مهندسی جهل 027: زبان تورکی 600 سال قبل، زبان دقیق علم و تخصص جغرافیا و نجوم بوده است

مهندسی جهل 027: زبان تورکی 600 سال قبل، زبان دقیق علم و تخصص جغرافیا و نجوم بوده است

https://youtube.com/live/DpwynRjHBQM مهندسی جهل 027: زبان تورکی 600 سال قبل، زبان دقیق علم و تخصص جغرافیا و نجوم بوده است

در بیست و هفتمین برنامه "مهندسی جهل" به معرفی دو کتاب بسیار تخصصی پرداختیم که به علت فقدان آگاهی و آشنایی به لغات تخصصی آن رشته ها، از خواندن و توضیح بیشتر آن ها خود داری کردیم.

نام کتاب تورکی تخصصی و علمی اول؛ "روزنامه جدیده مرغوبه" بود. مقدمه سه صفحه ای این کتاب، به زبان تورکی علمی، ادبی، تخصصی و استاندارد نوشته شده است که برای ما تورک هایی که با زبان علمی، تخصصی، استاندارد و ادبی تورکی، آن هم در رشته هایی چون "نجوم" و “جغرافیا” آشنایی نداریم، خواندن و فهم و ادراک آن بسیار دشوار و خسته کننده خواهد بود.

نویسنده کتاب، توضیح می دهد که در گذشته در باره نجوم، کتابی وجود داشته که دارای هشت غلط بوده است و این کتاب را در راستای اصلاح آن ها نوشته است.

 بعد از پایان مقدمه نویسنده بر نجوم، بقیه صفحات کتاب را جداول چند وجهی بسیار پیچیده پر می کنند که ظاهرا باید برای بررسی سعد و نحس روزها، هفته ها، ماه ها و سال ها، و همچنین برای تعیین موارد تقویمی مورد استفاده قرار می گرفته است.

همان طور که می دانیم، اشکال حروف و صداهای زبان تورکی و عربی، در هزار سال قبل برای خواندن و درک کردن زبان تورکی مکتوب استاندارد شده بود.

 احتمالا اندیشمندان و عالمان قبل از نویسنده این کتاب هم، برای استاندارد کردن تقویم روز، ماه، سال و ... هم استانداردهایی را تعیین کرده بوده اند که مورد توافق اجتماع عالمان قرار گرفته و به استاندارد این رشته علمی و تخصصی بدل شده بوده است.

مثلا، در این کتاب مشاهده می کنیم که از اسامی انسان های مورد احترام در اسلام؛ “ابوبکر، عمر، عثمان و علی” به عنوان واحدهای اندازه گیری و برای استاندارد کردن مقولاتی استفاده شده است.

کاش حضراتی که کم و بیش با این علوم آشنایی دارند، در باره موضوع و کاربردهای این جداول بسیار پیچیده، توضیحاتی را برای افراد بی سواد، در زبان تورکی ارائه بدهند.

جداول و واحدهای اندازه گیری ذکر شده در این کتاب، با رنگ های سیاه و سرخ نوشته، خط کشی و ترسیم شده اند. کتاب دارای خط بسیار روشن و قابل خواندن است.

این کتاب، “تاریخی” را به عنوان "مثال" در سطرهای پایانی مقدمه آورده است اما ما به عنوان خواننده، مطمئن نیستیم که آن تاریخ، زمان و تاریخ پایان نوشتار این کتاب بوده است یا نه. 

طبق این نوشته، کتاب با تاریخ 1232 تمام می شود.

کتاب دومی که در زبان تورکی نوشته شده است، هم استاندارد نوشته شده است، هم ادبی و هم در رشته علمی و تخصصی "جغرافیا"، نوشته شده است. 

لذا در این کتاب به تعریف کرده، بحث هایی درباره طول و عرض جغرافیایی، نصف النهار، ساعت، دقیقه و ... را با جزئیان بسیار ریزی توضیح می دهد.

در اصل، موضوع کتاب "جغرافیا" و نام فرعی آن هم "اقالیم سبعه" یا “جغرافیای هفتگانه” است ولی نام اصلی کتاب "اعلام العباد و اعلام البلاد" است. 

نویسنده در مقدمه کتاب اعلام می کند که مردمان، شناخت درستی از مسافت و طول میان شهرها با همدیگر را ندارند و در باره فاصله "شهر"ها از هم، اطلاعات غلط و اغراق آمیزی را رد و بدل می کنند. نویسنده این کتاب را در 775 قمری در پاسخ به رفع آن اطلاعات غلط رایج نوشته است. سپس این کتاب را به خزانه دولت عثمانی در عهد سلطان سلیم خان، فرزند سلطان سلیمان قانونی تقدیم کرده است.

هدف نویسنده، علمی و استاندارد کردن مساحت و طول میان شهرها با مبدائیت استانبول است. او به عنوان یک عالم و محقق تورک، پایتخت جهان تورک را مرکز نگرش به جهان قرار می دهد و فاصله دیگر "شهرها" از هم را در نسبت با استانبول بیان می کند. چرا که برای یک تورک اندیشمند و مفتخر به تورکیت، مرکز جهان، پایتخت تورک ها است.

 لذا این نویسنده، از این مرکز قدرت و مرکز جهان تورک و پایتخت قدرتمند تورک ها به دنیا و روابط علمی، سیاسی، اجتماعی و منافعی می نگرد. آن ها در نسبت با خود تورک ها و قدرت تورک ها دیده و ادراک می کند. و بر اساس اراده و منافع تورک ها، دیگران و توانایی هایشان را اندازه می گیرد. همچنین در نسبت با آن ها موضعگیری می کند. 

یعنی اولویت اصلی نویسنده، منافع ملی، ادراکی، حاکمیتی، دولتی، هژمونی و … تورک ها بوده است. 

چرا که تورک ها در آن چاغ، قدرت برتر سیاسی، اقتصادی، نظامی، اداری، جنگی و تولیدی بوده اند.

 لذا نویسندگان آن زمان و بخصوص نویسنده این کتاب، با توجه با آن قدرت ها و توانایی های تورک های آن زمان در همه زمینه ها، اعتماد بنفس داشته و تحت تاثیر دیگران نبوده و خودشان را حقیر نمی دیده اند.

 اما بعد از آن که عثمانی ها و امپراتوری های تورک در هندوستان امروزی، در ایران امروزی و در عثمانی، از غربی های مسیحی شکست خوردند، آن اعتماد به نفس ملی، تاریخی، سیاسی، اجتماعی، حقوقی، تولیدی، تکنولوژیکی، نظامی، جنگی، استراتژیکی و .. هم در تورک ها هم شکست و فرو ریخت تا تورک ها از نظر عقلی و وطنی به اشغال دشمنان تاریخی خود در آیند.

زبان علمی، تخصصی، ادبی و استاندارد این کتاب تورکی در موضوع جغرافیای، با حروف تورکی-عربی نوشته شده است. گر چه موضوع اصلی آن "اندازه گیری طول” بر روی زمین و در بین شهرها است اما به تعریف مفاهیم جغرافیایی مختلف اقدام می کند که امروزه و در قرن بیست و یکم هم در همان معنی به کار برده می شوند.

کتاب و نویسنده، استانبول یا قسطنطنیه را مرکز دنیا قرار داده و فاصله صد شهر شناخته شده و ناشناخته را نسبت به استانبول می سنجد. 

نویسنده، در ابتدای کتاب، تلاش می کند تا از واحد مورد استفاده خود برای اندازه گیری طول مسافت در خط مستقیم بین شهرها، تعریفی نسبتا دقیق و قابل اعتماد توسط دیگر علما و انسان ها بدهد.

