Thursday, July 24, 2025

مهندسی جهل 121

  مهندسی جهل 121


در این جلسه، با کتاب تورکی دست نوشته خطی قدیمی "بنگ و باده" آشنا شدیم. کتاب، از اول تا آخر، کادربندی، نقاشی و رنگ آمیزی شده است. 


لذا، کتاب بنگ و باده، در کنار یک اثر ادبی کم نظیر بودن، به کتابی کم نظیر هنری در رشته نقاشی و مینیاتور هم بدل شده است.


نویسنده اصلی کتاب، حضرت مولانا فضولی بغدادی است که بنگ و باده را به تورکی رایج در آزربایجان نوشته است.


فضولی آن را به شاه اسماعیل صفوی تقدیم کرده است. در گذر زمان و بر اساس نیاز افراد، از روی اصل کتاب، صدها نسخه، توسط افراد مختلف رو نویسی شده است که تاریخ، خط، نقاشی و مینیاتورهای داخل آن ها با هم متفاوت هستند. لذا هر کدام از آن ها، یک اثر منحصر به فرد هست.


بر اساس نوشته های تاریخی، شاه اسماعیل صفوی در تاریخ هشتصد و نود و دو قمری به دنیا آمده و در سن سی و شش سالگی، یعنی در سال نهصد و سی دار فانی را ترک کرده است.


اگر فرض بگیریم که مولانا فضولی، “بنگ و باده” اش را در نیمه های سلطنت شاه اسماعیل صفوی (سال نهصد و بیست؟!) تکمیل و به او تقدیم کرده باشد، عمراین کتاب تورکی دست نوشته قدیمی ادبی و هنری، در حدود پانصد و بیست و شش سال خواهد بود.


با این همه، در آخرین سطر این مجلد از کتاب تورکی بنگ و باده، با چنین تاریخی "فی شهور سته ثمان و الف" مواجه هستیم که با یکصد و شصت و هفت سال فاصله از زمان نوشته شدن اصل کتاب توسط مولانا فضولی مواجه می شویم.

 

این، بدان معنی است که این نسخه ای که ما با آن آشنا شدیم، توسط فردی دیگری و به امر حاکم بغداد که فرزند صدراعظم هم بوده است، نوشته شده است. نام والی بغداد "حسن پاشا" و نام پدر که صدر اعظم و شهید شده یوده هم "محمد پاشا" بوده است.

 

نام نسخه بردار"مصطفی" فرزند "محمد" است. او هم قریحه شعری داشته است. ولی سبک و سیاق شعری او با مولانا فضولی در بنگ و باده متفاوت است که آن چه بر اصل بنک و باده علاوه کرده را هم مجزا بکند. لذا او، در داخل کادر و رنگی جداگانه، نوشته و در آن خودش، تاریخ و نام سفارش دهنده اثر را ذکر کرده است.


ما، در این جلسه از مهندسی جهل، بار دیگر، درک خود از “زیبایی” و احساس زیبایی به هنگام مطالعه و خواندن بنگ و باده تورکی را تعریف کردیم و بر چگونگی زیبایی خط و اثرهای هنری، از دیدگاه خود انگشت گذاشتیم. 


همچنین “بنگ" را به معنی "بانکا" یا همان ظرف شیشه ای که برای نگه داشتن ترشیجات، مربا و امثال آن استفاده می شود گرفتیم که پس از پر کردن بانکا، در آن را می بندند تا مواد داخل آن فاسد نشود. شاید هم اشتباه کرده ایم.


انصافعلی هدایت

بیبست و چهارم جولای 2025



Wednesday, July 23, 2025

مهندسی جهل 120

مهندسی جهل  120


مهندسی جهل  120


در جلسه یکصد و بیستم مهندسی جهل، به تورق کتابی از نوعی دیگر همت گماشتیم. گر چه این کتاب به زبان فارسی است اما برای شناخت خودمان به عنوان تورک، رهبران تورکمان، انقلاب فکری-دینی ما تورک ها بسیار مهم است. مهم نیست که زبان کتاب چیستف مهم آن است که این کتاب را رهبران تورک با روحیه ای و عملگرایی انقلابی و در جهت اتحاد جهان تورک نوشته اند. 

