نوشته شده به فرمان: سلطان عبدالعزیز خان ابن سلطان الغازی محمود عدلی خان
زبان کتاب: تورکی ازبکی
تاریخ کتابت: در حدود سال 1660 میلادی
نوشته شده: در حدود 365 سال قبل
نوع خط: تورکی-عربی
نوع خط کتابت: چاپی. احتمالا چاپ سنگی
تاریخ چاپ: نا معلوم
محل نگهداری کتاب: کتابخانه سولیمانیه در استانبول- تورکیه
در این جلسه از مهندسی جهل، با کتاب "عروض ترکی" (تورکی) بسیار تخصصی، ادبی، چاپی، قدیمی سه صد و شصت و پنج ساله (365) آشنا شدیم. مرحوم علی جمال الدین تورک، در این مجموعه تخصصی درباره تخصص های ادبی مرتبط با هنر و فن شعر و انواع و اقسام آن، همچنین به تجزیه و تحلیل جزئیات تشکیل دهنده انواع و اقسام شعر و سخنان دارای وزن و آهنگ اقدام کرده است.
تخصص در شعر، هماننده تخصص در فلسفه، در منطق، در ریاضیات و ... یک نوع کار و جهاد فکری مطلق است.
نویسنده، رد 365 سال قبل و به هنگان نوشتن این کتاب تورکی، ابتدا، تک تک اصطلاحات فنی،علمی و کاربردی بیان این رشته و دارای کاربرد در بررسی اشعار را تعریف می کند.
او در ادامه تعریف هر سوز و کلمه ای، از اشعار شعرا نمونه هایی را می آورد و آنگاه، به بررسی آن چه در تئوری و تعریف گفته است، بر روی کلمه، مصرع و بیت، تطبیق داده، آن ها را بر اساس تئوری ها و تعاریفی که از قبل داده است، تحلیل و آنالیز می کند.
جای خالی این کتاب تورکی، آموزشی، علمی دقیق، در آموزش رشته های ادبیات در دبیرستان و دانشگاه ها خالی است.
در نتیجه، کسانی که می خواهند، شعر را خوب بفهمند و بتوانند بر اساس اصول و مقررات این رشته، شعرها را نقد بکنند، درباره اشعار شعرا نقدی بنویسند یا نظری بیان بکنند، یا خودشان شعر بسرایند، باید علاوه بر داشتن قریحه ذاتی، لازم است تا با این رشته هم آشنا باشند.
عروض تورکی، دارای سه موضوع و بخش مستقل از هم است.
در بخش اول کتاب، به بررسی "عروض تورکی" می پردازد. در بخش دوم، به "علم قوافی" و در نهایت به بررسی "صنایع شعریه و علم بدیع" دست می زند.
موضوع کتاب: وصف حضرت محمد (ص) و تاریخ حیات آن حضرت
زبان: تورکی خوارزمی (شامل مناطق گسترده ای از أوزبكستان، تركمانستان و كازاخستان امروزی)
محل نگهداری کتاب: آلمان
نوع خط: تورکی -عربی
وضعیت کتاب: بسیار آسیب دیده ولی بازسازی شده
تاریخ نوشتار: نامعلوم
تاریخ نسخه برداری: سال (1171) یکهزار و صد و هفتاد و یک
تاریخ ورود به کتابخانه در آلمان: سال (1688) یکهزار و ششصد و هشتاد و هشت
کتاب به امر و حمایت یک شاه خوارزم نوشته شده است
نام نویسنده: محمد بوصیر
نام نسخه بردار: نا معلوم
زواید بر کتاب: نسخه بردار یک صفحه بر کتاب و به زبان فارسی علاوه کرده است.
در این جلسه، با این کتاب قدیمی چند صد ساله تورکی تخصصی، دست نوشته خطی و تاریخی آشنا شدیم.
گرچه متن این کتاب تورکی به لهجه تورکی "خوارزمی" نوشته شده است و شاید خواندن و ادراک کلمات و معانی آن و همچنین برقراری رابطه عقلانی، زبانی، عاطفی و … با آن دشوار جلوه نماید اما زبان تورکی آن، زبانی صمیمی و ساده را نمایندگی می کند.
خواننده محروم از آموزشهای تخصصی در زبان تورکی و زبان مادری هم می تواند با اندکی کوشش، به خواندن آن نایل بیاید. می تواند آن را بخواند، با آن ارتباط فکری، عقلانی، عاطفی، زبانی، تاریخی و زبان شناسانه برقرار بکند.
خواندن این کتاب تورکی چند صد ساله را به علاقه مندان به زبان تورکی توصیه می کنیم.