واحد نسبتا استانداردی که او ارائه می دهد، عرض انگشتان چهارگانه دست است. نویسنده، با توجه به استانداردهای رایج در اجتماع و مورد قبول علمای دین هم، بزرگترین واحد اندازه گیری طول را "فرسخ" می نامد که عبارت از سه "میل" است. 

با این حال، واحد اصلی مورد نظر نویسنده در اندازه گیری مسافت و طول در این تحقیق جغرافیایی"میل" است. او میل چهار هزار "ذرع" می داند. طول هر ذرع هم بیست و چهار عرض انگشتان دست است.

موضوع و مفاهیم این کتاب هم بسیار تخصصی هستند. در اینجا برای نمونه با مثالی خواننده را با کار علمی، تخصصی، ادبی و استاندارد این نویسنده آشنا می کنیم.

نویسنده، ابتدا و بعد از تعریف واحد اندازه گیر، به تعریف مدار، طول، عرض و درجه جغرافیایی، ساعت، دقیقه و ثانیه جغرافیایی و … را تعریف و سپس چگونگی محاسبه آن ها را توضیح می دهد.

مثال: قسطمونی اقلیم خامسدندر قسطنطنیه اله ما بین ایکی یوز سکسن یدی بچق میلدر و دخی اطول نهاری اون بش ساعت و بر درجدر و اقصر نهاری سکز ساعت و اون دورت درجدر و انحراف قبلسی جنوب جانبینه اولان خط نصف نهاردن شرق طرفینه یکرم سکز درجه در و دایما نصف نهاری آلت درجه اوکلردی اولور و اطول نهارده شمسک طلوعی الت بچق درجه و غروبی بش بچق درجه اوکلردی اولور و لیل و نهار برابر اولدقده طلوعی و غروبی الت درجه اوکردی اولور و اقصر نهارده طلوعی بش بچق درجه اوکردی اولور.

متاسفانه، صداهایی را که نویسنده بر روی حروف گذاشته تا کلمات تورکی را درست، استاندارد، ادبی، علمی، و تخصصی بخوانیم و ادراک بکنیم را نتوانستیم در این متن و بر حروف علاوه بکنیم. 

در نتیجه خواندن این متن و کلمات آن که بدون علایم صدایی نوشته شده اند، برای خواننده محترم بسیار سخت تر خواهد شد.

برای همین، در زیر، همان کلمات و جملات را به شیوه ای که دز ذهنمان، آن حروف و کلمات را صداگذاری کرده، خواندیم و ادراک کردیم، می نویسیم تا با عمق علمی و تخصصی کاربرد زبان تورکی در دوره سلطان سلیمان و سلطان سلیم عثمانی آشنا بشویم.

"قسطمونی اقلیم" خامسدن دور. قسطنطنیه ایله ما بین ایکی یوز سکسن یددی بوچوق میل درو. و دخی اطول نهاری اون بئش ساعت و بیر درجه دور. و اقصر نهاری سککیز ساعت و اون دورت درجه دور. و انحرافی قبله سی جنوب جانیبینه اولان خط نصف نهاردن شرق طرفینه ایگیرمی سککسز درجه دور. و دایما نصف نهاری آلتی درجه اوکوردی اولور. و اطول نهارده شمسون طلوعی آلتی بوچوق درجه و غروبی بئش بوچوق درجه اوکوردی اولور. و لیل و نهار برابر اولدوقده طلوعی و غروبی آلتی درجه اوکوردی اولور. و اقصر نهاریده طلوعی بئش بوچوق درجه اوکوردی اولور.

انصافعلی هدایت

07 اپریل 2025

مهندسی جهل 026: تورکی، زبان هنر و نمایشنامه هم بوده و هست

مهندسی جهل 026: تورکی، زبان هنر و نمایشنامه هم بوده و هست

https://youtube.com/live/c5YP243Nfmc

در برنامه بیست و ششم از "مهندسی جهل" به بررسی کتابی تخصصی، در زمینه یکی از شاخه های مه هنر پرداختیم. 

در این کتاب، با یک نمایشنامه سیاسی-اجتماعی و آزادی خواهانه مواجه هستیم. کتاب و نمایشنامه، "وطن" نامیده شده اند و نویسنده آن را با علائم و حروف عربی-تورکی نوشته است. 

همین نشان می دهد که کتاب و نمایشنامه، در سال های قبل از تغییر خط و بیسواد شدن ناگهانی و شوکه کننده مردمان و ملل تحت اداره خلافت عثمانی نوشته شده است.

با آن که نام کتاب و نمایشنامه "وطن” است و ما علاقه مند بودیم تا تعریفی مشخص از مفهوم وطن در اواخر خلافت و دولت عثمانی آشنا بشویم، متاسفانه نتوانستیم بر بی سوادی خود در زبان و ادبیات تورکی، بر بی سوادی خود در زبان استاندارد تورکی و در بی سوادی خود در خواندن و تجسم ذهنی زبان تورکی دست نویس، و بر زبان تخصصی نمایشنامه و هنری تورکی غلبه کرده و دست خط نویسنده را بخوانیم  تا بتوانیم درک روشنفکران و انسان های عامی که برای رهایی وطن از اشغال تلاش کرده، جان می دادند و دشمن می کشتند، آن هم در اواخر خلافت اسلامی-تورکی عثمانی از مفهوم وطن، وطن در اشغال و وطن آزاد را ادراک کرده و با مفهوم وطن در زمانه خود، مفهوم وطن در اشغال ایران-فارس و … مقایسه بکنیم.

این کتاب و اثر هنری دست نویس، در زمانی نوشته شده است که کشورهای مسیحی غربی، "مملکت ازمیر عثمانی” را اشغال کرده و در اختیار یونانی های عثمانی قرار داده بودند تا آن را به یونانی که غربی ها در حال مهندسی مرزهای جغرافیای- سیاسی آن بودند، بدهند و زمینه های تاسیس و ایجاد کشوری به نام یونان جدیدی را فراهم بکنند.

یونانی که در تاریخ بشر وجود خارجی به مفهومی که امروزه و در قرن بیستم و بعد از کودتا بر علیه عثمانیه با آن رو به رو هستیم، مواجه نشده بوده ایم.

لذا مفهوم "وطن" و مفهوم "وطن در اشغال" و مفهوم "تلاش و جان نثاری برای آزادی وطن” و همچنین ادراک مفهوم "وطن آزاد" برای ما تورک های بی سواد در زبان مادری تورکی خود گنگ مانده است.

لذا ما به عنوان یک تورک تحصیل کرده در زبان فارسی و کتاب خوان فارسی، نویسنده فارسی و … نتوانستیم آن بر جنبه های مختلف بیسوادی تورکی خود غلبه کرده و با مفهوم وطن در اشغال تورک ها، در ایران-فارس و نوع مبارزه و نوع جان نثاری زن ها و مردها برای وطن و آزادی وطن از اشغال آشنا بشویم.

این نوع از ادراک از وطن و شرایطی که با سهل انگاری پدران ما و خود ما، بر ما و وطن ما تحمیل شده است، برای مای این نسل و چندین نسل قبلی ناشناخته است. 

چرا که نسل کنونی تورک ها و نسل های قبلی تورک های در اشغال سرزمینی، در اشغال مغزی، در اشغال عقلی، در اشغال آموزشی ایران-فارس برای شش نسل بوده ایم. این اشغال شدگی به قدری طولانی و عمیق شده است که برای نسل های کنونی و نسل های گذشته تورک های  در اشغال، به امری عادی و مورد قبول بدل گشته است که نیازی فوری و شجاعانه برای جنگیدن و آزادی از اشغال شدگی در تمامی زمینه های فردی و اجتماعی و ملی و دولتی حس نمی کنیم. 

از طرف دیگر، قوه عقلانی و وطن پرستی و میلتچی تورک های تحت اشغال چنان زیر تاثیر مهندسی جهل و مهندسی شستشوی مغزی-آموزشی قرار گرفته است که خود را انسان ها و “قومی” (تحقیر شده و تحریف شده اما) آزاد و دارای وطنی با نام ایران می دانیم.