از آن مهمتر هم این است که این کتاب را فارس ها در طول تاریخ از دید ما تورکان مخفی کرده اند و از متن آن ها هم سخن نگفته و در مراکز شبهه علمی و شبهه تحقیقاتی هم برای روی آن ها تزها و تحقیق ها انجام نداده اند.

عدم تمرکز ایدئولوژیک فارس ها بر این کتاب، جای شکر دارد. چرا که ما نمی دانیم که فارس ها، درباره محتوای این کتاب، یعنی نامه های نادرشاه افشار به خاقان عثمانی و وزراء و علمای آن در دسترس ایرانیان پانفارس دور بوده است یا نه. اگر آن را چاپ می و منتشر می کردند، در متن آن دست برده، تحریف ایجاد می کردند.

دوست بسیار ارجمندم؛ جناب یوسف کر؛ متخصص تاریخ و علاقه مند به بررسی متون تاریخی مرتبط با تورک ها در ایران کنونی، آدرس اینترنتی کتابی را برایم فرستاده بوده که به دانلود کتابی درباره "نامه های نگاری های نادرشاه افشار و سلطان محمود عثمانی به هم"، در سال 2014 و به دو زبان تورکی (با الفبای لاتین) و فارسی (با الفبای تورکی-عربی) چاپ شده است.

علاقه زیادی به خواندن این کتاب نداشتیم. چون نمی خواستیم در برنامه ای که برای  خواندن و آشنایی با کتاب ها و افکار تورک ها پیش می رود، کتاب فارسی بخوانیم و تحت تاثیر افکار ضد انسانی فارسی و فارس ها قرار بگیرم.

اما وقتی کتاب را تورق می کردیم، متوجه شدیم که هر نامه ای که در بین دو رهبر تورک مبادله شده، علاوه بر این که به تورکی با لاتین و فارسی منتشر شده است، در انتهای کتاب، عکس اصل نامه ها را هم منتشر کرده اند.

با دیدن تصویر نامه ها، کنجکاو شدیم که آیا نادرشاه افشار و یا محمودخان عثمانی به کدام زبان و با کدام ادبیاتی نامه هایشان را برای هم نوشته اند؟

در پی پاسخ به این سوال، به خواندن اولین نامه نادرشاه افشار تورکمن به خاقان تورک عثمانی، محمودخان مشغول شدیم. نامه هم به فارسی نوشته شده بود. فارسی بودن آن، ما تشویق کرد تا از خواندن آن صرف نظر بکنیم و به کتاب دیگری در زبان تورکی بپردازیم اما وقتی سه چهار سطر از آن را زمزمه کردیم، با طوفانی از کلمات که بدقت و بعد از مشاوره ها و مباحث زیاد انتخاب شده اند و در کنار هم و به هم دوخته شده اند، و افکار و اعمال انقلابی روبرو شدیم.

انقلابی اجتماعی، سیاسی و مهمتر از همه این ها، با انقلابی دینی رو برو شدیم که با یک تصمیم و اراده سیاسی و از بالا گرفته شده و پیش برده شده است.

برای تصمیمگیری درباره چنین انقلابی، اراده و خواست رهبر کافی نیست و نمی تواند ارزش اجرایی و مقبولیت عامه داشته باشد و صد البته مخالفانی در میان رهبران محلی و علماء و دینداران خواهد داشت.

نادر شاه که رهبری انقلاب بکری، دینی، سیاسی و اجتماعی تاریخی را بر عهده گرفته است، نمایندگان و افراد نامی مشهور را برای شرکت در کنفرانسی در دشت مغان آزربایجان دعوت می کند. 

آزربایجانی که در آن تاریخ نه تنها یکپارچه است، بلکه بر یک امپراطوری گسترده ای که ایران امروزی هم بخشی ناچیزی از آن است، برگذار می کند.

