ENSAF

Thursday, January 29, 2026

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 286

https://youtube.com/live/rXMd6359K04

Wednesday, January 28, 2026

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 285

https://youtube.com/live/7n9yzorArFk

Tuesday, January 27, 2026

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 243

https://youtube.com/live/lqGZyc2utIA

Monday, January 26, 2026

İran’da her ihtimal için hazır olmalıyız

İran’da, her an, her bir ihtimal vuku bulabilir. Her bir olacak için hazır olmalıyız.

1) İstiklal

İstiklalci gruplar, bireyler, teşkilatlar, erkenden (her şey olup bitmeden), İran’ın dağılma şartlarını göz önünde tutarak, bu duruma hazır olmalıdırlar. İstiklalciler hemen şimdi bir anayasa hazırlamalıdırlar ki yarın geç olabilir ve telaşa düşerler.

2) Federalciler

Federalci gruplar, bireyler, teşkilatlar bu an, İran’ın dağılmasından sonraya hazır olmalıdırlar. Eğer şimdi hazır olmazlarsa, o gün geldiğinde Fars toplulukları, Fars olmayan milletlere üstün dururlar. O şartlarda Farslar istediklerini gayri-Fars milletlere dayatabilirler. Yüz yıl haksız kalan milletler, Farsların baskısı ve önerilerine maruz kalıp onların arkasına düşerek Farslara gölge gibi olabilirler. Yani herhangi bir milletin aydınları daha erken harekete geçerse, yaratıcı olursa güç o milletin elinde olur. Ama gelecek İran’da güç ve kuvvet Farsların elinde olmamalıdır.

3) Hakkı tayin-i sernüviştçiler

Bu işe meraklı şahıslar ve gruplar da şimdiden anayasayı hazırlamalı ve masa üzerine müzakereye hazır etmelidirler ki o gün gelir gelmez biz Türkler üstün bir konumda olabilelim. Yani üstünlük Türk milletinin elinde olsun. Yoksa Türkler, İran uçurumu altında kalıp ezilirler.

4) Muhtariyetçiler

Muhtariyetçiler (elbette bizim gözümüzde) bir tür federalci gibi görünürler; fakat belki anlamlarda, kavramlarda, idarecilikte vb. farklı tanımları olabilir. Bu farklara baksak da bakmasak da bu gruplar ve bireyler, gelecek müzakereler ve görüşmeler masası için bir anayasa hazırlamalıdırlar ki güçlü yumruğumuzu masaya vurabilelim. Ayrıca masada ruhsal üstünlüğü koruyabilelim.

5) İrancı Türkler

İrancı Türkçüler göz ardı edilmemelidir. Onlarla anlaşsak da anlaşmasak da, İrancı Türkçüler de bir düşünce sahibidirler. Onların düşüncelerine göz yummak olmaz ve siyaset masasından silmek de (en azından teorik alanda) mümkün değildir. İrancı Türkler de şimdi ve hemen birlik halinde toplanarak, düşündükleri “Türk İranı” için bir anayasa hazırlamalıdırlar. Doğaldır ki bu grup düşünce sahipleri için önemli olan birinci derecede İran, ikinci derecede Türklerdir. Belki de onlar için Türklük, İran’dan daha önemli olabilir. Bu nedenle İran–Türk ya da Türk–İran esaslı bir anayasa yazmalıdırlar.

6) Amerika hegemonyası

Eğer Amerika hegemonyası (gücü – hegemonu) İran üzerinde etkili olursa, sonraki bütün denklemleri onlar belirlerler. Çünkü galip ve güçlü olanlar istediklerini yazar ve uygularlar. Güçsüzlerin ve mağlup olanların ise itaatten başka çareleri yoktur. Güçsüz ve mağlup olanlar emir kulu olur ve emirleri yerine getirmekle yükümlüdürler.
Amerika hem kendisi federaldir hem de Irak’ta, Afganistan’da, hatta Suriye’de bir tür federal sistemler kurmuştur. Bu konuda derin ve geniş tecrübeye sahiptir. Amerika İran’ı işgal ederse, orada belirleyici güç olur ve istediği biçimde federal yapılar kurabilir.
Bununla birlikte Amerika hegemonyası ve gücü ortada olursa; istiklalci, federalci, hakkı tayin-i sernüviştçi, muhtariyetçi ve İran Türkçülüğü düşüncesine sahip kişi ve gruplara fazla alan kalmaz.
Güney Azerbaycan ve İran’da yaşayan bütün Türklerin aydın kesimleri, İran’da meydana gelebilecek her duruma hazır olmalıdırlar. Yani bu siyasi düşünce sahiplerinin her biri, kendi yerinde hazırladıkları anayasalarla gelecekte işleri hem kolaylaştırabilir hem de belki oy veya ses verirken üstünlük elde ederek siyasette ve hukukta bazı şeyleri değiştirebilirler.

