Tuesday, December 2, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 231

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 231


I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

  1. Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 231 [00:05]

  2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 231 [Video Title]

  3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/asCYeRr45Us?feature=share](https://youtube.com/live/asCYeRr45Us?feature=share) [Video URL]

  4. Video ID: asCYeRr45Us [Video ID]

  5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-12-03 [YouTube Publish Date]

  6. Videonun dəqiq müddəti: PT2H28M52S (2 saat 28 dəqiqə 52 saniyə) [Video Length]

  7. Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Fihrest-i Səlatin" (فهرست سلاطین — Osmanlı sultanlarının portretlərini, tərcümeyi-hallarını və mədhiyyə qəsidələrini ehtiva edən illüstrasiyalı osmanlıca tarixi məcmuə/risalə) [02:53, 03:03, 03:38].

  8. Müəllif/müəlliflər: Naməlum [02:53].

  9. Dil/dillər: Klassik osmanlı türk dili [02:53].

  10. Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Osmanlı səltənət dövrü (I. Osmanqazidən Sultan II. Mahmud dövrünə qədər olan hökmdar silsiləsi) [03:38, 03:46:37].

  11. Kitabxana/arxiv: Süleymaniye Kitabxanası (İstanbul, Fateh məhəlləsi) [02:53].

  12. Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi və ya başqa identifikator: MƏLUM DEYİL [02:53].

  13. Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 231-ci bölümü; Süleymaniye Kitabxanasında qorunan Fihrest-i Səlatin adlı əlyazmanın təhlili, Osman Qazidən başlayaraq Osmanlı sultanlarının (Orxan Qazi, I. Murad, Yıldırım Bayəzid, II. Murad, Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim, Qanuni Sultan Süleyman və s.) təsvirləri, portretləri, xronoloji silsiləsi və onlara yazılmış divan üslublu qəsidələr / mədhiyyələr [02:53, 03:38, 03:46:37].

  14. Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda Süleymaniye Kitabxanasının fondlarından əldə edilmiş osmanlıca illüstrasiyalı sultanlar silsiləsi məcmuəsi araşdırılmışdır [02:53].

  15. XIV–XVI əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: ORTA. Əsər Osmanlı sultanlarının tam silsiləsini və sonrakı dövr mədhiyyələrini əhatə edən məcmuədir; erkən nüsxə xüsusiyyətlərindən ziyadə mətn və portret tərtibatı baxımından müqayisəli dəyər daşıyır [03:38, 03:46:37].

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?

  • Fiziki codex / əlyazma sayı: 1 (Süleymaniye Kitabxanasında qorunan osmanlıca illüstrasiyalı Fihrest-i Səlatin məcmuəsi) [02:53].

  • NÜSXƏ A:

    • kitabxana: Süleymaniye Kitabxanası (İstanbul) [02:53] [B]

    • shelfmark: MƏLUM DEYİL [B]

    • vərəq/səhifə sayı: təqribən 70 vərəq / 140 səhifə [02:39] [A]

    • ölçü: MƏLUM DEYİL [B]

    • xətt: Zərif osmanlı divan/nəsr xətti [02:53] [A]

    • kağız: Arxiv kağızı [02:53] [A]

    • cədvəl/çərçivə: Haşiyəli və tərtibatlı səhifələr [02:53] [A]

    • mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi [02:53] [A]

    • təzhib/illüstrasiya: Hər sultanın portreti/nəqqaşisi ilə bəzədilmişdir [02:39] [A]

    • katib / müəllif: Naməlum [02:53] [D]

    • köçürülmə tarixi: Sultan II. Mahmud dövrünə qədər olan silsiləni əhatə edən tərkib [03:46:37] [A]

    • köçürülmə yeri: Osmanlı mühiti (İstanbul / Süleymaniye) [02:53] [D]

    • provenance / vəqf / mülkiyyət qeydləri: Vəqf möhürləri [09:11] [A]

    • timestamp: [00:58] - [03:48:00]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR

  • Məcmuə A — FİHREST-İ SƏLATİN (Sultanlar Silsiləsi və Mədhiyyələr)

    • A1

      • əsərin başlığı: Fihrest-i Səlatin (Səlatin-i Səfəvi / Osmanlı Sultanları Tarixi) [02:53, 03:03] [A]

      • başlıq əlyazmanın özündə açıq yazılıb, yoxsa danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmada və başlıqda qeyd olunmuşdur [02:53] [A].