او، برای مشارکت در این "قورولتای" یا گردهمایی، جمهور اعیان، سادات، علماء، سیاستمداران، امراء، فرماندهان، سران قبایل و عشایر، همچنین صاحبان تیول و احشام و حیوانات زیاد را هم دعوت می کند. جمهور صاحبان حق رای در آن دوره که می توانستند تصمیم گرفته، اراده جمعی را به اجرا بگذارند، بعد از روزها و هفته ها مباحثه سیاسی، تاریخی، اجتماعی، دینی، مذهبی و حتی تاثیرات نظامی آن، به جمع بندی و نتیجه گیری جدید و انقلابی می رسند که می توانست جنگ و نزاع درون جهان اسلام و تورک ها را از بین برده، به اتحاد جهان تورک و اسلام در مقابل غرب بینجامد.

همچنین نامه اول و دوم که به خلیفه جهان اسلام و سلطان عثمانی و صدراعظم ایشان نوشته شده است، "سلسله صفویه" را عصیانی غیرقانونی و نامشروع بر علیه خلیفه مسلمین و خاقان تورک ها می داند که با سوء تفسیرهای بعضی ها از سخنان شاه اسماعیل صفوی آغاز شده و ادامه یافته است. و نیز نشان می دهد که آن جه که "ممالک و مسالک ایران"، حاکمیتی شورشی و غیر مشروع بوده است که با چشم پوشی عثمانی، برای باز نکردن جبهه ای در درون در مقابل جهان غرب مسیحی، دوام یافته است.

در این نامه ها نشان می دهد که جمهور تورک های حاضر در آن "قورولتای" شیعه را به رسمیت نمی شناسند و شیعه گری را عامل کشتار مسلمانان و تضعیف جهان اسلام و خلافت تورک در مقابل دشمنان خارجی می داند که به نفع تورک ها و مسلمانان برچیده خواهد شد.

ما در این برنامه، دو نامه را خواندیم که خطاب به خاقان تورک و خلیفه مسلمین و صدراعظم وی نوشته شده استو نامه ای مملو از افکار انقلابی که به نظر می رسد به نابودی مراجع مفتخور شیعه می انجامیده که قصد جان وی می کنند و او را به شهادت می رسانند تا دشمنی در بین برادران تورک و مسلمان باقی بماند و ایران به مانند شمشیری از درون بر روی مسلمانان و تورک ها کشیده شده و همدست کافران غربی به حیات سیاسی خود ادامه بدهد.

اهمیت این کتاب در آن است که نویسنده و مترجم، تصویری اصل نامه ها را هم منتشر کرده است که افراد دارای تحصیلات عالی و توانا در خواندن دست خط و املای قدیمی فارسیف می توانند سانسور و تحریف نشده آن نامه های نادرشاه و صدها انقلابی از اقشار مختلف وقت را بطور زنده مشاهده و قضاوت بکنند.


دیدن و خواندن این نامه ها .و آشنایی با افکار انقلابی و انقلاب آن قورولتای در آن مقطع تاریخی بسیار تحیاتی است و به نسل ما ایده ها و افکار جدیدی برای انسجام و وحدت جهان تورک و جهان اسلامی می دهد که بدون از خودگذشتگی و بدون دیدن و مشاهده منافع بلند مدت، نمی توان به اتحادی در سطح کلان دست یافت.

نادر در این نامه ها، خود را مانند ذره ای در مقابل عثمانی می بیند و از او تقاضا می کند که از افکار، اراده و تصمیم انقلابی جمهور تورک های تورکمن حاکم بر ممالک و مسالک ایران پشتیبانی کرده، آن ها را به رسمیت بشناسند تا این اعمال و افکار انقلابی به ثمر بنشینند. او می دانسته که قدرت سیاسی، نظامی، مالی درونی بدون پشتوانه بیرونی و بزرگتر بی نتیجه خواهد بود. این همان نادری است که گفته می شود تا دل دهلی رفته و روسیه را عقب نشانده است اما برای اعمال تفکرات انقلابش، نه تنها به حمایت شخص خلیفه اسلام، دولت تورک عثمانی نیازمند است، بلکه محتاج مقبولیت انقلاب او در نزد افکار علما و اندیشمندان و عامه مسلمانان هم هست.