7) Konfederalciler

Konfederalciler bireysel ya da grupsal olarak ikiye ayrılırlar:
a) İrancı konfederalciler
b) Bölgesel konfederalciler

a) İrancı konfederalciler

İrancı konfederalcilerin düşüncesine göre İran adı verilen coğrafyada birçok millet vardır ki son yüz yılda bütün milli, tarihsel, vatansal ve devletçilik hakları çiğnenip ortadan kaldırılmıştır. Onlara göre İran’ın adı değişebilir; fakat sınırlar içinde yaşayan milletler eşit haklarla bağımsız olmalı, bağımsız devlet kurmalı ve milli iradelerini uygulama hakkına sahip olmalıdırlar.
Bunların işi daha zordur. Çünkü Fars toplulukları dışında kalan milletler, yüz yıllık Fars sistemi kaynaklı hukuksuzluk nedeniyle Farslarla yeniden tek bir siyasi yapı içinde birleşmeyi zor görmektedirler. Buna rağmen bu grup, bir anayasa çerçevesinde milletlerin istiklalini, milli, tarihî, vatani, ekonomik ve hukuki iradelerini resmen tanıyan bir metin hazırlamalıdır ki bu milletlerin de kabulüne sunulabilsin; aksi halde Farslar için bayram olur.

b) Bölgesel konfederalciler

Bölgesel konfederalcilerin işi daha kolaydır. Örneğin Türkler, Türkmenler, Kaşkaylar, Araplar, Kürtler, Mazeniler, Gilekler vb. hem bölgesel eşit haklarla hem de İran sınırları dışında yaşayan soydaşlarıyla konfederal yapılar kurma ihtimaline sahiptirler.
Örneğin İran’da yaşayan Türkler hem kendi aralarında hem de komşu milletlerle (Kürtler, Lorlar, Bahtiyariler, Gilekler, Mazeniler) konfederal yaşam kurabilirler. Bunun yanı sıra İran’daki Türkler; Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti, Türkmenistan Cumhuriyeti ve diğer Türk cumhuriyetleriyle eşit konfederal sistem kurma imkân ve fırsatlarına da sahip olabilirler.

Sonuç

Bütün siyasi ve hukuki düşünce sahipleri, gruplar ve bireyler; İran’da meydana gelebilecek her ihtimal ve devlet kurma süreci için bugünden hazır olmalıdırlar. Bu hazırlık, bütün milli, tarihî, toprak, ekonomik ve hukuki hakların tamamını elde etmek ve korunmasını sağlamak için devlet kurmanın ve anayasal çerçevenin en gerekli unsurudur.
Siyasi ve hukuki düşünce sahiplerinin önerdiği anayasada bütün milli ve bireysel haklar açıkça yer almalıdır. Bu anayasalar, bütün milletin iradesini kapsamalıdır. Bu nedenle gelecekteki her türlü ihtimale karşı, bugünden yazılı şekilde sunulabilecek hukuk, kanun ve anayasa taslakları hazırlanmalıdır.

İnsafeli Hidayet
26 Ocak 2026

İranda hər ehtimal üçün hazır olmalıyıq

İranda hər ehtimal üçün hazır olmalıyıq

İranda, hər an, hər bir ehtimal üz verə bilər. Hər bir olacaq üçün hazır olmalıyıq.

