جهالت موهندیسلیگینه غلبه 247

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 247

https://youtube.com/live/oOEt0uMlQoM

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 247 [00:07]

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 247 [Video Title]

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/oOEt0uMlQoM?feature=share](https://youtube.com/live/oOEt0uMlQoM?feature=share) [Video URL]

4. Video ID: oOEt0uMlQoM [Video ID]

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-12-19 [YouTube Publish Date]

6. Videonun dəqiq müddəti: PT2H21M50S (2 saat 21 dəqiqə 50 saniyə) [Video Length]

7. Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Güzide-i Şüara-i Rum" / Veysi risaləsi (İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan Əhmədin müqaiməsi / siyasi risalə) [07:14, 07:28].

8. Müəllif/müəlliflər: Veysi (və ya səyyar/mətn tərtibçisi) [07:18].

9. Dil/dillər: Osmanlı türk dili [08:37].

10. Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Osmanlı dövrü (XVII əsr - Veysi dövrü) [06:06].

11. Kitabxana/arxiv: Rəqəmsal əlyazma arxivi / Avropa-Amerika kitabxanaları [09:25].

12. Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi və ya başqa identifikator: MƏLUM DEYİL [09:25].

13. Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 247-ci bölümü; 250 illik düşmən işğalı və saxta kimliklər barədə fəlsəfi giriş, Veysinin qələmə aldığı, İsgəndər Zülqərneyn ilə Osmanlı sultanı I. Əhmədin müqaiməsini (siyasətnamə/dövlətçilik risaləsi) ehtiva edən 65–84 səhifəlik osmanlıca əlyazmanın oxunması və təhlili [00:20, 07:28, 02:18:26].

14. Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda Veysinin siyasi-əxlaqi risaləsi səhifə-səhifə araşdırılmışdır [07:14].

15. XIV–XVI əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: ORTA. Əsər XVII əsrə (Veysi dövrünə) aiddir; lakin Osmanlı siyasi nəsri və dövlətçilik fəlsəfəsi üçün müqayisəli dəyər daşıyır [06:06].

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?

• Fiziki codex / əlyazma sayı: 1 (Veysinin risaləsi / Güzide-i Şüara-i Rum məcmuəsi) [07:14, 07:28].

• NÜSXƏ A:

  • kitabxana: Rəqəmsal əlyazma arxivi [09:25] [B]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL [B]

  • vərəq/səhifə sayı: 65–84 səhifə [04:47, 02:18:26] [A]

  • cild: Su-mermər nəqqaşili Osmanlı dövrü cildi [06:06] [A]

  • müəllif: Veysi [07:18] [A]

  • məzmun: İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan Əhmədin müqaiməsi, dövlətçilik, ədalət və siyasi etika risaləsi [07:28, 02:19:50] [A]

  • timestamp: [07:14] - [02:21:50]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR

• NÜSXƏ A — VEYSİ RİSALƏSİ (İSGƏNDƏR ZÜLQƏRNEYN VƏ SULTAN ƏHMƏD MÜQAMƏSİ)

  • A1

    • əsərin başlığı: Güzide-i Şüara-i Rum / Veysi Risaləsi (İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan Əhmədin müqaiməsi) [07:14, 07:28] [A]

    • müəllif: Veysi [07:18] [A]

    • dil: Osmanlı türk dili [08:37] [A]

    • nəsr/nəzm/qarışıq: Nəsr (siyasi-fəlsəfi risalə, siyasətnamə) [02:19:30] [A]

    • mövzu: İsgəndər Zülqərneyn ilə Osmanlı sultanı I. Əhmədin xülya/vaqiə içindəki dialoqu; dövlətçilik, qətliamların qarşısının alınması, ədalət, iqtisadi və siyasi islahatlar [07:28, 02:17:15, 02:19:50] [A]

    • başladığı folio/səhifə: 1-ci səhifə [04:47] [A]

    • bitdiyi folio/səhifə: 65–84-cü səhifə [04:47, 02:18:26] [A]

    • tarix: XVII əsr (Veysi dövrü) [06:06] [A]

    • tarixin funksiyası: COMPOSITION PERIOD [A]

    • əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Yüksək osmanlı nəsri, rəsmi dövlətçilik terminologiyası və aydın tərkib üslubu [08:37].

