بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 290
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 290 [
00:37 Videonun tam başlığı: بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 290 [Video Title]
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/QljB-IG0tMw?feature=share](https://youtube.com/live/QljB-IG0tMw?feature=share)[Video URL]Video ID:
QljB-IG0tMw[Video ID]Yayım/yüklənmə tarixi: 2026-02-02 [YouTube Publish Date]
Videonun dəqiq müddəti: PT2H7M55S (2 saat 7 dəqiqə 55 saniyə) [Video Length]
Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə" (Cərrahnamə) və "Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi" (Sabit Əfəndi Divanı — dörd bölümdən ibarət, Feyzullah Əfəndi və Sultan II. Süleyman dövrü şeirləri, lətifələr və tənzi mətnləri) [
09:28 02:04:03 Müəllif/müəlliflər: Şâbit Əfəndi (Divan müəllifi) və anonim cərrah/müəllif [
09:28 02:04:03 Dil/dillər: Osmanlı türk dili, azərbaycan türk ləhcəsi, ərəb dili [
09:34 Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Hicri 1090 – 1135 (Sabit Əfəndi divanı tarix bəhsləri və Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi dövrü xronologiyası), həmçinin təxminən 312 il öncəyə aid istinsax/yazılma müddəti [
02:03:33 02:07:41 Kitabxana/arxiv: Paris / Fransa arxiv və rəqəmsal kolleksiyası [
08:19 Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi və ya başqa identifikator: Paris Manuscript Collection [
08:19 Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar (290-cı bölüm); türkcə əlyazma kitabların müxtəlif elm sahələrindəki (tibb, həndəsə, ədəbiyyat) zənginliyi, farsa qarşı türk dilinin üstünlükləri və xain elita/mədrəsə tənqidi, Paris arxivində qorunan "Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə" (Cərrahnamə - tibbi alətlər və cərrahiyyə) ilə "Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi" (Sabit Əfəndi Divanı - tənzi, lətifə və dövrün tarixi xronologiyası) nüsxələrinin səhifə-səhifə incələnməsi [
00:37 02:20 09:28 02:04:03 Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda qədim Cərrahnamə və Sabit Əfəndi Divanı əlyazma nüsxələri ətraflı şəkildə araşdırılmışdır [
09:28 02:04:03 XIV–XVI / XVII əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi korpusu üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. XVII–XVIII əsr türkdilli divan ədəbiyyatı və tibb mətnləri korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxələridir [
09:28 02:04:03
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?
Fiziki codex / əlyazma sayı: 2 əsas əlyazma nüsxəsi (Cərrahnamə və Sabit Əfəndi Divanı) [
09:28 02:04:03 NÜSXƏ A & NÜSXƏ B:
kitabxana: Paris / Fransa arxiv kolleksiyası [
08:19 vərəq/səhifə sayı: Cərrahnamə 423 səhifəlik, Sabit Əfəndi Divanı dörd bölümlü codex [
08:16 02:04:03 cild və tərtibat: Osmanlı dərbarı tğra elementləri, Fransa arxiv möhürləri, klassik divan tərtibatı və tibbi illüstrasiya/alət bəhsləri [
09:09 02:04:03 müəllif: Şâbit Əfəndi (Divan) və anonim cərrah (Cərrahnamə) [
09:28 02:04:03 tarix: Hicri 1090–1135 (~312 il öncəyə aid klassik dövr divan istinsaxı) [
02:03:33 02:07:41 məzmun: Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə (Cərrahiyyə və tibbi alətlər) və Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi (Şeirlər, tənzi, lətifələr və dövrün rəhbərləri) [
09:28 02:04:03
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR
NÜSXƏ A — KİTABÜ-CƏRRAHİYYƏİ-XANİYYƏ (CƏRRAHNAMƏ)
A1
əsərin başlığı: Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə (Cərrahnamə) [
09:28 müəllif: Anonim cərrah / tibb alimi [
09:28 dil: Osmanlı türk dili [
09:34 nəsr/nəzm/qarışıq: Nəsr (tibbi təsvir və cərrahi təlimatlar) [
09:28 mövzu: Cərrahiyyə əməliyyatları, tibbi alətlər və bədən üzvlərinin müalicə üsulları [
07:18 09:28 başladığı folio/səhifə: 1-ci səhifədən 423-cü səhifəyə qədər [
08:16 tarix: Klassik osmanlıca dövrü [
09:28 tarixin funksiyası: COMPILATION PERIOD [A]
NÜSXƏ B — KÜLLİYÂT-I DİVAN-I SÂBİT EFENDİ
B1
əsərin başlığı: Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi [
02:04:03 müəllif: Şâbit Əfəndi [
02:04:03 dil: Osmanlı türk dili, azərbaycan türk ləhcəsi, ərəb dili [
02:06:24 nəsr/nəzm/qarışıq: Nəzm (klassik türk şeiri, qəzəllər, tənzi və lətifələr) [
02:04:03 02:07:09 mövzu: Dörd bölümdən ibarət divan; dövrün tanınmış şəxslərinə və Şeyxülislam Feyzullah Əfəndiyə yazılmış təriflər, tənzi və xronoloji şeirlər [
02:04:03 02:04:44 başladığı folio/səhifə: Divan bölmələri [