      • müəllif: Naməlum [02:53] [D]

      • katib: Naməlum [02:53] [D]

      • dil: Klassik osmanlı türk dili [02:53] [A]

      • nəsr/nəzm/qarışıq: Qarışıq (tarixi nəsrlər, tərcümeyi-hallar və qəsidə/mədhiyyə nəzmləri) [03:46:37] [A]

      • mövzu: Osman Qazidən başlayaraq Osmanlı sultanlarının portretləri, xronologiyası və onlara yazılmış şeirlər/qəsidələr [03:38, 03:46:37] [A]

      • başladığı folio/səhifə: 1-ci səhifə [02:39] [A]

      • bitdiyi folio/səhifə: Səhifə sonu / II. Mahmud dövrü mədhiyyəsi [03:46:37] [A]

      • tarix: Osmanlı səltənət dövrü [03:38] [A]

      • tarixin funksiyası: COMPOSITION / HISTORICAL CHRONOLOGY [D]

      • hökmdar/dedicatee: Osman Qazidən Sultan II. Mahmuda qədər bütün Osmanlı sultanları [03:38, 03:46:37] [A]

      • timestamp: [02:39] - [03:47:16]

      • əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL

TarixMiladi qarşılığıHarada görünürHansı text unitTarixin funksiyasıTimestampƏminlik
Osmanlı səltənət dövrüXIV–XIX əsrlərMətnin xronologiyasıMəcmuə A (A1)HISTORICAL CHRONOLOGY[03:38]YÜKSƏK [A]

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

AdRolHansı mətn vahidindəSübut növüTimestamp
Osman QaziRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[03:38]
Orxan QaziRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[04:30]
I. Murad (Xudavəndigar)RULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[04:52]
Yıldırım BayəzidRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[05:07]
Fatih Sultan MehmedRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[05:51]
Yavuz Sultan SelimRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[06:48]
Qanuni Sultan SüleymanRULER / HISTORICAL PERSONMəcmuə A (A1)[A] Portreti və tarixi adı keçir[07:09]
Sultan II. MahmudRULER / DEDICATEEMəcmuə A (A1)[A] Əsərin sonunda adıyla mədhi edilən padşah[03:46:37]

VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR

  • RULER_NAME = Osmanlı Sultanları silsiləsi (Osman Qazidən Sultan II. Mahmuda qədər) [03:38, 03:46:37]

  • RULER_RELATION = praised in panegyric / historical subject [03:46:37]

  • RULER_EVIDENCE_LOCATION = Məcmuənin portret və qəsidə səhifələri [02:39, 03:46:37]

  • RULER_DATE_CONSTRAINT = XIV–XIX əsrlər səltənət xronologiyası [03:38]

VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI

  1. Mətn vahidi: Fihrest-i Səlatin Məcmuəsi (A1)

    • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Osmanlı sultanlarının həyatını, səltənət xronologiyasını və onlara yazılmış təntənəli divan qəsidələrini ifadə edən klassik osmanlı türk dili [02:53, 03:46:37].

    • nəsr/nəzm: Qarışıq (tarixi nəsr təsvirlər və təntənəli nəzm mədhiyyələr) [03:46:37].

    • hərəkəli/hərəkəsiz: Səliqəli osmanlı əlyazma xətti [02:53].

    • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamilə türkdillidir.

    • XIV–XVI layihəsi üçün potensial: ORTA (Məcmuə bütün Osmanlı silsiləsini əhatə etdiyi üçün sonrakı dövr tərtibatıdır, lakin osmanlıca tarixi nəsrin və mədhiyyə üslubunun öyrənilməsi üçün faydalıdır) [03:38].

    • Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: MEDIUM [C] (Lala İsmail 32 dini-siyasi nəsirdir; bu isə tarixi-sultani məcmuədir).

    • timestamp: [02:53]

VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM

  • Məcmuə A (A1): PARK (Osmanlı silsiləsini II. Mahmud dövrünə qədər izləyən sonrakı dövr məcmuəsi olması səbəbilə birbaşa XIV–XVI əsr əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün əsas namizəd deyil) [03:46:37].

IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI

  • LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM [C]

  • Səbəb: Lala İsmail 32 dini-siyasi və əxlaqi nəsrdən ibarətdir; bu məcmuə isə sultanların portretləri və xronoloji tərcümeyi-halları ilə təntənəli qəsidələri əhatə edən tarixi-ədəbi sənəddir [02:53].