ما تورک های و تورکمن هایی که سرزمین ها و عقولمان در اشغال و اسارت عوامل غرب مسیحی است که به نمایندگی از غرب مسیحی، اقلیت فارس با حقوق حاکمیتی و ملی ما تورک ها مخالفت می کنند، چه چیزهایی را می توانیم از رفتار سیاسی و انقلابی نادرشاه افشار یادبگیریم و بکار ببندیم.

باید در هر فرصتی، یکی از این نامه ها را خواند. به امید آن که با تاریخ صحیح و دور از تحریف و مهندسی نشده تورک ها آشنا بشویم و یقه عقل خود را از زندان مهندسی جهل حاکم بر تورک و مسلمانان در دویست و پنجاه سال گذشته ازاد بکنیم. 

چرا که بدون آزادی عقل ها، آزادی وطن و جسم بی معنی نیست. وقتی عقل انسان در اشغال دشمن است، آیا آزادی و استقلال وطن می تواند معنی درستی داشته باشد؟ بهتر است، در خارج از دیوارهای فکری مهندسی جهل، دوباره بیندیشیم


انصافعلی هدایت

بیست و سوم جولای 2025



 




Sunday, July 20, 2025

مهندسی جهل 116

  مهندسی جهل 116


در جلسه یکصد و شانزدهم مهندسی جهل، سه کتاب را تورق کردیم ولی به خاطر بی سوادی در تورکی خوانی و تورکی فهمی، بخصوص کتاب های قدیمی دست نوشته و تخصصی، در خواندن و ادراک مطالب آن ها ناکام ماندیم.

البته هر سه کتاب، به لهجه تورکی خاصی نوشته شده بودند که برای ما ناآشنا دیده می شدند. ولی با این حال، تصور بر این بوده و هست که هر سه کتاب، در لهجه تورکی جغتای یا توکی تورکستان غربی نوشته شده باشند.

در حالی که برای خواندن و ادراک متون آن ها تلاش می کردیم، در درون خویش امواجی از احساس، از عشق و علاقه به خواندن و آشنایی بیشتر با این تورکی رنگین و زنگین مواج می شد. 

گر چه در خواندن متون بسیار بی دست و پا می لولیدیم اما می توان ادعا کرد که معنی ها را تا حدودی، شکسته و بسته در می یافتیم.

با این همه، امید که در آینده و بعد از آشنایی با تورکی تورکستان غربی، بتوانیم به باغ ارم تورکی شرقی برگشته و خود را در خواندن و ادراک معانی عمیق ذهنی و مجرد، در زبان تورکی جغتای آموزش بدهیم.


انصافعلی هدایت

بیستم جولای 2025



Saturday, July 19, 2025

مهندسی جهل 115

مهندسی جهل 115 پزشکی و داروسازی شیمیایی در زبان تورکی

در این جلسه از مهندسی جهل، با یک کتاب دیگر بسیار تخصصی در زمینه پزشکی و داروسازی شیمیایی در زبان تورکی، دست نوشته، بدون علایم صدا گذاری (بدون اعراب) آشنا شدیم این کتاب تورکی تخصصی، در حدود چهارصد سال قبل و به خاطر شرایط دارویی مرحوم “ابراهیم پاشا”؛ (صدراعظم دولت عثمانیه) نوشته شده است.

