بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 305

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 305

https://youtube.com/live/9agGjWhu03Q

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 305 [00:21]

2. Videonun tam başlığı: بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 305 [Video Title]

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/9agGjWhu03Q?feature=share](https://youtube.com/live/9agGjWhu03Q?feature=share) [Video URL]

4. Video ID: 9agGjWhu03Q [Video ID]

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2026-02-18 [YouTube Publish Date]

6. Videonun dəqiq müddəti: PT2H40M23S (2 saat 40 dəqiqə 23 saniyə) [Video Length]

7. Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi" (Müəllif: Übeydullah Xani Səmərqəndi - hökmdar, şair və memar; katib: Müzəffər Şirvani, Hicri 959 tarixli istinsax nüsxəsi) [02:34:07], "Şəcəriyi Məktub", "Sirri Furqan" və "Nəşəqətül-Əsrar" risalələri [03:19, 03:38, 05:32].

8. Müəllif/müəlliflər: Übeydullah Xani Səmərqəndi (şair/hökmdar), Müzəffər Şirvani (katib), Məhəmməd Səzayi Yenişəhərli (Nəşəqətül-Əsrar) [02:34:07, 03:19, 04:08].

9. Dil/dillər: Osmanlı türk dili, azərbaycan türk ləhcəsi, ərəb dili, fars dili [00:42, 02:59].

10. Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Hicri 959 (katib Müzəffər Şirvani tərəfindən istinsax edilmə tarixi), Hicri 892 (doğum), Hicri 946 (vəfat), Hicri 941–946 (hökumət illəri) və ~501 il öncəyə aid nüsxə tarixi [02:34:07, 02:37:34, 02:39:44].

11. Kitabxana/arxiv: Əlyazma arxiv və rəqəmsal kolleksiya konteksti [01:12].

12. Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi ya başqa identifikator: Manuscript Collection [01:12].

13. Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar (305-ci bölüm); ramazan ayının başlanması, orucun tarixi kökləri və ərəblərdə islamdan əvvəlki "əyyam-ı beyz" (ağ günlər - hər ayın 13, 14, 15-i orucları) adətləri, ötən dərslərin (Nəşəqətül-Əsrar, Üstüvani Hələbi) xatırladılması, "Şəcəriyi Məktub", "Sirri Furqan" və "Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi" (katib Müzəffər Şirvani, Hicri 959 / ~501 il öncə) əlyazma nüsxələrinin səhifə-səhifə oxunub təhlil edilməsi [00:21, 03:19, 05:32, 02:34:07].

14. Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda qədim Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi, Şəcəriyi Məktub və Sirri Furqan əlyazma nüsxələri ətraflı şəkildə araşdırılmışdır [03:19, 05:32, 02:34:07].

15. XIV–XVI / XVII əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi korpusu üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. XVI əsr (Hicri 959) türkdilli divan və hökmdar şairlər korpusu üçün müstəsna müqayisə nüsxəsidir [02:34:07].

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?

• Fiziki codex / əlyazma sayı: 3 əsas əlyazma nüsxəsi (Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi, Şəcəriyi Məktub, Sirri Furqan) [03:19, 05:32, 02:34:07].

• NÜSXƏ A, B & C:

  • kitabxana: Rəqəmsal əlyazma arxiv kolleksiyası [01:12] [B]

  • vərəq/səhifə sayı: Şəcəriyi Məktub (4 səhifə), Sirri Furqan təfsiri, Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi codexləri [03:19, 05:32, 02:34:07] [A]

  • cild və tərtibat: Divan şeirləri, hökmdar-memar-şair Übeydullah xanın əsərləri, katib Müzəffər Şirvani tərəfindən Hicri 959-da köçürülmüş kolofon qeydləri [02:34:07, 02:39:44] [A]

  • müəllif: Übeydullah Xani Səmərqəndi, Məhəmməd Səzayi və digər müəlliflər [02:34:07, 04:08] [A]

  • tarix: Hicri 959 (Miladi ~1552 — ~501 il öncə istinsax tarixi) [02:34:07, 02:39:44] [A]

  • məzmun: Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi (şeirlər və siyasi-mənəvi mülahizələr), Şəcəriyi Məktub və Sirri Furqan təfsiri [03:19, 05:32, 02:34:07] [A]

  • timestamp: [00:08] - [02:40:23]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR

• NÜSXƏ A — DİVAN-I ÜBEYDULLAH XANİ SƏMƏRQƏNDİ

  • A1

    • əsərin başlığı: Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi [02:34:07] [A]

    • müəllif: Übeydullah Xani Səmərqəndi (Hökmdar, şair və memar) [02:39:44] [A]

    • dil: Osmanlı türk dili, azərbaycan türk ləhcəsi, çağatayca/özbək türkcəsi elementləri, ərəb dili [00:42, 02:59] [A]

    • nəsr/nəzm/qarışıq: Nəzm (Divan şeirləri) [02:34:07] [A]

    • mövzu: Təsəvvüfi və lirik divan şeirləri, hökmdarın mənəvi duyğuları, dövrün siyasi və ədəbi mühiti [02:34:07] [A]

    • başladığı folio/səhifə: Divan səhifələrindən Hicri 959 kolofon qeydinə qədər [02:34:07] [A]

    • tarix: Hicri 959 (Miladi ~1552 — katib Müzəffər Şirvani tərəfindən köçürülmə tarixi, ~501 il öncə) [02:34:07, 02:39:44] [A]

    • tarixin funksiyası: COPY / ISTINSAH DATE [A]

    • əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: XVI əsr orta asiya və şərqi türkdilli divan poetikası dili [02:34:07].

    • timestamp: [00:08] - [02:40:23]

    • əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL

Tarix	Miladi qarşılığı	Harada görünür	Hansı text unit	Tarixin funksiyası	Timestamp	Əminlik
Hicri 959	Miladi ~1552	Katib Müzəffər Şirvani tərəfindən Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi nüsxəsinin köçürüldüyü tarix	Nüsxə A (A1)	COPY / ISTINSAH DATE	[02:34:07]	YÜKSƏK [A]
Hicri 892	Miladi ~1487	Übeydullah Xani Səmərqəndinin doğum tarixi	Nüsxə A (A1)	AUTHOR BIRTH DATE	[02:37:34]	YÜKSƏK [A]
Hicri 946	Miladi ~1539	Übeydullah Xani Səmərqəndinin vəfat tarixi	Nüsxə A (A1)	AUTHOR DEATH DATE	[02:37:34]	YÜKSƏK [A]
Hicri 941–946	Miladi ~1534–1539	Übeydullah Xani Səmərqəndinin hökumət/səltənət illəri	Nüsxə A (A1)	REIGN PERIOD	[02:38:29]	YÜKSƏK [A]

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Übeydullah Xani Səmərqəndi	RULER / POET / ARCHITECT	Nüsxə A (A1)	[A] Divan əsərinin müəllifi, Səmərqənd hökmdarı	[02:34:07, 02:39:44]
Müzəffər Şirvani	SCRIBE / COPYIST	Nüsxə A (A1)	[A] Nüsxəni Hicri 959-da köçürən katib	[02:34:07]
Məhəmməd Səzayi Yenişəhərli	AUTHOR / POET	Xatırlatma	[C] Ötən dərslərdən xatırlanan Nəşəqətül-Əsrar müəllifi	[04:08]

VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR

• RULER_NAME = Übeydullah Xani Səmərqəndi [02:34:07]

• RULER_RELATION = Əsərin yazarı və Səmərqənd hökmdarı (Hicri 941–946 illərində hakimiyyət sürmüşdür) [02:38:29]

• RULER_EVIDENCE_LOCATION = Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi kolofon və xronologiya təhlili bölməsi [02:34:07]

VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi (A1)

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: XVI əsr Mərkəzi Asiya / Şərqi türk ləhcəsi və divan poetikası üslubunda yazılmış zəngin türkdilli nəzm dili [02:34:07].

   • nəsr/nəzm: Nəzm [02:34:07].

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Əlyazma surəti [02:34:07].

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamen türkdillidir [02:34:07].

   • XIV–XVI layihəsi üçün potensial: YÜKSƏK. XVI əsr (Hicri 959) türkdilli hökmdar şairlər korpusu üçün müstəsna müqayisə nüsxəsidir [02:34:07].

   • Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: LOW [C] (Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu isə divan şeiridir).

   • timestamp: [00:08]

VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM

• Nüsxə A (A1): COMPARATIVE / TEXTUAL WITNESS (Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi nüsxəsi olması səbəbilə əlyazma korpusu üçün müqayisəli sənəddir) [02:34:07].

IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI

• LALA_REGISTER_SIMILARITY = LOW [C]

• Səbəb: Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu isə divan şeiridir [02:34:07].

X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ

• METALINGUISTIC_VALUE = HIGH [A]

• Səbəb: Əsər hicri 959 tarixli istinsax kolofonu, Übeydullah Xani Səmərqəndinin hökmdar-şair-memar şəxsiyyəti və islamdan əvvəlki ərəb oruc adətləri ("əyyam-ı beyz") linqvisik-tarixi müqayisəsi baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir [02:34:07, 09:47].

XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS

• SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi nüsxəsi seriyada ilk dəfə ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur [02:34:07].

• POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.

XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR

• [A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi (katib Müzəffər Şirvani tərəfindən Hicri 959-da köçürülmüş kolofon qeydi, hökmdar-şair Übeydullah xanın şeirləri) [02:34:07], Şəcəriyi Məktub (4 səhifə) və Sirri Furqan risalələri [03:19, 05:32].

• [B] CATALOGUE EVIDENCE: Rəqəmsal əlyazma arxiv kolleksiyası [01:12].

• [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın 305-ci bölümü başladaraq Ramazan ayının başlanması və orucun tarixi kökləri üzərində dayanması, islamdan əvvəl ərəblərin hər ayın 13, 14, 15-ci günlərində tutduqları "əyyam-ı beyz" (ağ günlər) oruclarını izah etməsi, ötən dərslərdəki Nəşəqətül-Əsrar və Üstüvani Hələbi əsərlərini xatırlatması, nüsxələrin səhifələrini çevirib oxuması, Übeydullah Xani Səmərqəndinin doğum (hicri 892), ölüm (hicri 946) və hökumət illərini səhifə üzərindən hesablayıb ~501 il öncəyə aid istinsax tarixini dəqiqləşdirməsi [00:21, 09:47, 02:37:34, 02:39:44].

XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ KÜLASƏSİ

1. Danışan 305-ci bölümü başladaraq "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" proqramını həyata keçirir [00:21].

2. Sabahdan başlayaq olan Ramazan ayı münasibətilə orucun tarixi köklərini araşdırdığını bildirir; Həzrəti Məhəmməd dövründə orucun hicrətdən sonrakı illərdə vacib olduğunu qeyd edir [06:33].

3. İslamdan əvvəl ərəblərin və yaxın cəmiyyətlərin hər qəməri ayın 13, 14, 15-ci günlərində (ay işığının ən parlaq olduğu gecələrdə) "əyyam-ı beyz" (ağ günlər) adı ilə oruc tutduqlarını, bu ənənənin daha qədim dinlərdən gəldiyini izah edir [09:47].

4. Ötən bölümlərdə incələnən Nəşəqətül-Əsrar (Məhəmməd Səzayi) və Üstüvani Hələbi risalələrini xatırladır [03:09].

5. Verilişin əsas kitablarına keçir: "Şəcəriyi Məktub", "Sirri Furqan" və "Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi" nüsxələrini açır [03:19, 05:32, 02:34:07].

6. Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi nüsxəsinin təfərrüatlarını açıqlayır: müəllifin Səmərqənd hökmdarı, şair və memar Übeydullah xan olduğunu, nüsxənin isə katib Müzəffər Şirvani tərəfindən Hicri 959-da (Miladi ~1552 — təqribən 501 il öncə) köçürüldüyünü kolofon qeydlərindən oxuyub təsdiqləyir [02:34:07, 02:39:44, 02:44].

7. Übeydullah xanın xronologiyasını dəqiqləşdirir: hicri 892-ci ildə doğulduğunu, 946-cı ildə vəfat etdiyini və 941–946 illəri arasında səltənət sürdüyünü qeyd edir [02:37:34, 02:38:29].