لذا ما تورک های اشغال شده، ایران-فارس را وطن خود می دانیم که پدرانمان مرزهای سیاسی و جغرافیایی آن را مهندسی و با خون و نثار جانشان آن را امضاء کرده اند تا برای نسل های آن زمانه و این زمانه، به عنوان ارمغانی ابدی بگذارند. 

لذا تورک ها به طور اتوماتیک و براساس دستکاری قوه عقلانی آن ها در مدارس، دانشگاه ها و تمامی جنبه های ارتباطات اجتماعی، و … خودشان را صاحبان ایران تصور می کنند. در حالی که وطن مادری و تاریخی تورک ها در اشغال ایران-فارس بوده و هست. 

در اثر همین مهندسی جهل و شستشوی مغزی-آموزشی، اغلب تورک های تحت تاثیر تبلیغات و آموزش های مهندسی شده جهل، خودشان را مسئول حفاظت از مرزهای سیاسی-جغرافیایی ایران فارس و جدید می دانند و آماده اند تا در راه تامین منافع حداکثری ایران و فارس ها جان نثاری بکنند. یعنی برای تامین منافع اشغالگران وطن و قوه عقلی خودشان، فداکاری می کنند. 

لذا آن ها متوجه اشغال شدگی عقلی و وطن خودشان نیستند و یا منافع شخصی و زود گذرشان ایجاب می کند تا چنان نقش اجتماعی را بازی بکنند.

برای همین است که با مفاهیم و واقعیت هایی به نام اشغال شدگی سرزمینی، اشغال شدگی وطنی، اشغال شدگی ذهنی، اشغال شدگی زبانی، اشغال شدگی تاریخی، اشغال شدگی عقلی، اشغال شدگی دانایی، اشغال شدگی اطلاعاتی و .. رابطه و آشنایی چندانی ندارند و ضرورتی هم برای این آشنایی و ادراک واقعیت ها نمی بینند و تلاشی هم در این جهت نمی کنند. 

برای همین است که از خود خودشان، از هویت های ملی و تاریخی شان، از منافع ملی ملت تورک در اشغال، از وطنی که باید آزاد بشود، از اساسی ترین مفهوم سیاسی که “داشتن دولت ملی و مستقل متعلق به خود تورک ها باشد”، غریبه گشته و از واقعیت های تلخی که در آن زیست می کنند، از نظر عقلی و احساسی بریده و گسسته شده اند.

در حالی خودشان را صاحبان ایران و ایران را به عنوان میراث پدران تورک خود می دانند که به اشغال شدگی در همه زمینه های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، زبانی، آموزشی، سرمایه های ذهنی، مالی و ... متوجه و متحقق نیستند.

در چنان تاریخ و زمانه ای زیست می کنیم که آشنایی با معنا و مفهوم “وطن در اشغال بیگانگان” و اشغالگران، که خود منجر به اشغال شدن تمامی هویت های فردی و ملی تورکی ما کشته است، می تواند نقش  مهمی در بازگشت ما به “خود تورکی” ما ایفا بکند.

از طرف دیگر، با آشنایی با اینگونه دست خط هایی که پدران ما، ثمره تجربه های شیرین و تلخشان را در آن  ها گنجانده اند، ما هم می توانیم به مفهوم وطن و فداکاری و مردن برای آزادی ملت و وطن در اشغال آشنا شده و در راه آزادی از اسارت و اشغال جان فدا بکنیم. 

چون بدون فدا کرده جان در راه وطن و ملت، هیچ ملتی سربلند و مستقل نشده و به حقوق ملی و حکومتی و دولتی مستقل خود دست نیافته است.

لذا بر تک تک همه ما تورک های در اشغال ایران-فارس واجب و ضروری است تا با زبان ادبی تورکی، با زبان استاندارد تورکی، با زبان اداری تورکی، با زبان آموزشی تورکی، با زبان علمی تورکی وبا زبان تخصصی تورکی آشنا بشویم تا بتوانیم با میراث های واقعی، فکری، و با  فداکاری های پدران تورک خودمان آشنا بشویم.

تا بدانیم که پدران ما در شرایطی صدها بار بدتر و بدون امکانات ما، چگونه توانسته اند با دستان خالی از اشغال شدگی و از اسارت رها شده و وطنی با مرزهای سیاسی و جغرافیایی گستره ای را بنا نهاده اند.

این بازگشت به خویشتن خویش تورکی، جز با آشنایی با میراث فکری، قلمی و خطی مانده از پدران تورک ها خودمان میسر نمی شود. ما نمی توانیم با چیز دیگران، داماد عروس خود باشیم.

متاسفانه در این زمینه و زمانه، شرایط آگاهی ما بر جهان جهالتی که در آن به اسارت گرفته شده ایم و با آموزش های خاصی که به ما داده اند، چنان تخمیر و تقلیب شده ایم که بیداری ما از این توهمی که در زیر دندان های ما مزه می کند، بسیار دشوار می نماید اما بی راه و بی چاره هم نیست و نیستم. 

چرا که یا باید زندان های اشغال شدگی و اسارت عقلی را ویران بکنیم و آزاد بشویم و یا باید زندان ها را ویران بکنیم و آزاد شویم. راه سومی برای تورک های تحت اشغال و اسارت عقلی و وطنی وجود ندارد. البته که می توانیم ماندن در اسارت و اشغال شدگی همه جانبه را مانند آفریقایی ها و آمریکایی جنوبی ها انتخاب بکنیم، شورش نکنیم، برای آزادی عقلی و وطنی خود از اشغال شدگی مبارزه نکنیم، نجنگیم اما هیچ وقت توسعه نخواهیم یافت و از چرخه عقب ماندگی در همه زمینه ها بیرون نخواهیم جست.

یعنی راه دیگری برای برون رفت از زندان جمعی و ملی و همچنین از زندان های فردی که اشغالگران برای تک تک مت و ملت تورک مهندسی کرده اند، جود ندارد.

چرا که دشمن اشغالگر توانسته است با شگردهای مختلف و با روانگردان ها و مخدرات گوناگون، با تشویقات و تنبیه های فردی و جمعی، تک تک ما تورک ها را به شفیره ای در خواب رفته و بی عقل بدون اراده سیاسی و ملی بدل بکند.

تا تک تک ما و بخصوص زنان و دختران تورک در درون زندان و پیله های فکری ای که ایران-فارس و غرب مسیحی در اطراف تک تک تورک ها و با آموزش های و شستشوی مغزی-آموزشی ایجاد کرده اند، بخود نیاییم و بیدار نشویم و پیله اطراف خود را سوراخ نکنیم و دست به پرواز فردی در جامعه و اجتماع نزنیم و هوا و تخم بیداری را در میان به خواب شیرین رفته گان و هیپنوتیزم شدگان نپاشیم، آزادی وطن، آزادی ملی، آزادی عقلی، آزادی شعور و آزادی اگاهی ملی و فردی رخ نخواهد داد.

با امید به این که با آشنایی با دستنوشته ها و میراث گرانبهای پدران تورکمان در کتاب هایی که از دسترس ما دور نگه داشته اند، آگاه شده و دوباره به قدرت جهانی بدل شده، هدیه، سخن و فکری قابل عرضه به جهانیان داشته باشیم.