02:04:03 tarix: Hicri 1090 – 1135 (~312 il öncə) [
02:03:33 02:07:41 tarixin funksiyası: POETIC COMPOSITION / COPY DATES [A]
əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: XVII–XVIII əsr klassik türk divan dili, lətifə və tənzi üslubu [
02:06:24 02:07:09 əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL
| Tarix | Miladi qarşılığı | Harada görünür | Hansı text unit | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| Hicri 1090 – 1135 | Miladi ~1679–1723 | Sabit Əfəndi Divanı şeir tarixləri və Feyzullah Əfəndi dövrü | Nüsxə B (B1) | COMPOSITION / RULER PERIOD | [ | YÜKSƏK [A] |
| ~312 il öncə | XVIII əsr əvvəli | Divan nüsxəsinin yazılma/istinsax tarixi hesablaması | Nüsxə B (B1) | HISTORICAL SPAN | [ | YÜKSƏK [A] |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Şâbit Əfəndi | POET / AUTHOR | Nüsxə B (B1) | [A] Divan əsərinin müəllifi olan şair | [ |
| Feyzullah Əfəndi (Şeyxülislam) | HISTORICAL FIGURE | Nüsxə B (B1) | [A] Mətndə adı keçən Osmanlı şeyxülislamı | [ |
| Sultan II. Süleyman | HISTORICAL RULER | Nüsxə B (B1) | [A] Divanın yazıldığı dövrün Osmanlı sultanı | [ |
VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR
RULER_NAME = Sultan II. Süleyman & Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi [
02:04:44 02:05:48 RULER_RELATION = Osmanlı sultanı və şeyxülislamı (Sabit Əfəndi Divanının yazıldığı və tərifləndiyi dövrün rəsmi şəxsləri) [
02:04:44 02:05:48 RULER_EVIDENCE_LOCATION = Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi mətn təhlili bölməsi [
02:04:44 02:05:48
VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Sabit Əfəndi Divanı (B1)
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Zəngin klassik osmanlıca, lətifə və tənzi üslubuna malik divan dili [
02:06:24 02:07:09 nəsr/nəzm: Nəzm [
02:04:03 hərəkəli/hərəkəsiz: Əlyazma surəti [
02:04:03 təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamen türkdillidir [
02:04:03 XIV–XVI layihəsi üçün potensial: YÜKSƏK. XVII–XVIII əsr klassik türk divanları korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxəsidir [
02:04:03 Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: LOW [C] (Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu isə divan şeiridir).
timestamp: [
00:14
VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM
Nüsxə A (A1) & Nüsxə B (B1): COMPARATIVE / TEXTUAL WITNESS (Cərrahnamə və Sabit Əfəndi Divanı olmaları səbəbilə əlyazma korpusu üçün müqayisəli sənədlərdir) [
09:28 02:04:03
IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI
LALA_REGISTER_SIMILARITY = LOW [C]
Səbəb: Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bunlar isə tibb və divan şeiridir [
09:28 02:04:03
X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH [A]
Səbəb: Əsərlər tibbi cərrahiyyə terminologiyası, klassik divan lüğəti, tənzi və lətifə üslubu baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir [
09:28 02:07:09
XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS
SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə və Sabit Əfəndi Divanı nüsxələri seriyada ilk dəfə ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur [
09:28 02:04:03 POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.
XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR
[A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Paris arxiv kolleksiyasındakı 423 səhifəlik Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə nüsxəsi və dörd bölümlü Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi codexi [
08:16 02:04:03 [B] CATALOGUE EVIDENCE: Paris rəqəmsal əlyazma arxiv kolleksiyası konteksti [
08:19 [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın proqram adını ("Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" - 290-cı bölüm) təsdiqləməsi, türkcə əlyazma kitabların elmi zənginliyini (hüquq, riyaziyyat, tibb, ədəbiyyat - 550-dən çox kitab tanışlığı) vurğulaması, fars şovinizmini və xain türk elitasını/mollalarını sərt tənqid etməsi, hər iki nüsxənin məzmununu oxuyub təhlil etməsi, Sabit Əfəndi Divanının dili ağır olduğu üçün oxumaqda çətinlik çəkdiyini səmimi şəkildə etiraf etməsi və lətifə/tənzi xüsusiyyətlərini qeyd etməsi [
00:37 02:20 02:06:24 02:07:09
XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 290-cı bölümü başladaraq "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" proqramının əhəmiyyətini, türk dilində elm, tibb, həndəsə və ədəbiyyat sahələrində yazılmış 550-dən çox kitabla tanış olduğunu bildirir [