موضوع: زندگینامه و افکار شیخ صفی الدین اردبیلی و عارفان دیگر در موضوعات عرفانی
در این جلسه با کتاب دیگر دست نوشته خطی چهار صد هفتاد و نه (479) ساله تورکی، تخصصی، در مورد مباحث عرفانی و شناخت انسان، مراتب رشد روحانی و درونی انسان، آن هم در زبان تورکی آشنا شدیم.
گرچه، ظاهر کتاب، اندکی آسیب دیده است. در بخش هایی از بعضی از صفحات، یک یا چند کلمه قابل خواندن نیستند اما قلم و زبان نویسنده تورک، به قدری روان . ساده و صمیمی است که به راحتی می توان این کتاب را خواند. به آسانی می توان مطالب آن را به میزان درک و شعور، تجربه و آگاهی های لغوی، معنوی و عرفانی خود خواننده ادراک کرد.
در گذشته، نویسندگان، عرفا و علما بر ساختن انسان، به عنوان یک فرد دارای ارزش های انسانی همت می کردند. آن ها تلاش می کرده اند تا “فرد”ها را از طریق آموزش های میان فردی بین استاد و شاگرد، با آموزش های زبانی (تئوریک) و عملی، به درجاتی از رشد روانی و تخصصی (شغلی) برسانند که آن ها بتوانند در ساختن جامعه ای بهتر و حتی در ساختن جامعه آرمانی یا آرمان شهر، اگر نه رهبر که یاریگر و راهبر رهبر بشوند.
یعنی در سیستم آموزشی تئوریک-عملی، آموزشی و تجربی قدیمیتی و بومی تر، ملی تر، دارای ریشه در عرف و تاریخ و نیازهای اجتماع انسان شرقی، افراد را بر اساس ظرفیت ها و استعدادها، توانایی های دریافتی، تجربی و احساسی هر شخص، انتخاب کرده، آموزش داده، بر رشد همه جانبه فرد تاکید گذاشته می شده است.
در گذشته، علما و عرفای تورک که از بطن همین جامعه، تاریخ، آداب و سنن، نیازهای مختلف ملی-اجتماعی برخاسته بوده اند، به تجربه،^ به آزمون و خطا، به این نتیجه رسیده بوده اند که تغییر همه افراد و همه انسان ها، نه شدنی است، نه ممکن است و نه کاری عملی است.
در نتیجه، آن علماء و عارفان معتقد شده بوده اند که جامعه را برگزیدگان و متخصصانی، از میان همان جمعیت ها اداره می کنند و آن جامعه یا رهبران آن جامعه را به اهداف کوتاه مدت یا بلند مدت خود یا رهبران آن جامعه، یعنی به آرمان شهرهای مورد خود یا رهبران آن جامعه می برند.
یعنی آن ها، بر نقش و جایگاه فرد منحصر به فرد افراد ویژه در اجتماع و نقش رهبری افراد بسیار تاکید می کردند.
در نتیجه، آن ها، نه قصد داشتند و نه می خواستند که همه انسان ها را تحت آموزش های عمومی قرار داده و عمر همه آن ها را تباه بکنند.
چرا که به عقیده آن ها، یک پیغمبر، به عنوان یک رهبر، با افکار، احساسات، آموزش ها و تجارب ویژه، برای تغییر جهان بینی، و شیوه زندگی یک ملت کافی بوده و آن ها به تنهایی برای آغاز و بنیان تغییر اقدام می کرده اند.
در این مرحله، جامعه بشری سنت زده، و مدفون در دل حوادث انتخاب شده و بزرگ شده تاریخی، خفته در میان لالایی های آداب و سنن، و تامیگر منافع گروه های مسلط اجتماعی-اقتصادی، به دو بخش طرفداران تغییر و مخالفان تغییر تقسیم بندی می شده اند.
در راس هرم هر دو طرف اجتماع تقسیم شده، یک رهبر، یا افکار،آرمانشهر قرار داشتند و هموم انسان ها،هر کسی بر اساس نیاز و اهداف و منافع کوتاه مدت و بلند مدت، کدورت ها و رقابت ها در پی تامین منافع خود در پی یک رهبر حرکت می کرده اند. در نتیجه، جامعه ها به طرفداران رهبر تغییر خواه و همراهان رهبر تثبیت خواه تقسیم شده، جبهه می گرفته اند. هنوز هم به همان شکل عمل می کند.
جنگ و نزاع در میان این دو بخش از هر جامعه ای، جنگ در میان عوام طرفداران دو طرف نبود. بلکه نزاع بر سر افکار، اندیشه ها، آرمانشهرهای رهبران در راس هرم بوده و است.
عوام و توره های هر دو طرف، تسلیم قدرت در یک طرف و تسلیم اندیشه تغییر و عدالت خواهی در سوی دیگر می شده اند. آنها، منافعشان را همراهی در این، یا در آن می دیده اند.