    • timestamp: [07:14] - [02:21:50]

    • əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL

Tarix	Miladi qarşılığı	Harada görünür	Hansı text unit	Tarixin funksiyası	Timestamp	Əminlik
XVII əsr	Miladi ~1600–1630	Veysi və Sultan I. Əhməd dövrü	Nüsxə A (A1)	COMPOSITION PERIOD	[06:06]	YÜKSƏK [A]

V. ŞƏŞSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Veysi	AUTHOR / MÜƏLLİF	Nüsxə A (A1)	[A] Əsərin müəllifi olaraq adı keçir	[07:18]
İsgəndər Zülqərneyn	HISTORICAL/LITERARY CHARACTER	Nüsxə A (A1)	[A] Müqaimənin əsas iştirakçısı	[07:28]
Sultan I. Əhməd	RULER / SULTAN	Nüsxə A (A1)	[A] Müqaimənin əsas iştirakçısı	[07:28]

VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR

• RULER_NAME = Sultan I. Əhməd [07:28]

• RULER_RELATION = dialogue partner in Veysi's political treatise [07:28]

• RULER_EVIDENCE_LOCATION = Risalənin giriş və dialoq bölümləri [07:28]

• RULER_DATE_CONSTRAINT = XVII əsrin əvvəlləri (Osmanlı səltənəti) [06:06]

VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Veysi Risaləsi / İsgəndər və Sultan Əhməd Müqaiməsi (A1)

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Dövlətçilik, siyasət, ədalət və cəmiyyət həyatını osmanlı türk dilinin zəngin və təmiz nəsri ilə çatdıran risalə [08:37, 02:19:30].

   • nəsr/nəzm: Nəsr [02:19:30].

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Səliqəli osmanlı əlyazma nəsri [08:37].

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamilə türkdillidir [04:47].

   • XIV–XVI layihəsi üçün potensial: ORTA (XVII əsrə aid olsa da, osmanlı siyasi nəsri üçün əhəmiyyətlidir) [06:06].

   • Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: HIGH [A] (Hər ikisi dövlətçilik və siyasi-əxlaqi osmanlı nəsri registrinə aiddir).

   • timestamp: [07:14]

VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM

• Nüsxə A: PARK (XVII əsrə aid nüsxə olması səbəbilə birbaşa XIV–XVI əsr əlyazmalarının tarixləndirilməsi korpusu üçün əsas namizəd deyil) [06:06].

IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI

• LALA_REGISTER_SIMILARITY = HIGH [A]

• Səbəb: Lala İsmail 32 və Veysinin bu siyasi risaləsi dövlət idarəçiliyi, islahatlar və siyasi etika üzrə yazılmış yüksək səviyyəli osmanlı nəsr nümunələridir [06:06].

X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ

• METALINGUISTIC_VALUE = LOW [D]

• Səbəb: Əsər dilçilik risaləsi deyil, siyasi-fəlsəfi risalədir [02:19:30].

XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS

• SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Veysinin İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan Əhmədin müqaiməsini ehtiva edən risaləsi seriyada ilk dəfə ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur [07:28].

• POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.

XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR

• [A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Əlyazmanın su-mermər nəqqaşili Osmanlı dövrü cildi, 65–84 səhifəlik həcmi, qırmızı sərnamə başlıqları və mətn içi dialoq qeydləri [06:06, 08:37, 02:18:26].

• [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın 250 illik düşmən işğalı və saxta kimliklər barədə fəlsəfi giriş etməsi, əsərin müəllifini (Veysi), qəhrəmanlarını (İsgəndər Zülqərneyn və Sultan Əhməd) və məzmununu oxuyub şərh etməsi [00:20, 07:18, 07:28].

• [D] INFERENCE: Mətnin şaha/sultana təqdim edilmək üzrə hazırlanmış tərtibat (pişnevis) olması ehtimalı [02:18:44].

XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 247-ci bölümü başladaraq son 250 ildə türk dünyasına tətbiq edilən saxta kimliklər, beyin işğalı və cəhalət mühəndisliyi sistemini tənqidi şəkildə təhlil edir; gerçək tarixi anlamaq üçün 250 ildən əvvəlki əlyazmalara müraciət etməyin vacibliyini vurğulayır [00:20, 02:02].