00:37 02:20 Fars dilinin türk dili üzərində son 250 ildə qurduğu süni üstünlüyü və türklərə xəyanət edən elita/din xadimlərini sərt şəkildə tənqid edir [
03:34 Verilişin ilk kitabına keçir: Parisdə saxlanan, 423 səhifədən ibarət olan "Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə" (Cərrahnamə) nüsxəsini xatırladır/tanıtdırır (bu mövzuda əvvəl də ətraflı danışıldığını qeyd edir) [
09:28 02:03:42 İkinci kitaba keçir: "Külliyât-ı Divan-ı Sâbit Efendi" (Sabit Əfəndi Divanı) nüsxəsini açır [
02:04:03 Divanın dörd bölümdən ibarət olduğunu, Şeyxülislam Feyzullah Əfəndi, Sultan II. Süleyman və dövrün tanınmış simalarına yazılmış təriflər, şeirlər ehtiva etdiyini bildirir [
02:04:03 02:04:44 02:05:48 Əlyazmanın xronologiyasını hesablayır: Hicri 1090–1135 illəri aralığını (təxminən 312 il öncəyə aid dövrü) əhatə etdiyini müəyyən edir [
02:03:33 02:07:41 Sabit Əfəndi Divanının dilinin çox ağır olduğunu, kəlmələrin qatışıq və nükte yerlərinin mürəkkəb olması səbəbilə oxumaqda çətinlik çəkdiyini səmimi şəkildə etiraf edir [
02:06:24 Buna baxmayaraq, əsərdə türk ədəbiyyatına məxsus lətifələrin, tənziların və gülməli/hikmətli hekayələrin (fikraların) geniş yer aldığını vurğulayır [
02:07:09 Qədim əlyazmaları oxumağın türk dilinin həqiqi gücünü və milli yaddaşı dirçəltmək üçün yeganə yol olduğunu qeyd edir [
02:07:20 Sağlıq və inam arzusu ilə proqramı yekunlaşdırır [
02:07:55
XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Cərrahnamə və Sabit Əfəndi Divanı: XVII–XVIII Əsr Türk Tibb və Divan Ədəbiyyatı Nüsxələri
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 290-cı bölümü "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" başlığı altında həyata keçirilmişdir [
NÜSXƏLƏRİN TƏHLİLİ:
423 səhifəlik Cərrahnamə nüsxəsi tibbi və cərrahi əməliyyatların tarixi tətbiqlərini əks etdirərkən, Şâbit Əfəndinin dörd bölümlü divanı isə XVII–XVIII əsr Osmanlı dövrünün (Hicri 1090–1135) ədəbi və siyasi xronologiyasını işıqlandırmışdır [
MƏZMUN: DİL MÜBARİZƏSİ VƏ MİLLİ OYANIŞ:
Yayım boyunca fars şovinizminin və xain elitanın türk dili üzərindəki basqıları tənqid olunmuş; qədim əlyazmaları oxumağın zəhni əsarətdən qurtulmaq üçün əsas vasitə olduğu vurğulanmışdır [
NƏTİCƏ:
290-cı bölüm tibbi və divan ədəbiyyatı nüsxələrinin təhlilini milli şüur çağırışları ilə birləşdirən abidəvi bir yayım olaraq qeydə keçmişdir [
XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI
Sabit Əfəndi Divanı nüsxələri: XVII–XVIII əsr klassik türk divanlarının mətnşünaslıq və tənzi/lətifə analizi [
02:04:03 Kitabü-cərrahiyyəi-xaniyə nüsxələri: Osmanlı cərrahiyyə və tibb terminologiyasının müqayisəli tədqiqi [
09:28
XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL
Video ümumi müddəti: PT2H7M55S (2 hours 7 minutes 55 seconds)
İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 127:55 (02:07:55 / transcript time scale)
TIMESTAMP_QC = PASS
XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO = QljB-IG0tMw
VIDEO_DURATION = PT2H7M55S
PHYSICAL_OBJECTS = 2
PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 2 (Jarrahnama & Kulliyat-i Divan-i Sabit Efendi in Paris collection)
PRINTED_BOOKS = 0
TEXT_UNITS = 2
TURKISH_TEXT_UNITS = 2
COMPOSITE_CODEX = NO
MAIN_TITLE = Cərrahnamə və Sabit Əfəndi Divanı Nüsxələri Təhlili
HOLDING_INSTITUTION = Paris Manuscript Collection / French Archive
SHELFMARK = Paris MS Collection
EXPLICIT_COPY_DATES = 1090–1135 AH (Poetic composition and historical chronicle range)
COMPOSITION_DATES = Late 17th to early 18th century Ottoman / Turkic manuscript era
OTHER_DATES = ~312 years ago historical span
EXPLICIT_COPYING_PLACES = Paris / Europe archive context
SCRIBES = UNKNOWN
AUTHORS = Sabit Efendi & Anonymous Surgeon
RULERS = Sultan Suleiman II & Sheikhulislam Feyzullah Efendi
RULER_RELATION = Historical sovereigns and religious authorities praised or mentioned in the Divan texts
CORE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1), Nüsxə B (B1)
EARLY_CONTROLS = NONE
LATE_CONTROLS = NONE
COMPARATIVE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1), Nüsxə B (B1)
DISCOVERY_CANDIDATES = NONE
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH
LALA_REGISTER_SIMILARITY = LOW
NEEDS_DEDUPLICATION = NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Catalogue verification of Sabit Efendi Divan manuscripts in Paris libraries
TIMESTAMP_QC = PASS
No comments:
Post a Comment