عوام در هر دو جبهه، سیاهی لشگر رهبرانشان برای دستیابی به قدرت یا از دست ندادن قدرت و اهدافی که آن رهبران در سر داشته اند، بوده اند.
بر اساس همین دیدگاه بوده است که، آن علما و عرفا، علاقه مندان به آموزش را یا بر اثر تصادف و یا در اثر مجالست، بدون توجه و سن و سال طالب، با استعدادهای آن ها آشنا شده، آن ها را انتخاب می کرده اند یا طالبان را از خانواده خودشان یا از میان فرزندان رهبران اجتماع و اشراف انتخاب می کرده اند و به آن ها آموزش های تخصصی داده می شده است تا عمر آن ها بیخود و بی جهت صرف آموزش های غیر ضروری نشود.
این همان کار و شیوه ای که در سیستم غربی نادیده گرفته می شود. سیستم غربی در پی متخصص سازی و ساخت قدری که بتواند جهان را تغییر دهد، و تغییرات توسط افراد از هز طبقه ای باشد، نیست.
آموزش در سیستم غربی، آموزش نیست. آموزش، به تقلید از سیستم آموزش غربی، یک سیستم و شغل برای تولید بیسوادهای بسیار زیاد است که آموزش های پانزده- بیست ساله آن ها، در زندگی آن افراد کمترین تاثیر را دارند. در تغییر جوامع اصلا تاثیری ندارند.
مدارس، کالج ها و دانشگاه ها، بخشی های مختلفی از یک ماشین بسیار عظیک تولید کارگر ساده ارزان قیمت برای بخش های تولیدی هستند.
با این همه، همین محصولات آموزشی سیستم آموزشی هم در محل کار و تولید به درد تولید کننده استخدام گر نمی خورد.
این بیست سال آموزش دیده ها، باید برای ورود به بازار کار، دوباره در محل تولید و اشتغال، تحت آموزش قرار گیرند.
همین سیستم آموزش همگانی، نه تنها عمر میلیاردها انسان را به هدر می دهند، بلکه از این راه، میلیاردها دلار را به جیب می زند.
چرا که همه سیستم های آموزشی در همه کشورها، خود سیستم تولیدی هستند که ابزارهای لازم (کارگر ارزانی که نیازمند کار و درآمد است) را برای سیستم های تولید کالاهای مصرفی را تولید و به بازار عرضه می کنند.
در این سیستم های تولیدی و سیستم های ساخت پول و ثروت، در میان میزان تولید، میزان عرضه و میزان تقاضا برای تخصص ها، هیچ ارتباط عقلانی و آماری وجود ندارد.
برای این که این سیستم های تولید انسان به اصطلاح باسواد ادامه داشته باشد، صاحبان قدرت در این عرصه، "بر اساس خواسته و علاقه ات تحصیل بکن" را به عنوان یک شعار جذاب، بخورد انسان های جوان بدون تجربه می دهند تا آن ها را در این بنگاه های آموزشی جذب بکنند.
همین انسان جوان بدون تجربه ای که فریب آن شعار زیبا را خورد و فکر می کند که خواهد توانست جهان را تغییر بدهد، وارد سیستم می شود، به پیچ و مهره ماشین بدل می شود که مهمترین شعارش، زیاد کارکردن است اما وقتی همین جوان بعد از ده ها سال، به مرحله خودکفایی و اداره زندگی خودش می رسد، با آن که دیپلم دبیرستان را گرفته، کالج را تمام کرده یا در مقاطع مختلف دانشگاه مدرک گرفته است، اما نمی تواند در آن رشته کاری پیدا بکند. با انبوهی بدهی به بانک ها و دانشگاه ها و دولت، مجبور است در آن سن، دوباره تن به آموزشی دیگر، در تخصص دیگری داده، آموزش کوتاه مدتی را طی بکند که شاید بتواند درآمدی ایجاد بکند تا زندگیش را اداره بکند و بیش از آن در میان چم و خم دندانه های سیستم های استعداد کش اسیر نماند.
لذا، آموزش عمومی، یکی از ابزارهای کشتار استعدادها، بیهوده سازی عمر، تولید قربانیان مهندسی جهل، شستشوی مغزی-آموزشی توسط مهندسی جهل و جهالت پروری است که در اجتماع هم تاثیر چندانی نداشته و ندارند.
در این کتاب تورکی، بر آموزش فردی افراد، متناسب با وضعیت خانوادگی، استعدادهای فردی، تجربه ها، احساسات، گذشته افراد، به افراد آموزش های نظری و عملی داده می شود تا با تغییر فرد، جامعه و جهان تغییر یابد.
در حالی که در سیستم کنونی، مدرسه و دانشگاه، کارخانه تولید محصولات بی کیفیتی هستند که نمی توانند گرهی از گره های جامعه را باز بکنند. بلکه خود، به گرهی از گره های جامعه افزوده می شوند.