X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ

  • METALINGUISTIC_VALUE = LOW [D]

  • Səbəb: Əsər dilçilik və ya qrammatika risaləsi deyil, tarixi-sultani məcmuədir [02:53].

XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS

  • SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Süleymaniye Kitabxanasında qorunan bu sultanlar silsiləsi məcmuəsi seriyada ilk dəfə tam olaraq portretlərlə birlikdə təqdim edilmişdir [02:53].

  • POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.

XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR

  • [A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Əlyazmanın səhifələrindəki sultan portretləri (nəqqaşilər), xronoloji silsilə başlıkları və son səhifələrdəki qəsidə misraları [02:39, 03:46:37].

  • [B] CATALOGUE EVIDENCE: Süleymaniye Kitabxanası aidiyyəti [02:53].

  • [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın sultanların adlarını, təsvirlərini və mətnin məzmununu oxuyub izah etməsi [03:38].

  • [D] INFERENCE: Məcmuənin tərtib xarakteri və ümumi üslubu [02:53].

XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

  1. Danışan 231-ci bölümü başladaraq türk dilinin yazı və dil uyğarlığına həsr olunmuş yeni bir əsərlə tanış olmaqdan duyduğu məmnuniyyəti ifadə edir [00:05, 00:30].

  2. İstanbulun Fateh məhəlləsindəki Süleymaniye Kitabxanasında qorunan Fihrest-i Səlatin (Osmanlı Sultanları Tarixi və Portretləri) adlı məcmuəni araşdırmağa başlayır [02:53, 03:38].

  3. Məcmuənin əvvəlində Osmanlı sultanlarının əl ilə çəkilmiş portretlərinin (nəqqaşi) yer aldığını, lakin təsvirlərdə əllərin bədənə nisbətən kiçik verildiyi kimi bədii xüsusiyyətlərin diqqət çəkdiyini qeyd edir [02:39, 07:46].

  4. Osman Qazidən başlayaraq silsiləni bir-bir izləyir: Orxan Qazi, I. Murad (Xudavəndigar), Yıldırım Bayəzid, Fatih Sultan Mehmed, II. Murad, Yavuz Sultan Selim, Qanuni Sultan Süleyman və digər sultanların adlarını və təsvirlərini oxuyur [03:38, 04:30, 04:52, 05:07, 05:51, 06:48, 07:09].

  5. Sultanların adlarındakı xronoloji ardıcıllığı (Birinci, İkinci, Üçüncü, Dördüncü Murad və s.) tarixçilərin işini asanlaşdırmaq üçün qoyulduğunu qeyd edir [10:06].

  6. Videonun ikinci yarısında məcmuənin mətn hissəsinə keçərək Osmanlı sultanlarına, xüsusilə Sultan II. Mahmuda yazılmış təntənəli divan qəsidələrini və mədhiyyələri oxuyur [03:46:37].

  7. Qəsidələrdə ədalət, dövlət nizamı, həcc yollarının təhlükəsizliyi və vəhhabilərin fəaliyyətləri kimi tarixi hadisələrə toxunulduğunu təhlil edir [03:43:35, 03:43:48].

  8. Şeirin sonunda duvara rəfi dəst edərək Allahdan padşaha uzun ömür və zəfər dilənən duaları səsləndirir [03:45:45, 03:46:27].

  9. 2 saat 28 dəqiqə davam edən bu əhatəli araşdırma ilə Osmanlı silsiləsinin və xəlifəlik/səltənət anlayışının məcmuədək əksini tamamlayır [03:47:42, 03:47:52].

  10. Türk intellektual irsinin tarix və ədəbiyyat sahəsindəki dəyərini bir daha vurğulayaraq proqramı yekunlaşdırır [03:48:17].

XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Osmanlı Sultanları Silsiləsi və Portret Sənəti: Süleymaniye Kitabxanasından "Fihrest-i Səlatin" Məcmuəsi

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 231-ci bölümü Osmanlı sənət tarixinə, sultan portretlərinə və divan mədhiyyə ənənəsinə işıq salır [00:05, 02:53]. Süleymaniye Kitabxanasının zəngin fondlarında qorunan və Osman Qazidən başlayaraq Osmanlı hökmdarlarının xronologiyasını əks etdirən Fihrest-i Səlatin məcmuəsi üzərindən aparılan təhlillər türk intellektual və bədii irsinin əhatəli xarakterini bir daha gözlər önünə sərir [03:38].