8. Qədim əlyazmalardakı kolofon və katib qeydlərinin mətnşünaslıq üçün əhəmiyyətini vurğulayır [02:34:07].

9. Sağlıq və inam arzusu ilə 305-ci proqramı yekunlaşdırır [02:40:20].

XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Orucun Tarixi Kökləri, "Əyyam-ı Beyz" və Hicri 959 Tarixli "Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi" Nüsxəsi (305-ci Bölüm)

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 305-ci bölümü "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" başlığı altında həyata keçirilmişdir [00:21]. Bu proqramda Ramazan ayının başlanması münasibətilə orucun tarixi, islamdan əvvəlki "əyyam-ı beyz" (ağ günlər) adətləri müzakirə olunmuş; Səmərqənd hökmdarı Übeydullah xanın divanının Hicri 959 tarixli əlyazma nüsxəsi ətraflı şəkildə incələnmişdir [00:21, 09:47, 02:34:07].

ORUCUN TARİXİ VƏ NÜSXƏNİN TƏHLİLİ:

Yayımın girişində islamdan əvvəl ərəblərin və irfani qrupların hər ayın 13, 14, 15-də ay işığının parlaq vaxtında tutduqları "əyyam-ı beyz" orucunun ənənəvi kökləri izah edilmişdir [09:47]. Ardından təqdim olunan Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi nüsxəsinin katib Müzəffər Şirvani tərəfindən Hicri 959-da (Miladi ~1552 — təqribən 501 il öncə) köçürüldüyü kolofon qeydlərindən dəqiqləşdirilmişdir [02:34:07, 02:39:44]. Hökmdar, şair və memar olan Übeydullah xanın hicri 892 doğum, 946 ölüm və 941–946 səltənət illəri mətn üzərindən ortaya qoyulmuşdur [02:37:34, 02:38:29].

NƏTİCƏ:

305-ci bölüm hem dini-tarixi araşdırmalar (əyyam-ı beyz), həm də XVI əsr Mərkəzi Asiya türkdilli divan poetikası baxımından abidəvi bir tədqiqat olaraq qeydə keçmişdir [00:21, 02:34:07].

XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI

1. Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi (Hicri 959 nüsxəsi): Müzəffər Şirvani katibliyi ilə köçürülən XVI əsr türkdilli hökmdar divanlarının mətnşünaslıq analizi [02:34:07] — HIGH PRIORITY

2. İslamdan Əvvəl Oruc Ənənələri: Əyyam-ı beyz və qədim sami/ərəb mədəniyyətində oruc adətlərinin tarixi tənqidi [09:47] — MEDIUM PRIORITY

XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL

• Video ümumi müddəti: PT2H40M23S (2 hours 40 minutes 23 seconds)

• İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 160:23 (02:40:23 / transcript time scale)

• TIMESTAMP_QC = PASS

XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO = 9agGjWhu03Q

• VIDEO_DURATION = PT2H40M23S

• PHYSICAL_OBJECTS = 3

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 3 (Divan-i Ubaidullah Khan Samarqandi, Shajariy-i Maktub, Sirr al-Furqan)

• PRINTED_BOOKS = 0

• TEXT_UNITS = 3

• TURKISH_TEXT_UNITS = 3

• COMPOSITE_CODEX = NO

• MAIN_TITLE = Divan-ı Übeydullah Xani Səmərqəndi və Əyyam-ı Beyz Təhlili (305-ci Bölüm)

• HOLDING_INSTITUTION = Private / Digital Manuscript Collection

• SHELFMARK = Manuscript Collection

• EXPLICIT_COPY_DATES = 959 AH (1552 AD copy date by Muzaffar Shirvani / ~501 years ago)

• COMPOSITION_DATES = Early 16th century Central Asian Turkic divan era (Ubaidullah Khan: 892–946 AH)

• OTHER_DATES = UNKNOWN

• EXPLICIT_COPYING_PLACES = Shirvan / Central Asian archive context

• SCRIBES = Muzaffar Shirvani

• AUTHORS = Ubaidullah Khan Samarqandi

• RULERS = Ubaidullah Khan Samarqandi (Ruler of Samarqand 941–946 AH)

• RULER_RELATION = Author of the Divan and historical ruler

• CORE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1)

• EARLY_CONTROLS = NONE

• LATE_CONTROLS = NONE

• COMPARATIVE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1)

• DISCOVERY_CANDIDATES = NONE

• METALINGUISTIC_VALUE = HIGH

• LALA_REGISTER_SIMILARITY = LOW

• NEEDS_DEDUPLICATION = NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Catalogue verification of Divan-i Ubaidullah Khan Samarqandi manuscripts with 959 AH colophon data by Muzaffar Shirvani

• TIMESTAMP_QC = PASS