نام کتاب تورکی: زندگی نامه مولانی حضرت فصولی بغدادی
زبان: تورکی، عربی و فارسی
تاریخ نسخه برداری: یکهزار و سی قمری 1030
خط: تورکی-عربی
نوع خط: دست نویس و خطی
امروز با این کتاب تورکی، دستنویس، خطی، ادبی و زندگینامه، دارای چندین مینیاتور و حاوی سمبل هایی در تلاش برای شکستن رسم و رسوم و چارچوب های مختلف و بی نظیر تاریخی آشنا شدیم.
از نسخه برداری این کتاب، چهارصد و هفده (417) سال قمری می گذرد. احتمالا این نسخه به فرمان حاکمی با نام "صفر قلی بیگ" نوشته شده است.
پز چه این کتاب دستنویس است اما چنان زیبا نوشته شده است که خواندن آن با آن که آسیب های جدی با آن وارد شده است، سهل جلوه می کند.
همچنین این کتاب، از دو بخش جداگانه تشکیل شده است. در بخش اول، خود مولانا حضرت فضولی شمه ای از زندگی، و دلایل تورکی نویسی خودش را شرح داده است که آگاهی به این امور و دلایل وی، برای ما تورک های امروزی بسیار مهم و حیاتی است.
در حقیقت، در این بخش که به قلم خود حضرت فضولی نوشته شده است، با قریحه شعری آن حضرت و با بخشی از افکار او، وضعیت اجتماعی، موقعیت شعر، شهرا و نویسندگان آشنا می شویم.
در بخش دوم با غزل ها و در انتهای کتاب هم با ابیاتی از او آشنا می شویم.
تاریخ: نامعلوم اما تاریخی که کتاب به کتابخانه داده شده یکهزار و هفتصد و هشتاد و سه (1783 م) است.
نوع خط کتاب: دست نویس، خطی
زبان کتاب: تورکی، عربی، فارسی و یونانی
در این کتاب، لغات به شکل گروهی، مجموعه وار و در یک موضوع معین دسته بندی شده اند. این لغات، بیشتر به لغات روزمره نزدیک هستند که در زندگی روزمره کاربرد دارند.
با آن که این دست خط، بیش از تاریخ ورود به کتابخانه عمر دارد ولی چنان زیبا، قابل خواندن نوشته شده است که انسان تورکی که از زبان، تمدن فکری و تمدن مکتوب ملی اجدادی خودش محروم هم مانده باشد، می تواند آن را به راحتی بخواند. می تواند با کلمه به کلمه آن، در زبان تورکی، رابطه فکری، عاطفی، احساسی برقرار بکند و از خواندن آن خسته نشود.
نشاطی که به هنگام مطالعه این کتاب، به انسان بی سواد در زبان تورکی دست می دهد، آن را از لغتنامه های حرفه ای تری که نوشته شده اند (و ما چند لغت نامه را در طول همین برنامه ها معرفی کرده ایم) متمایز و جدا می کند.
در عین حال سادگی این اثر ادبی-زبانی، انسان با خواندن این کتاب، با کلماتی آشنا می شود و متوجه می شود که آن کلمه ها، در اصل، فارسی نبوده اند و از تمدن فکری و احساسی و اخلاقی و تمدن مکتوب تورکی به فارسی راه یافته اند.
همچنین خواننده متوجه می شود که اگر این نویسنده، اولین فردی نباشد، حتما جزو اولین هایی است که برای خواندن کتابش اصول و قواعدی را تعیین کرده است.
او برای نقاشی حروف و صداهای تورکی، فارسی، و یونانی، اصول و قواعد مکتوبی را نوشته است تا هر خواننده عامی و حتتی متخصصین هم، بر اساس تمایلات شخصی، موقعیت زمینی و زمانی خودشان، حروف، کلمات و صداها را نخوانده و آن ها را مطابق میل، و تغییر زبان در جغرافیا و زمان تغییر ندهند.
لذا، او اصولی را برای "آوای" حروف و صداهای علایم و حروف نوشته و ثبت و ضبط کرده است تا راهنمای خواندن انسان علاقه مند باشند.
هر خواننده ای، بعد از خواندن این اصول و آشنایی با صداهایی که در یک زبانی است و در زبان های دیگر یا نیست و یا هست ولی کمی با هم اختلاف دارند، را درست بخواند و درست بفهمد.
این همان چیزی است که امروزه، در تمامی دیکشنری ها، لغتنامه ها و دایرة المعارف ها، علایمی را برای بیان، خواندن و تجسم صدها و نقاشی حروف بدست می دهند که به آن "فونوتیک" گفته می شود.
خواندن این کتاب اولیه لغتنامه تورکی، به همراه سه زبان دیگر را توصیه می کنیم تا شاید در خوانندگان به بحث لغت علاقه بیدار بشود.