MƏCMUƏNİN FİZİKİ VƏ BƏDİİ XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Təqribən 70 vərəqdən (140 səhifədən) ibarət olan bu məcmuə [02:39] dövrün zərif osmanlı əlyazma xətti ilə köçürülmüşdür [02:53]. Əsərin en diqqətçəkən xüsusiyyəti onun əvvəlində yer alan və hər bir Osmanlı sultanını təsvir edən illüstrasiyalı portretlərdir (nəqqaşi) [02:39]. Osman Qazidən başlayaraq Orxan Qazi, I. Murad, Yıldırım Bayəzid, Fatih Sultan Mehmed, Yavuz Sultan Selim və Qanuni Sultan Süleyman kimi imperiyanın banilərinin təsvirləri xronoloji ardıcıllıqla təqdim olunmuşdur [03:38, 04:30, 04:52, 05:07, 05:51, 06:48, 07:09]. Təsvir texnikasında dövrün miniatür sənətinə xas üslub izlənilir.

MƏZMUN VƏ MƏDHİYYƏ ƏNƏNƏSİ:

Məcmuənin mətn hissəsində yalnız quru tarixi xronologiya deyil, eyni zamanda Osmanlı sultanlarına, xüsusilə Sultan II. Mahmuda həsr olunmuş təntənəli divan qəsidələri və mədhiyyələr yer alır [03:46:37]. Bu şeirlərdə dövlətin ədalət nizamı, haqqın dərgahına edilən dualar, səltənətin ucalığı və tarixi hadisələr (məsələn, həcc yollarının tənzimlənməsi) böyük bir sənətkarlıqla qələmə alınmışdır [03:43:35, 03:43:48]. Şairlər sultanların şəxsində osmanlı dövlət fəlsəfəsini və irfani-siyasi düşüncəni əks etdirmişlər.

TARİXİ VƏ MƏDƏNİ ƏHƏMİYYƏTİ:

Süleymaniye Kitabxanasında qorunan bu nüsxə [02:53] osmanlı tarixşünaslığında şəcərə və silsilə yazma ənənəsinin nə qədər güclü olduğunu göstərir. Sultanların portretləri ilə şeirli mədhiyyələrin eyni məcmuədə birləşdirilməsi həm tarixi, həm də ədəbi baxımdan nadir bir sintez təşkil edir [02:39, 03:46:37].

NƏTİCƏ:

Fihrest-i Səlatin məcmuəsi türk tarix və sənət irsinin şah əsərlərindən biridir [02:53]. Bu nüsxənin öyrənilməsi osmanlı səltənət düşüncəsinin və portret ənənəsinin estetik dərinliyini bütün incəlikləri ilə nümayiş etdirir [03:38].

XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI

  1. Süleymaniye Kitabxanasındakı digər "Fihrest-i Səlatin" nüsxələri: Bu əlyazmanın kitabxanadakı digər oxşar sultan şəcərələri və fihrestləri ilə müqayisə edilməsi [02:53] — MEDIUM PRIORITY

  2. Mədhiyyələrin müəllifliyi: Məcmuənin sonunda yer alan və Sultan II. Mahmuda hitab edən qəsidələrin konkret hansı divan şairinə aid olduğunun araşdırılması [03:46:37] — HIGH PRIORITY

XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL

  • Video ümumi müddəti: PT2H28M52S (2 saat 28 dəqiqə 52 saniyə)

  • İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 226:37 (və ya 227:52 sonu)

  • TIMESTAMP_QC = PASS

XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

  • VIDEO = asCYeRr45Us

  • VIDEO_DURATION = PT2H28M52S

  • PHYSICAL_OBJECTS = 1

  • PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 1

  • PRINTED_BOOKS = 0

  • TEXT_UNITS = 1

  • TURKISH_TEXT_UNITS = 1

  • COMPOSITE_CODEX = YES

  • MAIN_TITLE = Fihrest-i Səlatin (Osmanlı Sultanları Silsiləsi və Portretləri)

  • HOLDING_INSTITUTION = Süleymaniye Kitabxanası (İstanbul)