لذا، مدرس مدرسه طب و پزشک مخصوص دربار، مامور شده است تا بگردد، تحقیق کرده و داروهایی را پیدا بکند که با مزاج دارویی ابراهیم پاشا سازگار باشد. دذ نتیجه این ماموریت علمی و تحقیقاتی، این استاد مدرسه طب که با نامش آشنا نشدیم، به ترجمه این کتاب؛ "طب جدید" از زبان لاتین اقدام کرده است. به گفته او، نویسنده کتاب به زبان لاتین، پایه‌گذار روش جدید داروهای شیمیایی است. همچنین، به گفته نویسنده تورکی کتاب، کتاب لاتین، در قبل از او، از لاتین به زبان عربی ترجمه شده بوده است ولی در آن ترجمه، کم و کسری هایی وجود داشته است اما ترجمه این استاد و نویسنده، از آن اشکالات خالی است. مزیت دیگر کتاب و ترجمه او در آن است که نویسنده، برای درک آسان محتوای تخصصی کتاب، توسط انسان تورک، آن را به زبان تورکی ترجمه کرده است. همین نکته ظریف نشان می دهد که در آن مقطع تاریخی، در میان تورک ها، علاقه شدیدی به کتاب های تخصصی جدید، آن هم کتاب های تخصصی سطح بالا به زبان تورکی وجود داشته است. این علاقه، تنها به مردمان تحصیل کرده یا منورالفکرها محدود نمی شده است، بلکه در میان دولتمردان که در راس هرم دولت، پادشاه تورک عثمانی قرار داشته و در بدنه دولتمردان هم به شدت دیده و ملاحظه می شود. شاهد این ادعا،آشنایی با مجموعه کتاب هایی است که همین صد و پانزده جلسه از مهندسی جهل با آن ها آشنا شدیم که نوشتن آن ها یا توسط خاقان تورک مورد تشویق و حمایت قرار گرفته و یا توسط وزراء و پاشاها مورد تشویق، ماموریت و حمایت مالی-مادی قرار گرفته است. گر چه این کتاب به پزشکی و داروهای شیمیایی و چگونگی ترکیب مواد تشکیل دهنده داروهاي مربوط است و همه این ها جزو مواد و‌ موارد تخصصی، علمی سطح بالا هستند اما زبان تورکی نویسنده در این کتاب بسیار ساده و آسان است. در نتیجه روانی متن در زبان تورکی، انسان هایی که تخصصی و آگاهی به اصطلاحات تخصصی در این زمینه ها را ندارند هم می توانند آن را خوانده و ادراک بکنند. حتی می توانند، با کمی زحمت، به ترکیب داروها و ساخت داروهای لازم‌ برای انواع و اقسام بیماری ها نائل بشوند. کتاب در سال یکهزار و پنجاه هجری قمری نوشته شده است. انصافعلی هدایت نوزدهم جولای 2025


Friday, July 18, 2025

مهندسی جهل 114

 مهندسی جهل 114

کتابی تورکی، خطی، قدیمی ضروری برای نویسندگان تورک

مهندسی جهل 114
کتابی تورکی، خطی، قدیمی ضروری برای نویسندگان تورک

امروز با یک کتاب درسی باره فنون نویسندگی و مسائلی که باید در هنگام نوشتن نامه ها و گزارش ها در متن نوشتار مراعات کرد، آشنا شدیم. این کتاب "منشأت حنانی زاده و حسن مکاتب" نامیده شده است که از چند رساله به قلم نویسنده تشکیل شده است. خواندن این کتاب تورکی خطی، دست نوشته قدیمی، تخصصی برای افرادی که می خواهند با کلمات تورکی آشنا شده و‌دستی بر قلم داشته باشند، یک ضرورت است. طبق تاریخی که در پایان رساله سوم آمده است، نویسنده برای رسیدگی به وضعیت موقوفاتی مامور شده است تا به حل مشکلات پیش آمده اقدام بکند. او در پایان ماموریت خود، می گوید که در اوائل شوال سال نه‌صد و پنجاه و هشت قمری در محل مورد نظر حضور داشته و به امور مرتبط با موقوفه و طرف های درگیر در آن رسیدگی کرده است اما گزارش نهایی را در اواسط ماه شوال نوشته است. ما در این برنامه "تسعمائه" را به اشتباه "هفتصد" ترجمه کردیم که غیر عمدی بوده است و محاسباتی هم که انجام داده ایم، اشتباه شده است. در اینجا، ضمن عذر خواهی آن را تصحیح می کنیم. این کتاب در شوال نه‌صد و‌پنجاه و هشت نوشته شده است. یعنی کتاب در چهار صد و هشتاد و هشت سال قبل نوشته شده است. انصافعلی هدایت
هجدهم جولای 2025