انصافعلی هدایت

06 اپریل 2025

مهندسی جهل 025: تورکی، زبانی رسمی، آموزشی و اداری 500 سال قبل

 مهندسی جهل 025: تورکی، زبانی رسمی، آموزشی و اداری 500 سال قبل

https://youtube.com/live/BfHEso_q9Hc

در برنامه بیست و پنجم از "مهندسی جهل" به بررسی کتاب خطی و دستنوشته دیگری با نام "عوامل فارسی" دست یازییدیم. در صفحه پایانی این کتاب، با دو تاریخ قمری مواجهه هستیم که در ذیل چند بیت شعر تاریخ گذاری کرده اند. همین نشان می دهد که متن کتاب سال ها قبل از این بیت ها نوشته شده بوده است. چرا که در زیر شعر اول با تاریخ 1052 و در زیر شعر دوم با تاریخ 1054 مواجه می شویم.

متاسفانه نتوانستم از نام و نشان نویسنده کتاب علامتی بدست بیاوریم ولی از چند صفحه ای که امروز تورق زدیم، معلوم می شود که نویسنده اهل شعر و ادب بوده و با افرادی نشست و برخواست می کرده است که با اشعار مختلف، از جمله بهخ اشعار فارسی علاقه مند بوده اند ولی در گفتار و نوشتار فارسی و شعر خوانی ها، با مشکلات زیادی روبرو بوده اند که باحث خنده آنان می شده است.

لذا یکی از بزرگان تورک، به او دستور می دهد تا در زمینه آموزش زبان فارسی به تورکان ادیب و باسواد و علاقه مند به زبان فارسی، کتابی را بنویسد.

نویسنده هم در امتثال از امر آن بزرگوار، با آوردن مثال های از اشعار عربی و فارسی، به توضیح ریزه کاری های ادبی و دستور زبان فارسی می پردازد.

آموزش فارسی با زبان تورکی به تورک ها در پانصد سال قبل، نشان می دهد که زبان تورکی، زبان اداری و آموزشی ممالک عثمانیه و تورک ها بوده است. چرا که یک دولت و سیستم های دولتی به آموزش و تحقیات در همه زمینه های علمی، هنی، تکنولوژیک، سیاسی، حقوقی، اجتماعی، محاسبات، ریاضیات، هندسیات، شیمی و ... نیاز دارد.

یکی از این نیازها، جمع آوری دقایق و دستور زبان های ملل تحت حاکمیت دولت مستقر است. چون دولت مستقر، برای اداره امور آن ملل و حتی ملل و دول دور دستی که در خارج از اراده و اداره دولت تورک قرار دارند، نیازمند است تا بتواند امورات مختلف آن ها را تحت نظر داشته، اداره و کنترل بکند.

در نتیجه، زبان فارسی هم به عنوان یکی از زبان های توده های فارس تجت حاکمیت تورک ها، باید شناخته می شد و آموزش داده می شد تا نیازهای دولت تورک در کنترل و اداره فارس ها تامین بشود.

این که زبان فارسی تنها به شعر محدود شده و در زمینه های دیگر زیست انسانی و اجتماعی همکترین اثر نوشتاری دارد، نشان می دهد که این زبان، هیچ وقت در تاریخ دو سه هزار سال اخیر، زبان رسمی و اداری و زبان دولتی نبوده است تا دولت فارس زبان، به تولید کتاب هایی در تمامی زمینه به زبان فارسی محتاج باشند.

بر این اساس است که ملاحظه می کنیم در صد سال اخیر که اراده بخشی از ممالک محروسه تورکان از طرف نیروهای پیرئز در جنک به فارس ها و فارس زبان ها داده شده است، آن ها احساس می کنند که باید در زبان فارسی و در تمامی رشته های ئعلمی و صنعتی هم کتاب های آموزشی تولید بکنند ولی چون زبان فارسی در تاریخش، تنها زبان شعر بوده است که کلماتش و مفاهیمش توسط همه شاعران، با کلمات متخلفی تکرا می شده است، توانایی زایندگی کلمات و بیان دقایق علوم و فنون و تکنولوژی و فکر را ندارد.

در نتیجهف اساس کتاب های علمی امروزی در زبان فارسی، عربی و زبان های جهان مسیحیت است.

انصافعلی هدایت

05 آپریل 2025

مهندسی جهل 024: زبان تورکی، زبان دقایق عقلی هم هست

  مهندسی جهل 024: زبان تورکی، زبان دقایق عقلی هم هست

https://youtube.com/live/l58n1NtbT3E

در برنامه بیست و چهارم "مهندسی جهل" به بررسی و آشنایی با کتابی پرداختیم که در باره علم بسیار پیچیده، دقیق، خسته کننده و ظریف "علم معانی" و "علم بیان" توضیح می دهد. اصل کتاب به زبان عربی نوشته شده است ولی نویسنده تورک، آن کتاب عربی را "کلمه به کلمه" هم به زبان تورکی علمی، استاندارد، ادبی و تخصصی این علوم ترجمه می کند و هم در باره هر کلمه و هر جمله توضیحات لازمی را اضالفه می کند تا خواننده تورک متوجه موضوع بشود.

اصل کتاب در زبان عربیف کتاب قطوری است که در موضوعات مختلف نوشته شده است اما نویسنده تورک آن را به کتاب های مستقلی و جدا از هم تقسیم کرده است.

این کتابی که به بررسی آن نشته ایم، جلد سوم از آن مجموعه کتاب های تورکی در علوم مختلفی است که در کتاب مفتاح العلوم آمده است.

انصافعلی هدایت

24 اپریل 2025

دوشونوش 12: گوج؟

 دوشونوش 12: گوج؟

دوشونوش 12 Düşünüş 

دوشونوشون اون ایکینجی بولومونده، سایین اوغوز تورک جنابلاری ایله بیرلیکده فلسفی بحثلردن "گوج"ون آنلامین، هابئله آچیقلاماسین اله آلیب، اونو علمی شکیلده تعریف اتمه یه چالیشدیق.

گوجون تعریفی نه دیر؟ 

گوج، باجاریق، یا ایله بیر زورلولوق دور کی باشقالارینین اوستوده موثبت یا منفی اتکی بوراخیر. بوندان دولایی، باشقا گوجلر ایله قارشی دورمالی دیر. اگر او، باشقا زورلولارین قارشیسیندا ادوزارسا، محکوم دورومونا دوشر، اگر سه غالیب اولورسا، داها چوخ گوج قازانار. چون گوج، داها چوخ گوجلنمک و یایئمجئایق ایستر.

 سونرا اوغوز بئی باتیلی اسکی و یئنی چاغدا یاشایان فیلسوفلارین گوجدن وئردیکلری تعریفله ره گوز آتدی.

اینصافعلی ایسه باتیلیلاردان وئریلن تعریفله ری، گوج سوزونون و قاورامینین تعریفی یا آچیقلاندیرماسین رد اتدی. اونا گورا، باتیلیلار، گوج قاورامین تعریف اتمه میشلر، بلکه گوجون آنلاتماسینین یئرینه، هر بیر چاغا اویقون اولاراق، گوجه، هابئله گوجلو اولانلارین اجتیاجینا گورا، بیر آماجی اورتایا آتمیشلار و اونو "گوج" دییه تانیتمیشلار.

اینصافعلی هیداست

04 اپریل 2025

https://youtu.be/DaQsaozbp1U

مهندسی جهل 023: زبان تورکی، در دوران خلافت اسلامی به رهبری تورکان، زبان رسمی، اداری و زبان علم بوده است؟

 مهندسی جهل 023: زبان تورکی، در دوران خلافت اسلامی به رهبری تورکان، زبان رسمی، اداری و زبان علم بوده است؟

https://youtube.com/live/DoKFVXTDxVM

در برنامه بیست و سوم از "مهندسی جهل" به بررسی یک کتاب تورکی ادبی، استاندارد، تخصصی در زمینه عرفان پرداختیم. نویسنده کتاب، درویشی از دراویش وابسته به طریقت "نقشبندی بکتاشی" با نام "مصطفی مراد اوغلو" است که خودش را "خاک پای شیخ رضا" معرفی می کند. او در آخرین صفحه کتاب، نه تنها خودش را معرفی می کند بلکه تاریخ دقیق پایان یافتن نوشتن کتاب را هم می نویسد. لذا او، به این کتاب در دهه پایانی شعبان سال هزار و یکصد و شصت و دو نقطه پایانی را گذاشته است.