2. Ötən dərsdə oxunan dilçilik əsərindən sonra yeni bir əlyazma ilə davam edir: Veysinin qələmə aldığı, İsgəndər Zülqərneyn ilə Osmanlı sultanı I. Əhmədin vaqiə/müqaimə içindəki dialoqunu ehtiva edən 65–84 səhifəlik osmanlıca risaləni araşdırmağa başlayır [07:14, 07:28, 02:18:26].

3. Əlyazmanın fiziki xüsusiyyətlərini təsvir edir: Osmanlı dövrünə xas su-mermər nəqqaşili zərif cildə malik olduğunu, qırmızı sərnamə başlıqları və təmiz osmanlı nəsri ilə yazıldığını qeyd edir [06:06, 08:37].

4. Mətnin əsas mövzusunu açıqlayır: Osmanlı sultanı I. Əhməd ilə İsgəndər Zülqərneyn arasında keçən fəlsəfi-siyasi dialoqu (siyasətnamə), dövlətçilik prinsiplərini, ədalətin təmin olunmasını, insan ölümü, trilyonlarla dollar xəsarət verən müharibələrin və cəmiyyət böhranlarının qarşısının alınması yollarını müzakirə edir [07:28, 02:17:15].

5. Bu əsərin sadəcə bədii hekayə deyil, dövlətin idarə olunmasına, qətliamların və xəyanətlərin önlənməsinə dair dərindən düşünülmüş siyasi fəlsəfə olduğunu bildirir [02:19:30].

6. Yazarın bu risaləni şaha və ya sultanlığa təqdim edərək genişmiqyaslı elmi əsər yazmaq üçün imkan/dəstək istəmək məqsədilə hazırladığı ilkin layihə (pişnevis) ola biləcəyini ehtimal edir [02:18:44].

7. Fars dünyasında yazılan məşhur Siyasətnamə əsərlərinin həddindən artıq tərifləndiyini, lakin türk müəlliflərinin bu sahədəki əsərlərinin daha dərin və dövlətçilik təcrübəsinə əsaslandığını vurğulayır [02:19:19].

8. Risaləni oxumağın böyük zövq verdiyini, osmanlı türkcəsinin aydın və axıcı olduğunu qeyd edir [02:20:09].

9. Əlyazma mətnləri oxumağın intellektual inkişaf və milli şüurun bərpası üçün qaçılmaz yol olduğunu bildirir [02:20:58].

10. Türk dili, tarixi və elmi irsi ilə yola davam etmək arzusu ilə proqramı yekunlaşdırır [02:21:40].

XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Dövlətçilik və Ədalət: Veysinin İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan I. Əhməd Müqaiməsini Əks Ettirən Siyasi Risaləsi

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 247-ci bölümü son 250 ildə türk dünyasına tətbiq edilən saxta kimliklər və beyin işğalı sisteminə dair tənqidi girişlə başlayaraq, Veysinin qələmə aldığı, İsgəndər Zülqərneyn ilə Osmanlı sultanı I. Əhmədin siyasi-fəlsəfi dialoqunu ehtiva edən 65–84 səhifəlik osmanlıca risalənin təhlilinə həsr olunmuşdur [00:20, 07:28, 02:18:26]. Bu nüsxə Osmanlı siyasi nəsri və dövlətçilik fəlsəfəsi baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıyır [08:37].

SİYASİ TƏHLİL VƏ NÜSXƏNİN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Proqramın giriş hissəsində danışan, cəmiyyətin gerçək kimliyinə qayıtması üçün 250 ildən əvvəlki orijinal əlyazmalara baxmasının vacibliyini vurğulayır [02:02]. Daha sonra təqdim edilən, Osmanlı dövrünə xas su-mermər nəqqaşili zərif cildə malik bu risalə qırmızı sərnamə başlıqları və təmiz osmanlı nəsri ilə səliqəli şəkildə qələmə alınmışdır [06:06, 08:37]. Əsərin müəllifi tanınmış osmanlı yazıçısı Veysidir [07:18].