Thursday, July 17, 2025

مهندسی جهل 113

  مهندسی جهل 113

در برنامه یکصد و سیزدهم "مهندسی جهل" با یک مجلد تورکی آشنا شدیم که بیش از سه صد سال عمر دارد. در این جلو، دو کتاب مختلف گنجانده شده است.نام رساله اول این مجلد را "علم حقایق" نوشته اند. نویسنده می خواهد در این کتاب در رابطه با جهان مادی و هستی، و آن چه در آن زمانه درست می پنداشته اند، سخن بگوید.
رساله دوم، برای اهل تحقیقف جامعه شناسان، روانشناسان اجتماعی، متخصصان ازدواج، طلاق، آداب و رسوم و قوانین ازواج و طلاق، محققانی که در رابطه با مسائل و مشکلات زنان و مردان، علل و اسباب عدم تمایل به ازواج، حساب و کتاب هایی که در ازدواج محاسبه می شودف نقش خانواده ها، و ... جالب خواهد بود. با مراجعه با این کتاب و کتاب هایی از این دست، می توان تغییرات اجتماعی، اقتصادی، فکری، انگیزشی، تمایلات مالی-مادی، قبض و بسط روابط حقوقی زن و شوهرها و روابط آن ها با خانواده هایشان و تمایل افراد به صله رحم و قطع رحم از قامیل ها و دوستان و ... قابل مطالعه است.
این نوع از تحقیقات به ما نشان خواهند داد که جوامع مسلمان و بخصوص جوامع تورک در سه-چهر قرن اخیر در کدام جهت حرکت کرده اند؟
همچنین می توان با مقایسه دو مقطع تاریخی از جوامع تورک، از منظر نگرس و قضاوت انسان ها به روابط خانوادگی و اجتماعی به نتایج علمی جالبی رسید.
همان طور که ضرورری است تا به چنین مظالعه هایی بفهمیم که تاثیرات صادرات فکری و ایدئولوژیکی و حقوقی و اجتماعی و صنعتی و آموزشی و رسانه ای، و سیاسی و حزبی، عرب بر جهان مسلمانی و جهان تورک چه بوده است؟
می توان بررسی کرد که ایدئولوژی ها و دستاوردی هایی چون سوسیالیسم، کمونیسم، انقلاب هایی با ایدئولوژی های چپی در دیگر کشورها و جهان اسلام، کاپیتالیسم، ایندوویدوالیسم،حقوق بشرف حقوق جهانی زن، حقوق کودک و کنوانسیون های مربوز به آنف لغو خرید و فروش انسان، آزادی، احزاب، پارلمانتاریسم، لیبرالیسم، سازمان ها و حقوق بین الملل، پیدایش صنایع و تکنولوژی هاريال توسعه سیسام حمل و نقل، بروز و ظهور پی در پی نمایش و تاتر، تلگراف، تلفن، سینما، رادیو، تلویزیو ن، تلفن سیمی، نوار و ضبط صوت، نوار کاست و ویدئو، ماهواره، کامپیوتر، تلفن جیبی، اینترنت، هوش مصنوعی و ... احزاب، آموزش ها اجباری دولتی و مرکزی کنترل شده و هدفمند، بانک ها و موسسات اداری و ... چه تغییرات در انسان تورک و مسلمان چهار قرن قبل و اکنون ایجاد کرده است؟ اگر تغییراتی صورت گرفته، در جه سمت سویی تغییر یافته است؟ اگر تغییرتی رخ نداده است، چرا؟ تاثیرات مدنی و حقوقی چه تاثیری بر زندگی فردی و جمعی ما داشته است؟ آیا این همه دستاوردهای جدیدی که مدرنیته و پست مدرنیته نامیده ، بحث کرده و به جامعه تزریق کرده ایم، بی تاثیر بوده اند؟
هر دو رساله این کتاب در حدود سال هزار و یکصد و بیست هشت به رشته تحریر درآمده است. احتمالا هر دو کتاب، از روی یک نسخه دیگری نسخه برداری و به زبان تورکی ترجمه شده اند.

انصافعلی هدایت
هفدهم جولای 2025

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 292

  بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 292 https://youtube.com/live/3iyA9DZwBYs