نویسنده اصلی یک نفر بوده است اما به توجه به تغییر قلم و خطوط روی کاغذ می توان ادعا کرد که متن اصلی این کتاب توسط یک فرد برای افراد مختلف دیکته شده است یا افراد مختلفی در نسخه برادری از نسخه اصلی دست داشته اند.

زبان کتاب تورکی است اما در نوشتن کتاب از آیات قرآن، احادیث، متون عربی علما و شیوخ و عرفا، همچنین از اشعار فارسی مثال های فراوانی را آورده است.

نویسنده برای کتابش نام خاصی را انتخاب نکرده است. لذا به علتی نامعلومی به "منیری" معروف شده است. شاید علت این معروفیت، به آن خاطر است که نویسنده تلاش کرده است تا عقاید چند طریقت عرفانی در مورد مسائل درون دین اسلام را روشن کند. چرا مه "منیری" به معنی روشنگر می تواند باشد.

نویسنده در این کتاب تلاش می کند تا عقاید درون دینی و درون طریقتی نحله های فکری "نقشبندیه"، "کبرویه"، "پرتویه" و "جهریه" که شیوخ یا رهبران و پایه گذاران آن هاف خودشان را از نظر ادراکی و فهم مسائل اسلامی به "حضرت علی" مرتبط کرده اند را بیان بکند.

گر چه این کار نویسنده، نوعی تحقیق علمی است اما نویسنده در صفحات اول کتاب اذعان می کند که در این تحقیق، به مسایل، سوال ها، موضوعاتی که به اسلام و اصول اعتقادی این طرقت ها و بخصوص طریقت "نقشبندی بکتاشی" خلل وارد بکند، اجازه ورود به متن این تحقیق را نخواهد داد.

لذا، این تحقیق، هم عقاید و دیدگاه های دیگر نحله های عرفانی را در بر نمی گیرد و هم این که اگر در همین طریقت های عرفانی و طریقت های دیگر، یا در میان عالمان و فیلسوفان اسلامی و غیر اسلامی، در مورد نقض اصول و عقاید اسلامی دلیل و سخنی آمده باشد را کنار گذاشته است.

یعنی نویسندهف تحقیق خود را به جنبه اثباتی و مورد قبول خود و رهبران همان طریقت ها و علما و فیلسوفان اسلامی محدود کرده است و به جنبه های استفهامی و منفی عقاید عرفا و فلاسفه وقعی گذاشته است.

می توانیم متوجه بشویم که نویسنده به موضوع، تعصب داشته است و نمی خواسته کلامی بر خلاف موضوع مورد تعصب خود یا طریقتش را در کتابش بگنجاند. چون هدف او، تقویت ایمان اسلامی در مسلمانان، عارفان و علاقه مندان به اسلام و این طرقت های عرفانی بوده است. ایجاد سوال و تردید در میان مسلمانان و عرفا و هواداران طریقت های عرفانی شیوه او نبوده است.

 یعنی نویسنده بی طرفانه به موضوع نمی نگریسته و به حلاجی بی طرفانه موضوعات مطرح شده در کتابش نمی نگریسته است. بلکه نقطه عزیمت نویسنده و هدف نویسنده از ابتدا مشخص بوده و می خواسته عقاید خود و حلقه عرفان های به رسمیت شناخته شده در نزد استادش، مرشدش، شیخش را به خوانندگان توضیح بدهد.

در عین حالی که او در بیان دیدگاه های خلقه خود و دیگر طریقت های عرفانی، با قرآن، احادیث، کتاب های عرفای قبلی، اشعار دیگران مراجعه کرده است.

در روزگار ما، به این نوع کار تحقیقاتی، تحقیقات کتابخانه ای گفته می شود. محقق برای خود موضوعی با و ای بسا اهداف معینی با تئوری ها یا پیش فرض های معینی را برمی گزیند، برای رد یا تایید آن پیش فرض ها، برای دستیابی به آن اهداف از پیش تعیین شده، به بررسی منابع مکتوب در آن موضوع بررسی کرده، مطالبی که در راستای رد یا قبول پیش فرض های محقق است را جمع آوری می کند تا از همه آن ها یا از بخشی از آن ها در تدوین کتاب فایده ببرد.

محقق، پس از جمع آوری مطالب مورد نظرش، ممکن است دست به تحقیقاتی در خارج از کتابخانه ها، در میان مردم، در آزمایشگاه ها، در طبیعت و ... بزند و یا به بررسی های کتابخانه ای بسنده بکند. در نتیجه، اطلاعات جدیدی را در رد یا اثبات پیش فرض های اولیه اش جمع آوری می کند.

آنگاه بر اساس اهداف از پیش روشن یا نیمه روشن از تحقیق و کتابت، به تدوین کتاب می پردازد. موضوعی را مطرح کرده، نظرات دیگران در رد یا اثبات و تعریف آن موضوع را کنار هم می چیند. آنگاه، بر اساس یافته های خارج از کتابخانه، به نقد نظریات دیگران، (در جهت مثبت یا منفی هر کدام آن ها) اقدام می کند. در پایان هر بحث، نظرات شخصی خودش را به عنوان سخن پایانی مطرح کرده، ممکن است سوال یا سلسله سوالاتی را مطرح بکند تا راه برای تحقیقات بیشتر درباره آن موضوع آینده باز بشود.

از این منظر، نویسنده این کتاب، یک کار علمی کتابخانه ای انجام داده و به هدف یا اهداف اولیه خود از انجام تحقیقات، و نوشتن دست یافته است.

مهمتر از این که چقدر به این کتاب و موضوعات و شیوه مطرح کردن آن ها  بپردازیم، خود زبان کتاب است. زبان این کتاب هم تورکی است. نه تنها زبان کتاب تورکی است که حدود چهارصد سال قبل نوشته شده است، بلکه کتاب با بررسی موضوع بسیار ظریف ایمانی و اعتقادی مثل "جبر" و "اختیار" آغاز می شود که نه تنها موضوع عرفان و نحله های فکری عرفانی بوده و هنوز هم هست، بلکه موضوع مورد علاقه فلاسفه مسلمان هم هست.

در نتیجه، از یک طرف به موضوعات فلسفی در جهان اسلامی مربوط هستند و از طرف دیگر بسیار ذهنی، انتزاعی و غیر ملموس به حساب می آیند. یعنی به ظرافت و دقت معنایی عمیقی نیاز دارند.

پس زبان تورکی زبان دقایق معنایی، عرفانی، فلسفی هم است و می تواند آن ها را براحتی و بدون لکنت زبان توضیح بدهد.

این که در چهارصد سال قبل یا هزار سال قبل، هزاران کتاب به زبان تورکی در رشته های دقیق فکری، علمی، فلسفی، عرفانی، ریاضی، تکنولوژی، سیاست و ... وجود داشته است، نشانگر آن است که زبان تورکی زبان علم، سیاست، عرفان، فلسفه و بوده است. 

اگر یک زبانی در این همه علوم، فنون، فلسفه، دین و علوم دینی و ... کاربرد گسترده ای داشته و بر اساس آن جوامع و ملل تحت امر حکومت و دولت را اداره می کرده است، نمی تواند زبانی منزوی و بدون توجه رهبران دینی، سیاسی، علمی، هنری و فلسفی و بدون پشتوانه مالی و مادی آن رهبران باشد.