  • SHELFMARK = UNKNOWN

  • EXPLICIT_COPY_DATES = UNKNOWN

  • COMPOSITION_DATES = Ottoman dynastic period (up to Mahmud II)

  • OTHER_DATES = UNKNOWN

  • EXPLICIT_COPYING_PLACES = Istanbul / Ottoman context

  • SCRIBES = UNKNOWN

  • AUTHORS = UNKNOWN

  • RULERS = Osman Gazi to Mahmud II

  • RULER_RELATION = praised in panegyric / historical subject

  • CORE_CANDIDATES = NONE

  • EARLY_CONTROLS = NONE

  • LATE_CONTROLS = Məcmuə A (A1)

  • COMPARATIVE_CANDIDATES = NONE

  • DISCOVERY_CANDIDATES = NONE

  • METALINGUISTIC_VALUE = LOW

  • LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM

  • NEEDS_DEDUPLICATION = NO

  • HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Panegyric authorship research for Mahmud II poems

  • TIMESTAMP_QC = PASS










جهالت موهندیسلیگینه غلبه  231


بیک آدی: فهرست شاهان عثمانی

یازار: همدی، لبیب آلامدی، سعید الآمدی

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو - عربی

قونو: عوثمانلی سولطانلارینین اوزت تاریخی

یازی شکلی: قوشما، الیازما

چاغ: سون یازیلمیش چاغ: بللی دئییل 

ساخلانئلان یئر: سولئیمانیّه کتابخاناسی - ایستانبول- تورکیّهبیتیکین یاپراق سایی: 140 یاپراق



بو گونکو "جهالت موهندیسلیگینه غلبه 231" ده -تورکله رین یاراتدیقی دیل ایله یازی اویقارلیقلاریندان داها بیر تاریخ اوزه ره یازیلمیش بیتیکله تانیش اولدوق. 

بیر اینجی کره اولاراق، بو اوتورومدا، بیر کیتابی، باشدان باشا اوخودوق. 

سبب بو اولدو کی کیتابدا عوثمانلی سولطانلارین، قوشما ایله همیده بیر نئچه بئیت ده، چوخ اوزت اولاراق، تانئتمیشلار. بیتیکین یاپراقلاری چوخدا گورونسه، یازیسی چوخ آز دیر.

ان اونملیسی بو دور کی بو بیتیکده، بیر چوخ ال ایله جیزئلمئش بویالارلا توزه نیب، به زنمیش دیر. 

لاکین بو بیتیکین یازیلماسی چوخ اوزون ایللر سورموش ائله کی بیرینجی قوشماجی مرحوم اولاندان سونرا ایکینجیسی قوشمالارا  داوام اتمیش. اودا مرحوم اولارکن، اوچونجوسو داوام اتمیش. 

سونوندا دا، بیر نئچه عوثمانلی سولطانینین شکلی وار آمما اونلار حاقدا یازی، اوزللیک له ده قوشما یوخ دور. بللی دیر کی سون طامانلاردا، اوزللیکله ده عوثمانلییه قارشی دئوریمدن سونرا، بو بیتیکین تکمیلی اوچون بیر سیاسال- ادبی ایراده اورتایا چئخمامیش دیر.

 بیتیکین آلنئنا "صفوی سلاطین تصویرلری" دییه داغ باسمیشلار. او ایسه، بیتیکین بیرینجی یارپاقینین باشیندا یوغون بیر یازی ایله "فهرست شاهان" یازمیشلار. بلکم "شاهان" سوزو، پی.دی.اف-ی یازان کیشیله ری یانلیشا سوروکله میش. نییه کی "شاه" سوزو، “صفویلر” اوچون همیده درویشلیکدن آلئنمیش سوز دور، عرفانی ایله درویشلیگی سومبولیزه اده ر. "سولطان" سوزو ایسه "عوثمانلیلار” اوچون ایشله نن سیاسی قاوراملار دیر.

لاکین "فهرست شاهان" باشلیقلی قوشمادا، بللی اولور کی قونو؛ اوزت اولاراق، عوثمانلی سولطانلارینین یاشام، سیاسال یاشاملاری همیده دیندن آیری توتماق شرطی ایله ایمیش.

بو بیتیکده ده، باشقا عوثمانلی سولطانلارلا خلیفه لر حاقدا یازیلمیش بیتیکله ره تای، بللی اولور کی تورکلر مین ایل ائونجه دن بویانا، سیایت ایله دین موسّیسه له رینین آیری توتماسینی باجارمیشلار.