در این جلسه با متن استراتزیک تورکی آشنا شدیم. محتوای این کتاب تورکی تاریخی با عمردی بیش از هفتصد و پنجاه سال (750)، یکی از ده ها و بلکه صدها تجربه ملی و تاریخی دولت سازی و فعالیت های رهبری تشلیلات سازی تورک ها بوده است که ما تورک ها در این دو قرن اخیر، با آن ها بیگانه شده ایم.
چرا که ما تورک ها، با نظریات سیاسی و دولتمداری و دولت سازی، فعالیت های تشکیلاتی، رهبری گروه و ملت غذبی ها آشنا شده ایم اما با آن چه خودمان داشته ایم و فلسفه، استراتژی، مدیریت و رهبری ملی و تاریخی خودما و با شرایط فکری، اجتماعی، اقتصادی و تاریخی ما هماهنگ بوده است، بیگانه شده ایم آن چه خود داشت ز بیگانه تمنا می کرد.
در این جلسه، و احتمالا در جلسات آتی، کتاب دست نوشته خطی تورکی نخواندیم و نخواهیم خواند. یعنی این نسخه از کتاب البویروق شیخ صفی الدین اردبیلی، کتاب چاپی است. در نتیجه خواندن آن برای مایی که در ز بان و تمدن فکری و مکتوب تورکی آموزش سیستیماتیک ندیده ایم هم سختی چندانی نداشت. اگر چه در درک عمق معنایی و سیاسی، استراتژیک، رهبری و فهم فعالیت های تشکیلاتی آن با مشکل ادراک و فهم مواجه هستیم.
بزرگانی که این کتاب را احتمالا از روی یک نسحه خطی و دست نوشته قدیمی بازنویسی کرده وبچاپ رسانده اند، زحمت کشیدهف آن را به فارسی هم ترجمه کرده اند.
این بزرگوارانف در چاپ کتابشصت و چهار صفحه ای این کتاب، یک ابتکار بخرج داده، مطالب هر صفحه را به دو زبان و با یک الفبا نوشته و قرار داده اند تا هر کسی که با زبان تورکی آشنا نیست، بتواند با فارسی آن مقابله کرده، بخواند. یعنی چون دو صفحه ای که رو بروی هم قرار د ارند، در دو زبان مختلف نوشته شده اند، برای درک و ادراک مطالب و مفاهیم به هم یاری خواهئد رساند و لازم نیست تا برای مقایسه بخش تورکی با بخش فترسی صفحات را ورق زد.
بزرگانی که این اثر را برای چاپ آماده کرده اند، مرحوم دکترمحمدزاده صدیق و جناب محمدصادق نائبی هستند.
نتوانستیم دست خط منحصر بفرد این شاعر تورک را بخوانیم. چرا که به احتمال زیاد اشغار را به مداد نوک تیز و شریفی نوشته بود که در اثر ریزنویسی، تعدادی از حروف، به هم تشبیه شده بودند و خواندن آن را دشوار می کرد. علت این که نتوانستیم این کتاب را به روانی کتاب های قبلی بخوانیم، علاوه بر نوع دست خط نویسنده، همچنین و به احتمال زیاد، این اشعار به لهجه خاصی از تورکی نوشته شده بود. گر چه، در اوقات فراغت و فرصت بال، می توان با صرف کمی وقت حوصله، از رمز و راز حرکت قلم و نقش و نگارش حذوف و له هم چسباندن حروف سر درآورد و براحتی این کتاب را خواند.
اولین شعر این نویسنده در ابتدای کتاب، به زبان فارسی نوشته شده است اما اشعار بعدی این کتاب تورکی هستند. دیوان احمد پاشا در نهصد و نود و نه هجری قمری (999) و در دویست و هشتادو چهار صفحه (284) نوشته شده و در فرانسه نگهداری می شود.
در نتیجه از یک کتابخانه آنلاین دیگری "تورک کیتابخاناسی دانیشقلاری" حدود بیست کتاب دانلود کردیم تا در روزهای آینده با آن ها آشنا بشویم.
کتاب 2 یا مقاله: واژه های ترکی در فرهنگ گیل و دیلم
نویسنده: شاهپور نوروزی
در ادامه جلسه، با کتابی با نام "واژه های ترکی در فرهنگ گیل و دیلم" آشنا شدیم که نه خطی بود و نه قدیمی. ولی ما را به هیجان آورد و به خواندن آن مشغول شدیم. همین باعث شد تا خاطره های کودکی خود در روستا را دوباره و در ذهن خود زندگی بکنیم. با دیدن هر لغتی، سرزمین ذهن و حافظه ما، مانند باغجه ای پر از گل، شکوفه ور شد و ما در باره هر لغتی، آن چه از کودکی خود در ذهنمان مانده بود را به زبان آوردیم. خاطرات و خطرات دوران کودکی است. ممکن است درست به یاد مانده باشد وصحیح گفته باشیم و یا غلط کرده باشیم، در گفته هایمان نادرستی رخنه کرده باشد.