باید پذیرفت که زبان تورکی  در دوران حاکمیت و خلافت تورک ها بر مسلمانان، زبان رسمی و هم ردیف زبان عربی بوده و جایگاه اصلی را اشغال کرده بوده و مانند زبان فارسی، زبان فرعی نبوده است یا به تحصیل اشتغال داشته اند، یا با مهارتی درگیر بوده، یا در پی کسب تخصصی بوده اند، مجبور به یادگیری تورکی بوده اند.

آیا نمی توان قبول کرد که زبان تورکی نوعی از زبان رسمی، اداری، علمی بوده است؟

انصافعلی هدایت

02 آوریل 2025

مهندسی جهل 021: زبان تروکی علمی تر و تخصصی تر از آنچه فکر می کردیم بوده است

مهندسی جهل 021: زبان تروکی علمی تر و تخصصی تر از آنچه فکر می کردیم بوده است

https://youtube.com/live/vi0Bb7U2bN0

مهندسی جهل 021: زبان تروکی علمی تر و تخصصی تر از آنچه فکر می کردیم بوده است

 در برنامه بیست و یکم "مهندسی جهل" به معرفی سه کتاب تورکی استاندار ادبی تخصصی علمی پرداختیم.

کتاب اول دست نوشته یک معلم دانشگاه است که درس "مقدمه حقوق" را پشت سر گذاشته است. او برای کمک به دانشجویان که در امتحان نمره قبولی بگیرند، 27 سوال و جواب همه آن ها را نوشته و به دانشجویان داده است.

از همین عمل، نوشته و دست خط استاد مقدمه حقوق معلوم است که درس ها در آن دانشگاه به زبان تورکی بوده است. چون استاد متن سوال ها و جواب ها را نه تنها به زبان تورکی نوشته، بلکه با حروف "تورکی-عربی" نوشته است. لذا مشخص می شود که نه تنها این درس و کتاب، در دوره عثمانی تورکی بوده است بلکه زبان تورکی، زبان رسمی اداری و آموزشی دوران عثمانی بوده است. چرا که تورکی در آن مقطع تاریخی، زبان علمی، زبان کتابت، زبان آموزش های تخصصی، زبان ادبی و زبان علم حقوق بوده است.

لذا این کتابچه دست نوشته، حائز اهمیت تاریخی است. البته که با مطالعه متن سوال ها و جواب ها می توان در باره سطح و سمت و سوی حقوق، و سطح آموزش حقوق و حتی مقایسه آن با حقوق در دیگر کشورها اطلاعات بیشتری بدست آورد.

کتاب تورکی بعدی که معرفی کردیم، در باره ریاضیات بود. تصور بر این شد که قبلا این کتاب را معرفی کرده بودیم، ولی هنوز هم مردد هستم که این کتاب، همان کتاب قبلی بوده است یا نه؟

در نتیجه، به سراغ کتاب جدیدی رفتیم که درباره موضوع بسیار تخصصی تری نوشته شده که در یک موزه در آمریکا نگهداری می شود. این کتاب در "موزه هنر والترز" در بالتیمور ایالت مریلند نگهداری می شود.

The Walters Art Museum 600 N. Charles Street Baltimore, Maryland 21201 http://www.thewalters.org

نام این کتاب را " حیوان بئجرتمک" (آت بئجرتمک) گذاشته اند. در آن، به پرورش و بیماری ها و داروهای خاص اسب ها پرداخته شده است. 

گر چه خواندن این دست خط، بعد از عادت کردن چشم ها در نوع نگارش حروف، چگونگی چرخش و حرکت قلم نویسنده بر روی کاغذ، و چگونگی اتصال حروف به هم دیگر، عادت کردن مغز به دیدن و خواندن آن بسیار آسان خواهد شد اما فهم کلمات تخصصی مربوط به بیماری ها، داروها و ترکیبات داروها با هم، به آشنایی با این مسایل نیاز دارد تا بتوان آن را درست خوانده؟، درست ادراک کرد. در غیر این صورت، ممکن است کلمات را غلط خواند. به هر حال، چون کتاب دست نویس و تخصصی، علمی است، به تلاش اندکی برای خواندن، درک و فهم آن نیاز است.

با آشنایی با این کتاب، متوجه شدیم که زبان تورکی بیش از آنی که تا کنون تصور می کردیم، جنبه ها و کارکردهای علمی، تخصصی، رسمی، آموزشی و گستره نفوذ در علوم و تکنولوژی ها را داشته است.

انصافعلی هدایت

31 مارچ 2025

مهندسی چهل 020: معرفی چهل کتاب در رشته های علمی، تخصصی و ادبی زبان تورکی

مهندسی چهل 020: معرفی چهل کتاب در رشته های علمی، تخصصی و ادبی زبان تورکی

 در بیستمین برنامه "مهندسی جهل" به بررسی کتاب "فهرست نسخه هاس خطی ترکی کتابخانه بزرگ حضرا ایت الله العظمی مرعشی نجفی" پرداختیم که جلد اول آن در سال 1381 شمسی بخ قلم جناب حسین متقی و به سرپرستی سید محمود مرعشی نجفی؛ فرزند آن آیت الله منتشر شده است. زبان این کتاب فارسی است و به هنگان اشاره به مطالب هر کتاب، چند جمله از متن اول و انتهای ان ها را به زبان تورکی، عربی، یا فارسی گوشزد می کند و خواننده را ولع خواندن آن کتاب می اندازد.

در این کتاب، مشخصات بیش از دوست کتاب آورده شده است که ما در این برنامه به معرفی چهل کتاب اقدام کردیم.

"احکام رمل" اولین کتابی است که در باره رمل و طالع بینی در قرن سیزدهم قمری و به زبان تورکی استاندارد علمی آزربایجانی است. جناب متقی، نویسنده مترم و زحمتکش این کتاب، تحت تاثیر فضای سیاسی، فکری، تبلیغاتی ایرانی و جهانی که باید تورک ها را ازهم تجزیه کرده، نه تنها در درون مرزها و ویزاها بلکه در درون هویت های مجزای زباین، جغرافیایی، دینی زندانی کرد تا با هم تماس نداشته بلکه به دشمن هم بدل شوند. او هم تحت تاثیر آن سیستم شستشوی مغزی آموزشی جهانشمول، در هنگام معرفی زبان تمامی کتاب هایی که به زبان تورکی ادبی علمی و استاندارد نوشته شده است را "عثمانی" معرفی می کند.

غافل از آن که هم پدران عثمان آزربایجانی الاصل بوده اند و زبانشان هم دقیقا زبان تورکی آزربایجانی بوده است.

علت عدم آشنایی نسل ما با آن زبان: 1. جلوگیری از تحصیل علمی و آکادمیک ما به زبان علمی، ادبی و استاندارد زبان تورکی است. 2. عدم شناخت و توجه ما به تاریخ و نوع کلمات، گویش و نوشتار ادبی زمانه است که کتاب ها در آن تاریخ نوشته شده اند. 3. تاثیر لهجه های محلی کنونی ما بر ادراک ما از زبان تورکی علمی، استاندارد، ادبی و تخصصی است. 4. عدم آشنایی ما با زبان و اصطلاحات هر رشته تخصصی است. 5. تحت تاثیر القائات شبهه علمی و اشغالگرانه غربی های اورتیانتالیست یا شرق شناسان غیر عملی که دارای اهداف سیاسی و اشغالگر ذهنی هستند قرار داریم. 6. تحت تاثیرات عمیق یک قرن تحقیر همه جتنبه، به خودف زبان و فعالیت های خود اعتماد نداریم و منتظریم تا غربی ها علمی بودن فعالیت های ما را تصدیق بکنند. 7. در حالی که تمامی فعالیت های علمی و شبهه علمی غربی ها در راستای تامین منافع آن ها در درازمدت طراحی و اجرا شده است. 8. ما تورک هاف کمترین شناخت را از منافع ملیف معنی و مفهوم منافع ملی خود و منافع ملی دشمن و اشغالگران داریم.