 بو دوشونجه، اولابیلر کی تورکلرین دینله سیاست باخیشلارینین آیری اولوب، آیری دورماسی قونوسو، تورکلردن آوروپا ائولکه له رینه داشئنئب. 

چوخ سونرالاردا، اورادا "سوکولاریسم" (دینله سیاسه تین آیریلیشماسی) دییه آد قویولموش. اوندان دولایی دا، دین موسّیسه سی ایله سیاست موسّیسه سین بیربیرله ریندن آیئرمیشلار.

تورکله رین سئکولاریسمدن تجروبه له ریندن مین ایل گئچدیکدن سونرا، بعضی ایصلاحچی فارس-ایرانلی سیاستچیلر، دینچی لر، عالیملر،  فیله سوفلار، پوروفوسورلار دینله سیاست آیریلیق دوشونجه سین باتیلی ائولکه لردن آلمیشلار. آمّا هله ده اونو، دوغرو دوزگون آنلامامیش، ایشه توتامامیشلار گورونور.

بو بیتیکین یازدیقلاریندان بللی اولور کی، تورکلر سیاست قونوسو حاقدا یازارکن، حوکومه تین باشیندا دوران ان اوستون گوج صاحیبینه "سولطان" دییه یازیرلار.  

او زاماندا کی عاینی گوج صاحیبینه دین، دینچیلیک، دینین آپاران همیده بیرلشدیرن گوجون اله آلارکن، اونا خلیفه دییرلرمیش.

بوندان دولایی دا، عوثمانلیا قارشی دئوریمدن سونرا، قورولان مجلیسده، بیرکره 1922 اینجی ایلین نووامبر آیینین بیرینده (1922.11.01)، ایکینجی کره ده، سلطنت موسّیسه سینین لغوینه اون یئددی آی (17) سونرا، یانی 1923 ایلین مارس آینین اوچونده (1924.03.03) سس وئریلمیش دیر.

تورکلر سئکولاریسمی یاشامانی باشاریبلار، هابئله بیلیبلر کی بیر کیشینین توپلومدا، همیده عاینی آندا، بیردن چوخ توپلومسال قاوراملاری، مسئولیّتلهری یاشایابیلیر، یاشادابیلیر. لاکین عاغئللی اینسانلار بو باشقا باشقا توپلومسال مسئولیّتلرله قاوراملاری بیربیریندن آیری توتماقی باشارمالیلار. اونلاری بیربیری ایله قاریشدیرمامالئلار.

 بوندان دولایی دا بیر کیشی سولطان اولارکن، سیاست موسّسیه سین، خلیفه اولارکنده دین موسّیسه سینین ایشله رین ایره لی آپارابیلر. همیده او قاوراملارلا مسئولیّتله ری اونلاری بیربیرینه سوخمامالئلار.

بیتیک، قوروجو عوثمانلا باشلیر. عوثمان 699 هیجری قمری ایلینده، سولطانلیق فرمانین، سلجوق دووله تینین سون سولطانی ایله خلیفه سی اولان "سلجوقلو علاء الدین" افندیمیزدن آلمیش. بودا اونو گوسته ریر کی عوثمانلینین قورولوشوندان بوگونه دک یددی یوز قرخ سکگیز ایل گئچمیش.

بیتیکده، هر سولطانین باشئنا گه لنلر، نئجه تخته اوتورموش، هانکی اونملی ایشله ری آپارمیش، هانکی ساواشلارا گیرمیش، نئجه یاشامیش، عجبا رقیبله ری ایله ساواشا گیرمیش می، نئچه ایل - نئچه آی سولطانلیقی سورموش، سیاسال ایچ ایله دئش بوحرانلاردا نئجهه داورانمیش، میللتلهرله باغلی دوولتله ری نئجه ایداره اتمیش، سولطانلیق کیمدن کیمه هابئله نئجه گئچمیش کیمی یوزلر سورولارا بیتیکین باشیندان  سونونا دک جاواب وئریلیر.