1) İstiqlal

İstiqlalçı qruplar, bireylər, təşkilatlar, erkəndən (hər şey olub bitməzdən), İranın dağılma şəraitini göz önündə tutaraq, bu vəziyyətə hazır olmalıdırlar. İstiqlalçılar həmən indi, bir anayasa hazırlamalıdırlar ki, sabah gec ola bilər və tələsikə düşərlər.

2) Federalçılar

Federalçı qruplar, bireylər, təşkilatlar bu an, İranın dağılmasından sonraya hazır olmalıdırlar. Əgər indi hazır olmasalar, o gün gəldiyində, fars topluluqları, fars olmayan millətlərə üstün durarlar. O şəraitdə, farslar istədiklərini qeyri-fars millətlərə təhvil edə bilərlər. Yüz il haqsız qalan millətlər, farsların basqısı və önərilərinə məruz qalıb, onların arxasına düşüb, farslara kölgə kimi ola bilərlər. Yəni hər hansı millətin ziyalıları daha erkən tərpənsə, yaradıcı olursa, güc o millətin əlində olar. Amma gələcək İranda, güc ilə qüvvə farsların əlində olmamalıdır.

3) Haqqı təyin–sərnəviştçilər

Bu işə maraqlı şəxslər, qruplar da indidən anayasını hazırlamalı və masa üstünə müzakirəyə hazır etməlidirlər ki, o gün gələr–gəlməz, biz türklər üstün bir durumda ola bilək. Yəni, üstünlük türk millətinin əlində olsun. Yoxsa türklər, İran uçurumu altında qalıb əzilərlər.

4) Xudmuxtarçılar

Xudmuxtarçılar (əlbəttə bizim gözümüzdə) bir cürə federalçı görünürlər, amma bəlkə anlamlarda, habelə qavramlarda, idarəçilikdə, … fərqli tərifləri ola bilər. Bu fərqlərə baxsaq da, baxmasaq da, bu qruplar və bireylər gələcək müzakirələr və danışıqlar masası üçün bir anayasa hazırlamalıdırlar ta ki güclü yumruğumuzu masaya vura bilək. Habelə, masada ruhsal üstünlük saxlaya bilək.

5) İrançı türklər

İrançı türkçülər, gözdən iraq tutulmalı deyildirlər. Onlar, (onlarla razılaşsaq da, razılaşmasaq da) İrançı türkçülər də bir düşüncə sahibidirlər. Onların düşüncələrinə göz yummaq olmaz və siyasət masasından silmək də, (ən azından nəzəri sahədə) ola biləcək bir şey deyildir. İrançı türklər də, indi və həmən, birlik şəklində toplanaraq, düşündükləri “Türk İrana” bir anayasa hazırlamalıdırlar. Təbii ki bu qrup düşüncə sahiblərinə önəmli olan, İran birinci, türklər isə ikinci dərəcədə gəlirlər. Bəlkə də, onlar üçün belə, türklük, İrandan daha önəmli ola bilər. Buna görə də, bir İran–türk ya da türk–İran əsaslı anayasa yazmalıdırlar.

6) Amerika hegemoniyası

Əgər Amerika hegemoniyası (gücü – hegemonu) İran üzərinə təsir edərsə, sonrakı bütün müadilələri onlar bəlli edərlər. Çünki, zəfər sahibi habelə güclü olanlar, istədiklərini yaza bilərlər və tətbiq edə bilərlər. Gücsüzlər ilə məğlub olanların isə, itaətdən başqa çarələri yoxdur. Gücsüzlər ilə məğlub olanlar, əmir qulu olar və əmrləri yerinə yetirməklə mükəlləfdirlər.
Amerika həm özü federaldır, həm İraqda, Əfqanıstanda, hətta Suriyada bir cürə federal sistemlər yaratmışdır. Bu haqda dərin və geniş təcrübə sahibidir. Amerika, İrandı işğal edərsə, orada aparıcı güc sahibi olar. Ondan dolayı da istədikləri şəkildə federal yarada bilərlər.
Bununla birgə, Amerika hegemoniyası və gücü ortada olarsa, istiqlalçı, federalçı, haqqı təyin–sərnəviştçi, xudmuxtarçı, habelə İran türkçülüyü düşüncəsinə sahib kişilərə, qruplara çox macal qalmaz.
Güney Azərbaycan və habelə İranda yaşayan tüm türklərin aydın kəsimləri, İranda ola biləcək hər hal və duruma hazır olmalıdırlar. Yəni, bu siyasi düşüncə sahiblərinin hamısı, hər biri öz yerində, hazırladıqları anayasalar ilə gələcək üçün işləri həm asanlaşdıra bilər, həm də bəlkə rəy ya səs verərkən üstünlüyü əldə edib, siyasət ilə hüquqda bir şeyləri dəyişdirə bilərlər.

7) Konfederalçılar

Konfederalçılar, bireysel ya da qrupsal olaraq iki yerə bölünürlər:
a) İrançı konfederalçılar
b) Bölgəsel konfederalçılar

a) İrançı konfederalçılar

İrançı konfederalçıların düşüncəsində, İran adlanan yerdə çox millətlər var ki, keçmiş yüz ildə bütün milli, tarixi, vətənsəl habelə dövlətçilik haqları tapdalanıb aradan gedibdir. Onlara görə İranın adı dəyişə bilər, amma sərhədlər içində olan millətlər, bərabər hüquqla müstəqil olub, müstəqil dövlət qurub, milli iradələrin tətbiq etmək haqlarına sahib olmalıdırlar.
Bunların işi daha çətindir. Çünki fars topluluqlarından kənarda olan millətlər, yüz il fars sisteminin hüquqsuzluğundan dolayı, farslarla daha bir kərə belə bir siyasi vahiddə birləşmək istəmələri zor görünür. Bununla birgə, bu qrup, bir anayasa çərçivəsində millətlərin istiqlalini, milli, tarixi, vətəni, iqtisadi və hüquqi iradələrini rəsmi olaraq qəbul edən bir çərçivə yazmalıdır ki, bu millətlərin də qəbuluna gələ bilsin; yoxsa farslara bayramdır.

b) Bölgəsel konfederalçılar

Bölgəsel konfederalçıların işi daha qolaydır. Məsələn türklər, türkmənlər, qaşqaylar, ərəblər, kürdlər, mazənilər, giliklər, … həm bölgəsel bərabər hüquqlarla, həm də İranın sərhədlərindən kənarda olan öz dildaşları ilə konfederal qurmaq olasılığına sahibdirlər.
Məsələn İranda yaşayan türklər, həm özləri bir-birləri ilə, həm də qonşu millətlərlə (kürdlər, lorlar, bəxtiyarilər, giliklər, mazənilər) konfederal yaşamaq olasılığına sahibdirlər. Bunların yanı sıra, İranda yaşayan türklər, həm Azərbaycan Respublikası, həm Türkiyə Respublikası, həm Türkmənistan Respublikası və həm də digər türk respublikaları ilə bərabər konfederal sistem qurmaq imkan və fürsətlərinə sahib ola bilərlər.

Nəticə

Bütün siyasi və hüquqi düşüncə sahibləri, qruplar və bireylər, İranda ola biləcək hər bir ehtimal və dövlət qurmaq üçün, həmən bu gündən hazır olmalıdırlar. Bu hazırlıq, bütün milli, tarixi, torpaqsəl, iqtisadi və hüquqi haqların tamamını əldə etmək üçün, onların pozulmamasına qarantı da, dövlət qurmaq, həm də anayasa çərçivəsində ən lazım və gərəkli olan işdir.
Siyasi və hüquqi düşüncə sahiblərinin önərdiyi anayasada, tüm milli və bireysel haqlar, açıqcasına görünməlidir. O anayasaların hamısı, tüm millətin iradəsini qapsamalıdır. Onun üçün də, gələcəkdə hər cür ehtimallara qarşı, bugün də yazılı şəkildə önərilə biləcək hüquq, qanun, anayasa hazırlanmalıdır.

İnsafəli Hidayət
26 yanvar 2026

ایراندا هر احتیمال اؤچون حاضیر اولمالییق

ایراندا، هر آن، هر بیر احتیمال اوز وئره بیلیر. هر بیر اولاجاق اؤچون حاضیر اولمالییق.

١) ایستیقلال

ایستیقلالچی قروهلار، بیرئی‌لر، تشکیلاتلار، ارکندن (هر شئی اولوب بیتمه دن)، ایرانین داغیلما شراییطین گؤز اؤنونده توتاراق، بو وضعیته حاضیر اولمالیدیرلار. ایستیقلالچی لار همن‌ ایندی، بیر آنایاسا

حاضیرلامالیدیرلار کی صباح گئج اولابیلیر و تم-تله‌سیکه دوشرلر.

٢) فدرالچی‌لار

فدرالچی قروهلار، بیرئی‌لر، تشکیلاتلار بو آن، ایرانین داغیلماسیندان سونرایا حاضیر اولمالیدیرلار. اگه‌ر ایندی حاضیر اولماسالار، او گون گلدیگینده، فارس‌ توپلولوقلاری، فارس اولمایان میللتلره اوستون دورارلار. او شراییطده، فارسلار ایستدیکلرینی غیر فارس میللت‌لره تحمیل ائده بیلرلر. یوز ایل حاقسیر قالان میللت‌لر، فارسلارین باسقیسی و اؤنری‌لرینه معروض قالیب، اونلارین آرخاسینا دوشوبن، فارسلارا کولگه کیمی اولابیلرلر. یعنی هر هانکی میللتین ضییالیلاری داها ارکن ترپه شیرسه، یارادیجی‌ اولورسا، گوج او میللتین الینده اولار. آمما گله جک ایراندا، گوج ایله قوه فارسلارین الینده اولمامالی دیر.

٣) حقّی تعیین سرنوشتچی‌لر

بو ایسته گه ماراقلی شخصلر، قروهلاردا ایندی‌دن آنایاسانی حاضیرلامالی و ماسا اوستونه موذاکره‌یه حاضیر اتمه لیدیرلر کی، او گون گلر–گلمز، بیز تورکلر اوستون بیر دورومدا اولابیلک. یعنی، اوستونلوک تورک میللتینین الینده اولسون. یوخسا تورکلر،ایران اوچورومو آلتین‌دا قالیب ازیلر.

٤) خودمختارچی‌لار

خودمختارچی‌لار (البتته بیزیم گوزوموزده) بیر جوره فدرالچی گؤرونورلر، اما بلکی آنلام‌لاردا، هابله قاورام‌لاردا، ایداره‌چیلیکده، … فرقلی تعریفله لری اولابیلر. بو فرق‌لره باخساقدا، باخماساق‌دا، بو قروهلالا بیرئی لرده گله جک موذاکیره لر و دانیشیقلار ماساسی اؤچون بیر آنایاسا حاضیرلامالی دیرلار تاکی گوجلو یومووروقوموزو ماسایا وورابیلک. هابئله، ماسادا روحسال اوستونلوک ساخلایابیلک.

٥) ایران‌چی تورکلر

ایران‌چی تورکچولر، گؤزدن ایراق توتولمالی دئییلدیرلر. اونلار، (اونلارلا راضیلاشساق دا، راضیلاشماساق دا، ایران‌چی تورکچولر ده بیر دوشونجه صاحبی‌دیرلر. اونلارین دوشونجه‌لرینه گؤز یومماق اولماز و سیاست ماساسین‌دان سیلمک ده، (ان آزین‌دان نظری ساحه‌ده) اولا بیلجک بیر شئی دئییلدیر. ایرانچی تورکلرده، ایندی و همن، بیرک شکیلده توپلاناراق، دوشوندوکله ری "تورک ایرانا" بیر آنایاسا حاضیرلامالیدیرلار. طبیعی کی بو قوروه دوشونجه صاحیبلرینه اؤنملی اولان، ایران بیرینجی، تورکلر ایسه ایکینجی دره جه ده گلیرلر. بلکه ده، اونلار اوچون بئله، تورکلوک، ایراندان داها اونملی اولابیلر. بونا گؤره ده، بیر ایران–تورک یادا تورک-ایران اساسلی آنایاسا یازمالیدیرلار.

٦) آمریکا هگمونیاسی

اگه‌ر آمریکا هگمونیاسی (گوجو -هژمونو) ایران اوزرینه اثر ائدرسه، سونراکی بوتون معادله‌لری اونلار بللی ائدرلر. چونکو، ظفر صاحیبی هابئله گوجلو اولان‌لار، ایسته دیکله رین یازابیلرلر و اعمال اده بیلرلر. گوجسوزلر ایله مغلوب اولانلارین ایسه، ایطاعتدن باشقا چاره لری یوخ دور. گوجسوزلر ایله مغلوب اولانلار، امیر قولو اولور و امیرلری یئرینه یئتیرمکله موکللف دیرلر.

آمریکا هم اوزو فدرالدیر، هم عراق‌دا، افغانستان‌دا، حتی سوریه ده بیر جوره فدرال سیستم‌لری یاراتمیش‌دیر. بو حاقدا درین و گئنیش تجربه صاحبی‌دیر. آمریکا، ایرانی ایشغال ادرسه، اورادا آپاریجی گوج صاحبی‌ اولار. اوندان دولایی دا ایستدیکلری شکلده فدرال یارادا بیلرلر.

بونونلا بیرگه، آمریکا هگمونیاسی و گوجو اورتادا اولارسا، ایستیقلالچی، فدرالچی، حقّی تعیین سرنوشتچی، خودمختارچی، هابله ایران تورکچولوغو دوشونجه‌سی‌نه صاحیب کیشی‌لره، قروهلارا، چوخ مجال قالماز.

گونئی آزربایجان هابئله ایراندا یاشایان توم تورکلرین آیدین کسیملری، ایراندا اولابیله جک هر حال ایله دوروما حاضیر اولمالی دیرلار. یعنی، بو سیاسی دوشونجه صاحیبلرینین هامیسی، هر بیری اؤز یئرینده، حاضیرلادیقلاری آنایاسالاری ایله، گلجک اؤچون ایش‌لری هم آسانلاشدیرابیلر، هم ده بلکی رأی یا سس وئررکن اوستونلوگو الده ادیب، سیاست ایله حوقوقدا بیر شئی‌لری دَییشدیره بیلرلر.

٧) کنفدرالچی‌لار

کنفدرالچی‌لار، بیرئی سل یا دا قروه‌سال اولاراق ایکی یئره بولونورلر:

الف) ایرانچی کنفدرالچی‌لار

ب) بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لار

الف) ایرانچی کنفدرالچی‌لار

ایرانچی کنفدرالچی‌لارین دوشونجه‌سینده، ایران آدلانان یئرده چوخ میللت‌لر وار کی، کئچمیش یوز ایلده بوتون ملی، تاریخسل، وطن‌سال هابئله دولَتچیلیک حق‌لاری تاپدالانیب آرا‌دان گئدیب‌دیر. اونلارا گؤره ایرانین آدی دَییش بیلر، اما سرحدلر ایچین‌ده اولان میللت‌لر، برابر حقوقلا موستقل اولوب، موستقل دولَت قوروب، ملی ایراده‌لرین اعمال اتمک حاق‌لارینا صاحیب اولمالیدیرلار.

بونلارین ایشی داها چتیندیر. چون فارس توپلوملارین‌ین دئشلادیقلاری میللت‌لر، یوز ایل فارس سیستمی‌نین حقوق‌سوزلوغوندان دولایی، فارس‌لارلا داها بیر کره بئله بیر سیاسی واحدده بیرلشمک ایسته‌مه‌ له ری زور گؤرونور. بونونلا بیرگه، بو قوروه، بیر آنایاسا چرچوه‌سینده میللت‌لرین ایستیقلالینی، ملی، تاریخی، وطنی، اقتصادی و حوقوق ایله ایراده‌لرینی رسمی اولاراق قبول ائدن بیر چرچوه یازمالیدیر کی، بو میللت‌لرین ده قبولونا گلە بیلسین؛ یوخسا همین ایندی ده فارس‌لارا بایرام‌دیر.

ب) بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لار

بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لارین ایشی داها قولایدیر. مثلن تورکلر، تورکمن‌لر، قشقایی‌لار، عرب‌لر، کوردلر، مازنی‌لر، گیلک‌لر، ... هم بؤلگه‌سل برابر حقوقلار ایله، هم ده ایرانین سئنئرلارئندان کناردا اولان اوز دیلداش‌لاری ایله کنفدرال قورماق اولاسیلیغینا صاحیب‌دیرلر.