MƏZMUN: İSGƏNDƏR ZÜLQƏRNEYN VƏ SULTAN I. ƏHMƏD MÜQAİMƏSİ:

Risalənin əsas mövzusu Osmanlı sultanı I. Əhməd ilə antik dövrün ədalətli hökmdarı İsgəndər Zülqərneyn arasında vaqiə/yuxu çərçivəsində baş tutan siyasi və fəlsəfi dialoqdur [07:28]. Əsərdə dövlətin ədalətlə idarə olunması, cəmiyyətin bəlalardan qorunması, müharibələrin gətirdiyi trilyonluq maddi və mənəvi xəsarətlərin qarşısının alınması, qətliamların önlənməsi və islahatlar kimi həyati məsələlər müzakirə olunur [02:17:15]. Yazar bu əsəri şaha və ya saraya təqdim edərək daha geniş bir dövlətçilik əsəri yazmaq üçün ilkin layihə (pişnevis) olaraq hazırlamışdır [02:18:44].

NƏTİCƏ:

Veysinin bu siyasi risaləsi osmanlı dövlətçilik təfəkkürünün və ədalət anlayışının nə qədər dərin köklərə sahib olduğunu sübut edən qiymətli bir sənəddir [07:28, 08:37]. Bu əsərin öyrənilməsi türk siyasi nəsrinə işıq salır [06:06].

XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI

1. Veysinin siyasi risalələrinin kritik nəşrləri: Veysinin İsgəndər və Sultan Əhməd müqaiməsini ehtiva edən əlyazma nüsxələrinin digər kitabxana kolleksiyaları ilə müqayisəsi [07:28] — HIGH PRIORITY

2. Osmanlı siyasi nəsri və siyasətnamə ənənəsi: Veysi dövrü islahat risalələrinin təhlili [06:06] — MEDIUM PRIORITY

XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL

• Video ümumi müddəti: PT2H21M50S (2 saat 21 dəqiqə 50 saniyə)

• İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 02:21:40

• TIMESTAMP_QC = PASS

XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO = oOEt0uMlQoM

• VIDEO_DURATION = PT2H21M50S

• PHYSICAL_OBJECTS = 1

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 1

• PRINTED_BOOKS = 0

• TEXT_UNITS = 1

• TURKISH_TEXT_UNITS = 1

• COMPOSITE_CODEX = NO

• MAIN_TITLE = Veysi Risaləsi (İsgəndər Zülqərneyn ilə Sultan Əhmədin Müqaiməsi)

• HOLDING_INSTITUTION = Digital Manuscript Archive

• SHELFMARK = UNKNOWN

• EXPLICIT_COPY_DATES = UNKNOWN

• COMPOSITION_DATES = XVII century (Veysi & Sultan Ahmed I era)

• OTHER_DATES = UNKNOWN

• EXPLICIT_COPYING_PLACES = Ottoman context

• SCRIBES = UNKNOWN

• AUTHORS = Veysi

• RULERS = Sultan I. Ahmed

• RULER_RELATION = dialogue partner in political treatise

• CORE_CANDIDATES = NONE

• EARLY_CONTROLS = NONE

• LATE_CONTROLS = Nüsxə A (A1)

• COMPARATIVE_CANDIDATES = NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES = NONE

• METALINGUISTIC_VALUE = LOW

• LALA_REGISTER_SIMILARITY = HIGH

• NEEDS_DEDUPLICATION = NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Manuscript catalogue search for Veysi's dialogue between Alexander and Sultan Ahmed I

• TIMESTAMP_QC = PASS

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه  247

https://youtube.com/live/oOEt0uMlQoM

بیتیک آدی: المجمع (جاحی مراد  بغدادی)

یازار: ویسی

قونو: سیاست، دولتچیلیک، عوثمانلی سولطان احمدخان ایله اسکندر ذوالقرنین آراسیندا خیالی موناظیره

چاغ: عوثمانلی سولطان محمد خان اوغلو سولطان احمد خان چاغی

یازی ایلی: 1109 هیجری قمری ایلی

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو - عربی

یازی طورو: دوزیازی - الیازما

ساخلانئلان یئر: فرانسه

بو بیتیکین قونوسو، خواجه نظام الملک-ون یازدیقی "سیاست نامه" یادا "کلیله دمنه" حیکایه لریندن چوخ اونه گئچه رک، گونده لیک سیاستله رین تنقیدیندن باشلایئر. 

بونون ائوچون، یازار، حیکایه ینین باشلانقئچ یئرین، چوخ اوزت اولاراق، یوخو یادا خیال عآلمینده توتور. 

اصلینده، بو، حیکایه دئییل. بلکه یازار، بیر علمسل، تاریخسل آراشدیرمانین چارچیوه لرین جیزیر تا اونو عوثمانلی خلیفه سینه صونسون.

یازارین آماجی بودور کی بو آراشدیرمانی عوثمانلی خلیفه سی  محمدخان اوغلو احمدخان حضرتله رینین حوضورونا گوتورسون. اوندان بیر بودجاف همیده سیاسال، ادبی، ایداری حیمایت آلاراق، آراشدیرما قونوسونو حیاتا گئچیرسین.

آمما یازار، بو اوزت آراشدیرما خریطه سینی، توم آراشدیرمالار خریطه سی کیمی، بیر فرض اوزه رینه قورقولور. اونادا حیکایه لرده اولدوقو کیمی، چکیجی بیر اوسلوب وئریر. آراشدیرمانین قونوسون یوخو یورقانئنا بورور همیده اونو بیر سیاسال رویا گوسته ریر.

اوندان دولایی، بیتیکین ایکینجی جومله سینده ن، بو سوزله ری یئرلشدیره رک یازیر: " جویبار شمشیر سلاطین، عدل آیین ایله روی زمینی لاله زار امن و امان ایلدی و شبچراغ شکر و سباس اول تاج بخش شاهان جهان اولان سلطان غبیدان جنابنک پیرایهء اکلیل تمجیدی اولا کی جوهر تیغ جهانگیر ملوک ایله همیشه اصلاج مزاج کاینات ایتدّی ... لمعان شمشیر شریعتی ایله عالمدن ظلمت کفر و فساد کیدوب گوراهان اصحاب شقاوت انکله راه مستقیمه مهتدی اولدیلر ...  ویسی یعنی عبدالفقیر بو حوادث عالم فسادی ملاحظه قلدقجه و اثنای تفکرده دریای مال خولیایه طالدیقجه بویله گوهرکش سلک عنا اولوب فکر ایدردمکی بو ایّامده آیا پادشاهمز  شهنشاه فلک بارگاهمز ...  السلطان بن السلطان السلطان احمد خان ابن محمدخان  ابّدلله تعالی عزّه و شدّد اساس سلطنته و شید حضرتلرینک رکابنه یوز سوروب بلا واسطه سعادت مکالمه لرینه نایل اولیدم یاخود گاهی تفقّد احوال فقرا ایجون تغییر طور پادشاهی اتمکله گشت و گذار شهر و بازار ایدرکن باری راست کلیدم و متغافلانه خطاب ایدوب احوال پریشان اولدی و اشقیا تعدّیسی کمالین بولدی دیییدیم و زعم فاسدم اورزه تدبیر اصلاح مملکته متعلق نیچه مقدمات عرض ایدیدم دیو بو افکار پریشان بر گیجه گوشه نسین زاویهء محنت ایدم و خسته حال غموم عزلته ناگاه دریچهء چشم جهان بینیمه پرده غفلت اصلوب کبی دم دیدهء غم دیده غنودهء مهد راحت اولوب سیّاح جهان کبی روح تماشای شهرستان خیال ایدرکن ناگهان بر طایفهء جلیل القدر و الشانه راست گلدمکی ... دولت احمد خانی ... ظهور ایدوب ... دایرهء مجلسدن خارج اسکندر ذوالقرنین طرفنه مقابل بر مرصّع تخت و زربفت سایبانه جلوس ایلدی و حضرت ذئوالقرنین ایله مکالمیه باشلدی بو بنده ناجیز دخی ذوالقرنین کبی مطلع خاوران مشرقدن قروان مغربه وارنجه عالمی مسخر شمشیر فرمان ایلمش بر پادشاه حکیم مشر بکلمات حکمت آمیزین ... گیده رک جواهر کلام بو سمته ایثار اولیندیکی بادشاهلر عالمک قلبیدر قلب کی مستقیم الاحوال المیوب حد اعتدالدن منحرف اوله بهر حال احوال بدن اختلال پذیر اولور ایمدی بادشاهلره عدل و داد سرمایه سداد در و مرحمت و انصاف سبب جمعیت رعایا در و جور و اعتساف باعث پریشانیء برایا در دینلدیکده بادشاهمز ظل الله خضرتلری بر مدّ آه چکدی آز قلدیکی گلبرگ رخسارلاله رنگ سنبل بوینه ژاله سرشک پریشان اوله ...

یازار، بو سیرلرده، بیر جیددی سیاسال دانیشیقلارین شراییطی ایله زمینین حاضیرلیر تا شاهلا ذوالقرنین کی یازارین کندیسی دیر برابر بیر شراییطده دانیشابیلسینلر تا سیاستی ایکی یوندن آچئقلایابیلسینلر. آنلاسینلار، آنلاتسینلار. سیتستین باغلی قاپیلاین سوکوب آتسینلار یادا یئنی یوللار آچسینلار.

گوروندوگو کیمی، یازار شمشیر، عدل، سولطان، ظل الله، قلب سلیم ... کیمی اونملی قاوراملارا ال باسیر. سونرا دا شاهی توپلومون قلبی بیلیر کی اگر توپلومون قلبی خسته اولورسا، توپلوم خسته اولور.

یعنی، یازارین بو سیناریوسوندا، بیر دونیا گورموش، اوزون ایللر یاشامیش، اونلار دوله تین قورولماسین همیده یئخئلنماسین گورموش، بیر نئچه دووله تین قورولماسیندا یئر آلمیش کیشی ایله، اونا قارشی بیر عوثمانلی گئنج، ان چوخ ایگیرمی سکگیز یاشلی، تجروبه سیز، خلیفه نی قارشی قارشییا اوتورموشدور. 

یازار، اونلاری، دین، سیاست، دوولت، رعایا گوزو قانشاریندا، دانیشقا، بحث و جدله گتیرمیش دیر.

کیتابین اون بیر اینجی صحیفه سیندن 67 اینجی صحیفه سینین ان چوخون، ذوالقرنین یا تاریخین آلچاقلارین، اوستونلوکله رین، آشاغالارین، یوخاریلارین گورموش اسکندر ذوالقرنین دانیشیر. 

ذوالقرنین بو دانیشیقلاردا، آدم حضرتله ریندن سوئلطان احمئخان-ین چاغئنا دک گئدن سیاستلردن، عوصیانلاردان، پیغمبرلردن، صالحلردن، ظالیملردن، ساواسلاردان، قتل لردن، جینایت لردن و ... آد چکیر.

یازارین سون جومله له ریندن بللی اولور کی بو آراشدیرما، بیر یادا نئچه کیتاب خریطه سی اولاراق خاضئرلایئب آمما سولطان احمد خان حضرتلرینه وئرمگه ماجال بولمامیش، اویله بیر فوصت اونا ال وئرمه میش. نییه کی سولطان احمد قتله یئتیریلیب.

سون صحیفه نین سون جومله له رینه بیرلیکده باخالیم:

بنده زلف ویسی سرمایهء عمر عزیزینی تحصیل معارفه صرف اتمیش قولکندر ذکر اولنان قصص پر عبرک اصلینی و فصلینی بیلور فرمان اولنورسه مفصّلا بو جواهر حکایاتی سلک تحریره جکوب سریر اعلایه ایثار اتمک جاننه منتدر بلکی کندویه سعادتدر درایکن گلبانگ خروس صبح عالمی بیدار ایدوب بو مرتبه ده قالدی.

 قلم اینجا رسید و سر بشکست.

بو سیاسی یازیشمادان سونرا، بیتیکین سونوندا یدّی صحیفه لیک فارسجا تورکجه قوشمالار وار دیر. اما بیتیکین ان سون جومله سی عربجه بئله دیر: قد وقع الفراغ من تسوید هذا المجمع فی اواخر شهر صفر المبارک سنه مائه و تسعه و الف.

یعنی 1109 هیجری قمری ایلینده بو کیتابین یازماسینا سون نوقطه نی قویموش.

انصافعلی هدایت

27 جمادی الثانیه ١٤٤٧