عثمانلی سولطانلارینین – اوزت جدولی:


عثمان غازی – 699–726 هـ (27 ایل)


اورخان غازی – 726–761 هـ (35 ایل)


بیرینجی مراد  – 761–791 هـ (30 ایل)


یلدریم بایزید – 791–805 هـ (14 ایل)


چلبی محمد – 805–824 هـ (19 ایل)


ایکینجی مراد – 824–855 هـ (1. دور: 824–848 //// 2. دور: 850–855) – (29 ایل)


محمد فاتح – 855–886 هـ (31 ایل)


ایکینجی بایزید – 886–918 هـ (32 ایل)


بیرینجی سلطان سلیم – 918–926 هـ (8 ایل)


سلطان سلیمان قانونی – 926–974 هـ (48 ایل)


ایکینجی سلطان سلیم – 974–982 هـ (8 ایل)


اوچونجو مراد – 982–1003 هـ (21 ایل)


اوچونجو محمد – 1003–1012 هـ (9 ایل)


بیرینجی احمد – 1012–1026 هـ (14 ایل)


بیرینجی مصطفی – 1026–1027 هـ  هابئله 1031–1032 هـ (2 دور) - (2 ایل)


ایکینجی عثمان – 1027–1031 هـ (4 ایل)


دورداونچو مراد  – 1032–1049 هـ (17 ایل)


ابراهیم – 1049–1058 هـ 9 ایل)


دورد اونجو محمد – 1058–1099 هـ (41 ایل)


ایکینجی سلیمان – 1099–1102 هـ (3 ایل)


ایکینجی احمد – 1102–1106 هـ (4 ایل)


ایکینجی مصطفی – 1106–1115 هـ (9 ایل)


اوچونجو احمد – 1115–1143 هـ (28 ایل)


بیراینجی محمود – 1143–1168 هـ (25 ایل)


اوچونجو عثمان – 1168–1171 هـ (3 ایل)


اوچونجو مصطفی – 1171–1187 هـ (16 ایل)


بیرینجی عبدالحمید – 1187–1203 هـ (16 ایل)


اوچونجو سلیم – 1203–1222 هـ (19 ایل)


دورداونجو مصطفی – 1222–1223 هـ (1 ایل)


ایکینجی محمود – 1223–1255 هـ (32 ایل)


عبدالمجید – 1255–1277 هـ (22 ایل)


عبدالعزیز – 1277–1293 هـ (16 ایل)


بئش اینجی مراد – 1293 هـ (93 گون)


ایکینجی عبدالحمید – 1293–1327 هـ (34 ایل)


محمد رشاد (بئش اینجی محمد) – 1327–1336 هـ (9 ایل)


محمد وحیدالدین (آلتینجی محمد) – 1336–1341 هـ (5 ایل)


بیتیک، ان سون عوثمانلی سولطانی مرحوم محمود خانین سلطنتنین باشلانقئجی ایله بیتیر. بیتیکده، قوشمالاردا، هئش بیر تاریخ یوخ دور، بللی اتسین، بیتیکین یازیلماسی ایله بیتیشینین تاریخی هانکی زاماندا اولموش. 

لاکئن، بیتیکین یئتمیش یئددینجی صحیفه سینده کی قوشمادان بللی اولور کی "همدمی" آدلی قوشمانج آللاهین رحمتینه قوشولموش.

اوندان دولایی، بیتیکین داوامی بیر اوزون زامان دایانمیش. سونرا "لبیب الآمدی" آدلی بیر شاعیر، قلمی اله آلاراق، چالئشمیش تا همدمی نین قوشمالاری کیمی قوشمالارلا داوام اتمسین. لاکئن اوقه درده اولمامیش. 

هر حالدا، او بیر نئچه عوثمانلی سولطانینین حیاتین قوشموش آمما یوز بیرینجی صحیفه ده، قوشمادان بللی اولور کی "لبیب الآمدی"ده آللاهین جوارینا کوچموش. اوندان دولایی، "سعید الآمدی" (بلکه اوئنجه کی قوشمانجین ائولادی) شعرله رین تکمیلینه چالیشمیش گورونور. 

بونون قوشمالاری داها درین، همیده گئنیش اولموش. اونوندا سوزله ری، بئش اینجی سولطان محموددا بیتمیش. سونرالار، بو بیتیکه قالان سولطانلارین نقاشی لریه ایله رسیمله رین آرتیرمیشلار. لاکن الیازی، قوشما اولسون یادا دوز یازیلاردان خبر یوخ دور.


انصافعلی هدایت

١٢ جمادی الثانیه ١٤٤٧




No comments:

Post a Comment

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر https://youtube.com/live/ZXMSnfmb04Q بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتا...