عاشق، بدون ساز بی معنی می نمود. یعنی ساز، بخشی از وجود و جایگاه و نقش،اجتماعی او بود.
عاشقها در هر جایی که اتراق می کردند، مورد حرمت و احترام واقع شده، جایگاه برتری را اشغال می کردند.
عاشق ها تنها شعر نمی خواندند، تنها آواز نمی خواندند، تنها داستان حکایت نمی کردند، تا تاریخ را منتقل نمی کردند، تنها به تعمیق عرف و عادات و قوانین بسنده نمی کردند، تنها… نمی کردند.
عاشقها مجموعه متنوع بودند که در قرن بیستم و بیست و یکم با نام سینما شناخته می شوند.
در سینما، یک اثر هنری و فیلم، حاصل کار یک فرد یا چند فرد مجزا از هم نیست بلکه حاصل کار و تلاش یک مجموعه بسیار گسترده ای است تا بتوانند دیالوگها، رفتار، احساسات، عمل، عکس العمل، نور، رنگ، موسیقی، زاویه های حرکت، نگاه دوربین به کاراکتر یا سوژه، نگاه کاراکتر به تماشاگر، لباس، و … ایجاد، مدیریت، ضبط بکنند.
عاشق
قها در تمدن فکری-ادبی، هنری و تاریخی تورکها یک سینمای به تمام بوده اند. آن ها رفتار، گفتار، احساسات، موسیقی، حرکات، زاویه دید، میزان تاثیر در بینندگان را یکجا و به تنهایی و برای هر کاراکتر بازی کرده و صحنه های هر حادثه را با دقت تصور می کردند و تماشاگران را با خود به درون زندگی و احساسات و هیجانات و وضعیت سیاسی، اجتماعی، فردی، روابط دوستانه یا خصمانه بین الافراد می بردند.
نه تنها خود عاشق بلکه تک تک تماشاگران آن لحظه ها، احساسات، تجربه ها، اشعار، موسیقی، لحن، آهنگ، ملودی،ضربات برسیم ساز را در تمامی وجودشان می زیستند.
کتاب "قاتل قهرمان" مجموعهای از این همه تجربه تاریخی است. کتابی است که مثل نوشته های حرفه ای قرن بیستم در ممالک اروپایی، دارای جملات بسیار کوتاهی است که با استفاده از افعال بسیط، ساده، معلوم، متعدی، مانند میدان جنگی است که با هر ضربه بر طبل، خون در رگهای سربازان به خوش در می آید.
با هر کلمه ای که نویسنده در کنار هم می چیند و آجرهای این اثر هنری کم نظیر را بر روی هم می گذارد، خواننده در طور نویسنده و کشش داستان افتاده و مجبور به حرکت و زیست تجربه های کاراکترها می شود و نمی تواند از خواندن کتاب دست بردارد.
برای این که با قدرت ادبی، هنری زبان تورکی آشنا بشویم و یا اگر قصد داریم به نویسنده ای زبر دست و ماندگار در دشت پر از گل و بلبل ادبیات و هنر ترکی سری در میان سرها بلند بکنیم، خواندن و آشنایی با این کتاب یک ضرورت حرفه ای است. حرفه ایها از خواندن این کتاب حرفه ای، بهره ها خواهند برد و بر توسعه تجربه و توانایی حکایتگر آن ها خواهد افزود.
نویسندگان با آشنایی با ساختار این کتاب، خواهند توانست از حادثه و داستان نگاری ساده یا تاریخی عبور کرده، قلمشان را با فلسفهها برای مدیریت اجتماع و ساختن و تربیت نسل های آتیه به حرکت دربیاورند.
انصافعلی هدایت
26.06.2025
No comments:
Post a Comment