در نتیجه، آن چه در این کتاب، به عنوان "زبان تورکی عثمانی" به خورد خواننده داده می شود، دیوار و فاصله گذاری ذهنی بین تورک ها، در جغرافیاهای مختلف است. چرا که زبان بعضی کتاب ها را "عثمانی معرفی می کند که هنوز سلسله حاکمیت های عثمانیان یا اصلا آغاز نشده است یا در مراحل نوزادی قرار دارند. لذا نمی توان زبان خاصی را به آن ها استناد کرد.

نتیجتا: به عقیده ما، منظور از زبان عثمانی، زبان ادبی، استاندارد شده، علمی و تخصصی تورکی است که با چند روز زحمت می توان نه تنها نسخ چاپی آن ها را براحتی خواند و فهمید بلکه نسخ دستنویس آن ها را هم می توان خواند و فهمید و ادراک کرد. یعنی چیزی به نام زبان عثمانی وجود ندارد. آن چه موجود و دارای اهمیت حیاتی است، زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی است که می توان در جهان تورک آن را با کمترین هزینه های آموزشی فهمید و فهماند.

کتاب دوم "احکام علم رمل" است که حدود 980 سال قبل، و توسط نویسنده نامعلومی به قلم جاری شده است. آن هم به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی نگارش شده است. البته و شاید بتوان در زبان فارسی، چند کتاب قدیمی در این موضوع، برای رقابت با این کتای تورکی یافت.

کتاب سوم "احوال دوازده امام" است که به قلم ناشناسی در باره تصوف و در اواخر قرن سیردهم نوشته شده است.

کتاب های چهارم: " اختری صغیریا لفات اختری" و پنجم "اختری کبیر یا لغات اختری" دو لغتنامه ای هستند که به قلم یک علم و در دو زبان تروکی و عربی و در عهد سلطان سلیمان قانونی که حدود سسصد سال قبل باشد، نگارش یافته اند.

کتاب ششم تورکی علمی و تخصصی با نام "اختیار الجزئی = اراده جزئیه" است که به موضوع بسیار غامض و پیچیده اراده و اختیار انسان می پردازند. موضوع این کتار تخصصی تورکی، "کلام" یا فلسفه درون دینی است. گویا بحث اصلی کتاب به "اراده ومشیت الله" متمرکز شده و اندیشه های نحله های مختلف رد این موضوع با به کنکاش گذاشته است که احتمالا در سده سیزدهم نوشته شده است.

کتاب هفتم با نام "آذکار و ادعیه" در زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی و زبان عربی به موضوع "تصوف" می پردازد که در قرن سیزده هجری نوشته شده است.

کتاب "استعاره" به موضوع تخصصی "بلاغت" در سخنوری و منطق گرایی در سخن و فکر تمرکز کرده است که موضوعی ذهنی و پیچیده است که در 1235 هجری قمری و زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی نوشته شده است.

"اعجوبه الغرایب فی نظم الجواهر العجائب" کتاب نهم است که نوئیسنده آن را به دو زبان زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی وعربی نوشته است اما نوشته ساده و نثر نیست بلکه لغات را در حدود سسصد چنجاه سال قبل به شعر کشیده است.

کتاب بعدی به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی، به دستور زبان تورکی پرداخته است که در جدود 250 سال قبل به رشته تحریر درآمده است. این در حالی است که زبان فارسی هنوز به یک زبان استاندارد نزدیک نشده و مورد موافقت مطلق همه نویسندگان و جیره خواران زبان فارسی نشده است. در حالی که ده ها مرکزف انجمن، بنیاد و ... در داخل و خارج از ایران بر روی این زبان سرمایه گذاری می دهند.

کتاب بعدی یادآوری کتاب های "نامه نگاری" و "انشاء نویسی" دوران پهلوی اول و دوم است که با ایجاد استاندارد مصنوعی دل ناچسب، افراد نیمهخ بیسواد را به کپی کاری و رو نویسی از آن کتاب ها مجبور می کردند تا زبان فارسی را به یاری چنان کاب هایی، به زبان اداری تبدیل بکنند. "انشاء مرغوب" نام چنین کتابی است که برای ادبیات و نامه نگاری به زبان زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی در سده سیزدهم نوشته شده است.

موضوع کتاب بعدی ممکن ایت که در این زمانه خرافه دیده بششود اما در زمانه خود یک علم بود و زبان تخصصی خودش را داشت. "ایام السعد و النحس" به موضوع "تقویم" اختصاص داشت که به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی آن روز نوشته شده بود.

کتاب بعدی به "بیان شزائط انتاج اشکال اربعه" که منطق صوری باشد مرتبز است که منطق را به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی بیان کرده است.

"بیان طریقه قادریه و رفاعیه" هم مسائی این دو حلقه عرفانی را با زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی به تصویر و حلاجی کشیده است.

"تاریخ پچوی (؟!) یا تاریخ عثمانی" هم تاریخ و حوادث سلطان سلیمان قانوی را به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی مطرح کرده است. "تاریخ نشانجی" در سال های 970 هجری به تاریخ و سیره چرداخته و با زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی به توضیح مسایل مختلف دست زده است.

کتاب های "التجوید" در سده سازدهم و "تجوید قره باش" در پانصد و پنجاه سال قبل به موضوعات مرتبط با قران پرداخته و آن ها را با زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی به خوانندگان شرح داده داند.

"تحفه الحرمین" به تاریخ و سفرنامه به هر دو حرم شریف اسلام اختصاص دارد که حدود پانصد سال قبل و به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی نوشته شده است.

"تحفه شاهدی" در (920 هجری قمریپ) و التحفه الهادیه" (998 هجری قمری) دو کتاب مربوط به لغت شناسی مقایسه ای تورکی، عربی و فارسی هستند. کتاب "تحقیق الصلوات" به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی به فقه حنفی پرداخته است.

کتاب بعدی به علم شیمی می پردازد و به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی در "تدبیر الحجر المکرم" مسایل و آزمایش های شیمی را ایضاح می کند.

در کنار شیمی که علم بسیار پیچیده ای است که زبان فارسی قاصر از بیان آن است، سه کتاب "تذکره الشعرا" و "ترجمه بهجه الاسرار" و " ترجمه ثواقب المناقب" ( حدود پانصد سال قبل) به شرح حال بزرگان علم و ادب و سیاست می پردازد.

"ترجمه التبیان فی تفسیر القرآن" ار غزبی به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی چهارصد سال قبل و در دو جلد نوشته شده است. "ترجمه سوره ضحی" هم یکی از این نوع تفاسیر به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی است که در صده سیزه به قلم امده است.

"ترجمه شرح جنه الاسماء" در اواخر سده سیزدهم، در زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی به مسایل عقاید اسلامی یا فلسفه درون دینی می پردازد.

در سال 1306 هجری قمری، در "ترجمه الفتاوی الزینیه" و "ترجمه فرائض سجاوندی" در 1240 هجری قمری، به بررسی فقه حنفی و به زبان زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی پرداخته شده است.

"ترجمه قصیده بدء الامالی" در 1134 هجری قمری در زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی، و "ترجمه قصیده سهیلی" به زبان تورکی استاندارد علمی، تخصصی و ادبی و زبان عربی نوشته شده اند.

کتاب پایانی این جلسه به "ترجمه النهج المسلوک فی سیاسه الملوک" موتبط است که شاید در حکم کتاب "پرنس" ماکیاوللی باشد که برای راهنمایی صلاح الدین ایوبی نوشته شده است. احتمالا نویسنده در این جا از زبان جیوانات و تمثیل استفاده نکرده الست و سیاست روز را پوست کنده تشریح کرده است.

وقت و عمر و امکانات مادی می خواهد که انسان به این منابع غنی تاریخی پدران خود دسترسی داسته و تجارب فارموش شده آن را به نسل های جدید منتقل بکند تا نسل کنونی و آیندگان، به تکمیل آن ها اقدام بکنند.

انصافعلی هدایت

30 مارچ 2025

بیر دوستوم، دوغوم گونومو هم تبریک اتمیش همده یاراتمیش دیر!

 https://youtube.com/live/L_01lXcTmtE

مهندسی جهل 019 : تحقيقان علمي-اجتماعی در جهان تورک سابقه هزارساله دارد

 مهندسی جهل 019 : تحقيقان علمي-اجتماعی و مکتوب در جهان تورک سابقه هزارساله دارد

در برنامه نوزدهم "مهندسی جهل" دوباره به کتاب "لغات الترک" مرحوم محمود کاشغری پرداختیم. و متوجه شدیم که این عالم بزرگ تورک، در 980 سال قبل، در آن شرایط سخت تاریخی، دست به تحقیقات مهم و گسترده ای در زمینه زبان شناسی اجتماعی شده است. وقتی با مهتوای این کار تحقیقاتی عظیم آشنا و مواجه می شویم، تازه متوجه می شویم که چرا پدران تورک و مسلمان ما، توانسته اند هم "خلافت اسلامی" را از چنگ عرب ها در بیاورند و هممدیریت جهان اسلام و بسیاری غیر مسلمانان را هم بر عهده داشته باشند.

با آگاهی به کار عظیمی که مرحوم کاشغرلی انجام داده است، متوجه می شویم که ما در جهل عمیق مهندسی شده ای بسر می بریم. نباید دیگران را سرزنش بکنیم که مه را در جهان جهلی که ساخته اند، زندانی کرده اند. اداره ما و استفاده از ماف از وطن ما، از منابع ملی ما، تنها هدف آن هاست و برای دستیابی به آن منافع، هر کاری برای آن ها مباح است و دارند انجام می دهند.

آیا پدران عالم، محقق، متفکر، پرتلاش، جنگجوی ما تحت اشغال نظامی، فکری، سیاسی، اداری، دینی و اقتصادی دیگران نبوده اند؟ البته که بوده اند ولی آیا به آن اشغال و تبعات بعدی اشغال تن داده اند و به سرزنش اشغالگران بسنده کرده اند؟

نه. آن ها فکر و اهدافی برای آینده تورکان داشته اند. آن ها برای دستیافتن به آن اهداف سیاسی، نظامی، اداری، اقتصادی و مالی و ... و حتی اهداف دینی مطالعات استراتژیک و عمیقی را انجام داده اند تا بتوانند بر اساس آن ها راه خروج از اشغال و تبدیل شدن به قدرت جهانی را در یابند. ریسک کرده اند، هزینه کرده اند، جنگیده اند، بارها شکست خورده اند، و ... در نهایت پیروز هم شده اند و اراده بخش مهمی از جهان را در دستان خودشان مجتمع کرده اند. اداره این جهان گسترده، بدون داشتن علم، آگاهی، تکنولوژی، اندیشه، راه حل، و ... یا آن همه تنوعی که داشته، غیر ممکن می نماید.

ما امروز در جهانی زندگی می کنیم که باخته ایم. نه تنها باخته ایم که در زندان مهندسی شده جهل، اسیر باورها و سیاست های اشغالگران شده ایم. این تنها شامل تورک های آزربایجان جنوبی نمی شود که شناختی از کارها و چالش های پدرانش در زمینه های علمی، سیاسی، اجتماعی، نظامی، صنعتی، هنری، جنگی، ندارند بلکه شامب تمامی تورک ها در هر گوشه جهان، و عرب ها و مسلمانان می شود که از گذشته و کارهای علمی، ریسک پذیری، تحقیقات و ... دور گشته اند و به عبادات و صورت ظاهری دینی که دکانداران و تاجران دین در هزار سال گذشته ساخته اند، اسیر شده اند و نمی توانند راه بروند.

با خواندن این کتاب ها، با آشنایی با این کارهای تحقیقاتی، با مقایسه خود و کاری که انجام می دهیم با چالش های دران تورکمان که جهان را اداره می کرده اند، متوجه می شویم که در زندان جهل اسیر دشمن پیروز شده ایم.

برای این که از اسارت بیرون بیاییم، تنها یک راه داریم و آن آگاهی به چالیش ها، تحقیقات، افکار، فلسفه ها، دساوردهای تمدنی پدرانمان است که در کتاب ها برای ما به یادگار گذاشته اند.

ما در مهندسی جهل تلاش نمی کنیم که چیزی را به دیگرانی غیر از خودمان ثابت بکنیم. خودمان، با خواندن هر جمله و کلمه این کتاب ها هم لذت می بریم و هم با عظمت چالش های پدرانمان که یک هزارمان امکانات امروزی برای زیستن، سفرکردن و تحقیقات را نداشته را دیده، متوجه می شویم که چه چیز های گرانبهایی را از چند نسل در دویست و پنجاه سال گذشته محروم نگاه مان داشته اند. چگونه در این مدیت مغز و عقل ما را در جهت جهالت و نادانی، مهندسی کرده اند.

آن ها برای مهندسی ذهن ما، از یک طرف ، بات ایجاد یک فضای مهندسی شده، به ما القا کرده وپذیرانده اند که تورک ها دستاوردهای علمی، تحقیقاتی، اکتشاف و اختراعاتی نداشته اند. هیچ کتاب علمی ننوشته اند و همه همت آن ها صرف توسعه زبان فارسی شده است و از طرف دیگر، به ما تلقین کرده و آموزش داده اند که زبان فارسی و تاریخ پر از کتاب های فارسی شعری است و ما در زیر چتز این جهان دروغین و مهندسی شدهف برای تامین حداکثر منافع اشغالگران سرزمین ها، زبان، عقل، روحمتن خدمت و فداکاری کرده ایم.

ما با خواندن کتاب هایی که پدرانمان در آن شرایط سخت نوشته اند، متوجه می شویم که در زندان جهل اسیر دشمن شده ایم. چنان به این اسارت عادت کرده ایم، که دیگر متوجه اسیر بودن خودمان و اسارت نیستیم و متاسفانه اسارتمان را عین آزادی می دانیم.

متوجه می شویم که مثل یک کرم، در درون پیله سفید و زیبایی که دور عقل ما تنیده اند، زندانی شده ایم. یا باید این پیله را بشکافیم و به پروانه ای آزاد بدل بشویم یا در این زندان و درون پیله مانند شفیره بدون اراده و عقلی خواهیم ماند و از بین خواهیم رفت. این کتاب ها، راه خروج ما از پیله و زندان اسارت مغری و عقلی را به ما نشان می دهد و آن راهی جز آشنایی با فعالیت های علمی و تحقیقاتی و تکنولوژیک و استراتژی های مکتوب پدرانمان نیست.

محمود کاشغری یکی از آن هاست که راه تحقیقاتی را بر روی ما گشوده است.

در این برنامه به معرفی دو نسخه از کتاب دیوان "لغات الترک" محمد کاشغری پرداختیم. کی از این کتاب ها، ترجمه مرحوم دکتر محمد صدیق از عربی و تروکی به فارسی است که با هشتاد و هشت صفجه مقدمه، به این کتاب، کتاب دیگری را افزوده است.

کتاب دیگر که دست نوشته و خطی است را هم معرفی کردیم. همان طور که در گذشته هم گفته ایم، حروفی که امروزه به عنوان حروف فارسی به ما معرفی شده است، توسط محمود کاشغریاستاندارد شده است و از جمله "گ.پ.ژچ" از ابداعاتی است که او اضافه کرده است.

انصافعلی هدایت

29 مارچ 2025