این کتاب در دو بخش شعر و تفسیر قرآن نوشته شده است.
هر دو بخش با زبان تورکی زیبایی نوشته شدشه است. کتاب، دست خط منحصر به فردی است که برای خواندن آن باید با صبر و کوشش، راه پیمود.
از اشعار معلوم است که نویسنده دارای دو اسم شعری یا لقب بوده است. یکی از آن هادذ"غیبی" و دیگری "قاضی" بوده است.
تک تک کلمه های اشعار شاعر، به عرفان و فلسفه و کلام جامعه فیلسوفان مسلمان مربوز است و به زبان شعر در توضیح آن ها قلم زده است.
در بخش دوم کتاب با زبانی ساده تر اما دستخطی منحثر بفرد، به ترجمه و تشریح چند سوره کوجک قرآن پرداخته و فهم خودش و عقاید و نظریان عرفانی، فلسفی و کلامی خودش در باره آن کلمات و ایایت را نوشته استو
در این جلسه، با یک کتاب تورکی بسیار تخصصی آشنا شدیم که 243 سال قبل نوشته شده است.
متاسفانه، این کتاب تورکی قدیمی تخصصی دست نوشته منحصر بفرد، بسیار جدی آسیب دیده و بخش هایی از حاشیه کتاب، در اثر نفوذ نم و رطوبت، پوسیده و از بین رفته است.
با دقت در همان قسمتی که از بین رفته است، باقی مانده و بخشهایی از کلمات را مشاهده میکنیم.
این خطوط باقی مانده، ثابت میکنند و نشان می دهند که حداقل، یک سطر از بالای کتاب و در بخشهای پوسیده، از بین رفته است.
در عین حال، نویسندهداین کتاب بسیار تخصصی تورکی و منحصر بفرد، مطالب تخصصی این رشته را به صورت شعر درآورده و نوشته است.
این تخصص چیست و چه نامی دارد؟ برای مای بیسواد در تورکی و ناآشنا به این رشته تخصصی ناآشنا ماند.
چرا که دست خط خود نویسنده هم بسیار منحصر بفرد است. خواندن این دستخط (احتمالا رمز و کد گذاری شده) نیازمند صبر و همت بیسشتری است تا هم از خطوط، و هم از تصاویر حروف و کلمات و هم از تصاویر مرموز دیگری که در نوشتن کتاب استفاده شده است، رمز گشایی بشود.
چرا که نویسنده، در نوشتن ابیات و اشعار این کتاب، تنها از زبان تورکی استفاده نکرده است، بلکه او، علاوه بر تورکی از کلمات زبانهای عربی و سریانی (سوریانی) هم استفاده کرده است. علاوه بر اینها، در اوراق پایانی کتاب، با یک جدول مواجه هستیم که خانههای ان جدول را بر اساس فرمولهایی که برای ما روشن نیست، پر کرده است.
در نتیجه، انسان نا آشنا بر این رشته و فرمولها نمی تواند از این کتاب استفاده بکند یا مطالب آن را همان گونه که شایسته فهم کتاب است، درک بکند و یا با آن رابطه عقلانی، عاطفی و حتی رابطه ای تصویری و تصوری برقرار بکند. در نتیجه، خواننده و کتاب، مانند دو انسان، از دو زمان و مکانی جداگانه با دو زبان از دو جغرافیا دیده شده و با هم مواجه میشوند که هیچکدام نمیتواند با با دیگری رابطهای برقرار بکند.
در ادامه صفحات پایانی، با تعدادی نقاشی بسیار ساده و ریز مواجه میشویم که به عنوان بخشی ار رمز و روموز فهم ظاهری و فهم عمیق کتاب، رسم شدهاند تا در کشف مفاهیم این رشته، یاریگر خواننده تورک باشند. شاعر قیل از ترسیم نقاشی، در باره هر کدام از آنها چند بیت شعر گفته است.
یعنی برای برقرار کردن رابطه با این کتاب و فهم آن، لازم است تا علاوه بر آشنایی عمیق به ریزهکاریهای مفاهیم زبان تورکی، عربی و سریانی، باید با لغات، اصطلاحات، و روموز تصویری این رشته هم آشنا شویم.
با این همه، آشنایی به همه اینها برای درک و فهم رموز کتاب کافی نخواهد بود بلکه باید با دست خط نویسنده هم آشنا شد تا فهمید وادراک کرد که او با نقاشی حروف و کلمات بر روی کاغذ، علاوه بر ترسیم یک کلمه تورکی، عربی یا سوریانی، از چه نوع سمبلی در ترسیم آن کلمه استفاده می کند و رمز نهفته در آن تصویر آن کلمه چیست و در زبان سریانی به چه معنا و مفهومی اشاره می کند.
با این همه، خواندن و فهم این کتاب تخصصی منحصر بفرد تورکی کار بسیار دشوار و شاقی نیست.
اگر اندکی صبور باشیم و دندان بر روی لبهایمان بگذاریم و بدون توجه جدی به معنا و مفهوم کلمات و جملات و مصرع ها و ابیات، و بدون تلاش زیاد برای فهم رموز این کتاب، آن را چند بار از اول تا آخر بخوانیم، چشم و عقل یا حافظه تصویری ما، با آن عکسها و علایم و تصویرها و رموز هم و به تادیج آشنا خواهند شد.
چرا که کلمات گنگ و تصاویر درهم و برهم، در متن صفحات و جملات و در جملات و کلمات قرینه با مفاهیم قرینه و مشابه، و درپی تکرار کلمات و روموز در سطرها و صفحات بعدی، یکی بعد از دیگری، برای خواننده صبور و علاقهمند باز خواهند شد.
این همان کاری است که در یک برنامه زنده، خود آموز تورکی، عجولانه و آموزشی، چندان ممکن و میسر نیست.
نکته پایانی در باره این کتاب آن است که احتمالا موضوع این کتاب پیشبینی آینده جوامع، انسان ها، حوادث در ازمنه ها و امکنههای مختلف است. یعنی کتاب در باره آینده پیشگویی میکند و به نوعی از کهانت و پیشبیتی آینده سخن می گوید.
این ترجمه، به زبان تورکی، یک نسخه دست نویس، خطی، منحصر به فرد، تخصصی، تاریخی-مذهبی است که چهارصد و پنجاه و هشت (458) سال قبل نوشته شده است.
نمی دانیم که این نسخه، اصل کتاب و نوشته ای است که به قلم حضرت مولانا محمد فصولی نوشته شده است یا یکی از ده ها نسخه ای است که دیگرانی از روی نسخه اصلی یا نسخه های دیگر رونویسی شده است اما نوک قلم، به عنوان ابزار نوشتن، خوب تراشیده نشده بوده است.
در نتیجه، به هنگامی که قلم بر روی کاغذ سر می خورد تا حروف صداها را نقاشی بکند، بازوایدی روبرو هستیم که گاهی خواندن کلمات متن را کمی دشوار می کند.
با این همه، کتاب به زبان تورکی ساده، صمیمی و قابل خوان نوشته شده است که افراد بیسواد در زبان تورکی، چون ما هم می توانند آن را با اندک کوشش و صبری، براحتی، از ابتدا تا پایان آن را بخوانند و با قدرت زبان تورکی و افکاری که ملی تورک ها بوده و تاریخا به تورک و دید و تفسیر آن ها از جهان تعلق دارد، آشنا بشوند.
در ویکیپدیای فارسی و ویکی شیعه، کتاب روضه الشهداء را فارسی معرفی کرده اند اما ملا محمد فضولی متنی از این کتاب را به تورکی ترجمه می کند که عربی بوده است.
احتمالا فارس ها با ترجمه فارسی یک نسخه از آن کتاب عربی مواجه شده اند و تصور کرده اند که آن ترجمه فارسی، اصل کتاب بوده است. شاید هم آگاهانه، برای تاریخ سازی برای زبان فارسی، دروغ نوشته اند.
آگاهی ما، به عنوان خواننده این کتاب، در این باره به خواندن همین کتاب و مراجعه به منابع فارسی موجود در گوگل محدود شده است. در نتیجه نمی توانیم با قاطعیت در این باره سخن بگوییم.
امثال ما، ملا محمد فضولی را به عنوان یک شاعر تورک می شناخته ایم اما آشنایی با این کتاب نشان داد که او، علاوه بر اشعار تورکی، به ترجمه و تشریح کتاب عربی هم اهتمام ورزیده است.
نویسنده روضه الشهدا، اهل سبزوار بوده و به احتمال بسیار زیاد، تورک تورکمن بوده است. با این که او تورک بوده است اما کتاب روضه الشهدا را به عربی نوشته است. نام او “حسن واعظ کاشف” است که در هشتصد و چهل هجری (840) در سبزوار به دنیا آمده است.
همان طور که در صفحه آخر ترجمه و شرح محمد فضولی آمده است، کتاب روضه الشهدا به فرمان و حمایت سلطان سلیمان بن سلطان سلیم خان عثمانی نوشته شده است.
به احتمال بسیار زیاد و در چند سطر پایین تر از آن نوشته شده که ترجمه تورکی توسط حضرت مولانا فضولی، به فرمان محمد شاه صورت گرفته است. اما این محمد شاه کیست و فرزند کیست؟ نامشخص است.
چه این کتاب نوحه، ارزش تاریخی؛ به عنوان تاریخ حوادث کربلا داشته باشد یا تاریخ نویسی در آن با دیدگاه های غرض آلود شیعی آغشته شده باشد، از اهمیت ادبی و زبانی آن چیزی کم نمی کند. چرا که این کتاب، یک شاهکار ادبی زبانی تورکی است.
ترجمه تورکی این کتاب، توسط فضولی، در تاریخ نهصد و هشتاد ونه (989) هجری تمام شده است.
در این جلسه از مهندسی جهل، درباره مفهوم "آزادی" و "چگونگی بدست آوردن آزادی" هم گفتگو کردیم.
در کنار آزادی،، به اسارت زبان و اسارت زبانی هم پرداختیم و گفتیم که آزادی هر انسان و هر اجتماعی در جهان خارج، با محدودیت های بسیار زیادی روبرو است. لذا، آزاد واقعی در جهان خارج محقق نمی شود. اما انسان می تواند آزادی واقعی را در ذهن خود زیست و تجربه بکند.
این نوع از آزادی (آزادی در ذهن)، آزادی اصیل و امکان پذیری است اما شرط تحقق این آزادی هم آزادی زبان است.
تا زمانی که زبان هر ملتی در اشغال و سایه زبان دیگری باشد، آن ملت نمی تواند به خلاقیت زبانی و فکری که زیر بنای آزادی زبانی و فکری است، دست یابد.
چرا که آزادی فکری، به آزادی زبان و میزان توانایی و خلاقیت زبان و زبانی بستگی انسان و اجتماع بستگی دارد.
اگر هر زبانی، مانند هر انسان و هر اجتماع و هر ملتی، به زبان مصرف کننده و مونتاژ بدل بشود، زبان، عقل و مغز آن فرد، آن جمعیت و آن ملت را هم به مصرف گرایی زبانی-فکری و مصرف گرایی عقلانی مبتلا می کند.
همانطور که آموزش، صنعت، تکنولوژی، شهرنشینی، سیاست، حقوق و ... وارداتی و مصرف گرایانه و مونتاژ هستند و اجازه نمی دهند تا قوه و استعداد افراد و جامعه و ملل تحت اشغال به خلاقیت برسند، زبان تضعیف شده و مونتاژ و تحت اشغال هم اجازه نمی دهد تا زبان و عقل و خلاقیت عقلانی آن فرد، آن اجتماع و آن ملت هم بکار بیفتد و آزادی زبانی و عقلانی محقق بشود و به مرحله تولید و خلاقیت درون زا برسد.
در نتیجه، آزادی فکر و عقلانی و آزادی تصور هم در چنین انسان و جوامع و ملتی بی معنی خواهد بود.
آن چه انسان ها، اجتماعات و ملل در اشغال و اسیر، نام آن را آزادی گذاشته اند، چیزی بیش از توهمی تاریک و غیر واقعی از آزادی نیست. چرا که زبان آن ها، در نتیجه، قوه عقلانی آن ها در اشغال است و آزاد نیست تا مولد باشد.
زبان دوم و زبان سوم، همچنین زبان رسمی-اداری تحمیلی و اجباری هم هیچ وقت اجازه نمی دهند که زبان اول یا زبان ملی هر جمعیت و ملتی به خلاقیت دست یابند. الا این که افراد آن ملت، بیش از آزادی از هر قید ئ بندی و هر چیزی، بر آزادی زبانشان از سیطره و اشغال زبان خارجی و اشغالگر پایان بدهند.
همچنین، در این جلسه و در میانه مطالعه این کتاب، متوجه شدیم که تاریخ نویسی و تاریخ گذاری ما تورک ها هم تحت اشغال است.
چرا که شخص ما، در پایان هر مطلبی که می نویسیم، تاریخ غرب اشغالگر را می گذاریم و تسلیم این نوع از اشغالگری در این بعد شده ایم که به حس و فهم ما از اعتماد ملی ما تورک ها و درک ملی ما از خودمان به عنوان ملت تورک، از زبان تورکی، از تاریخ تورک ها، از توانایی و استعدادهای شکوفا نشده تورک ها، و … ضربات جبران ناپذیری می گذارد.
در نتیجه، تصمیم گرفتیم تا از این به بعد، از تاریخ هجری قمری استفاده بکنیم. گر چه تاریخ هجری قمری، به ملت تورک تعلق ندارد اما چون در طول چهارده قرن گذشته، توسط تورک ها استفاده شده و همانند خود اسلام و زبان عربی که به بخشی جدایی ناپذیر از توسعه زبان تورکی بدل گشته اند، تاریخ هجرت حضرت رسول هم به بخشی از تاریخ و زبان تورکی پیوند خورده و مورد قبول عامه علماء تورک در گذشته واقع شده است.