مثلن ایراندا یاشایان تورکلر، هم اوز‌لری بیر–بیرلری ایله، هم ده قونشو میللت‌لر (کوردلر، لورلار، بختیاری‌لر، گیلک‌لر، مازنی‌لر) ایله کونفدرال یاشاماقلارینین اولاسئقلیقی چوخ دور. بونلارین یانی سئرا، ایراندا یاشایان تورکلر، هم آزربایجان جمهوریتی، هم تورکیه جمهوریتی، هم تورکمنستان جمهوریتی و همیده دیگر تورک جمهوریت‌لری ایله برابر کنفدرال سیستیم قورماق ایمکان و فورصت‌لاری اولابیلر.

نتیجه:

بوتون سیاسال و حوقوقسل دوشونجه صاحیبلری، قروهلار و بیرئی‌لر، ایراندا اولابیله جک هر بیر احتیمال و دولَت قورماق اوچون، همن بوگون‌دن حاضیر اولمالیدیرلار. بو حاضیرلیق، بوتون ملی، تاریخی، توپراق‌سال، اقتصادی و حوقوق‌سل حاق‌لارین تامامین الده اتمک اوچون، اونلارین پوزولماماسینا قفارشی دا، دولَت قورماق، همیده آنایاسا چرچیوه سینده ان لازیم و گرکلی اولان ایش دیر.

سیاسال و حوقوقسل دوشونجه صاحیبلرینین اؤنردیگی آنایاسادا، توم میللی و بیرئیسل حاقلار، آچیق‌جاسئنا گؤرونمه‌ لی دیر. لو آنا یاسالارین هامیسی، توم میللتین ایراده سین قاپسامالی دیر. اونون اوچونده، گلجک ده هر جوره احتیمال‌لارا قارشی، بوگون هم یازیلی شکلده اؤنریله بیلجک حقوق، قانون، آنایاسا حاضیرلانمالیدیر.

اینصافعلی هدایت

٢٦ جنیوری ٢٠٢٦

ایراندا سناریولار:

١) جمهوری اسلامی ایران رژیمی دوام ائدەییلیر.

٢) سیلاحلی قووللردن بیری، سپاه پاسداران، اردو یا ایطلاعات کودتا ائدەبیلیر.

٣) خامنه‌ای اؤلر، یئرینه بیر آز دئموکرات لیدیر سئچیله بیلیر.

٤) اعتیراضلاردان سونرا، خامنه‌ای ایستەیەرک حکومەتدن قیراغا چکیله بیلیر.

٥) ایرانلا خلریجی (آمریکا-ایسرائیل) آراسیندا بویوک-آغیر ساواش دوشەبیلیر. ساواشسن سونوجو اولاراق، ایران خارىجی قووللر واسطه‌سی ایله ایشغال اولونابیلیر.

٦) گئت گئده داها چوخ اینقیلاب‌لار باش وئەره بیلیر/ سونوج اولاراق، میللت‌لر اوز دولتلرین قورابیلرلر.

ایران داغیلدیغیندان سونراکی سناریولار:

١) هر میللت اوز دولتی‌نی قوراربیلیر.

٢) دولت قورولور قورولماز،میللت‌لر آراسیندا ساواشلار چیخار.

٣) میللت‌لرین آیدین و گله جکی گورن ضیالی‌لاری ایله سیاسی‌لری، میللتلر آراسی سواش دوشمه دن اؤنجه، گیزلی-آشکار موذاکیره لر سونوجو اولاراق صولحه وارارلار.

٤) ایستیقلالچی میللتلردن دن حیمایه ده، آمریکا-ایسرائیل دن باشقا خارىجی قووللر(عرب، تورک دولتلری) اورتایا گیره بیلرلر.

٥) تورک ایله عرب دولت لرین آورتایا گیرمه سی ایله، تورکلر ایله عرب لر، دیلداش-قانداش دولتلرین دستکلر ایله آیریلیب موستەقيل دولتلرین قورابیلرلر.

٦) آمریکا-ایسرائیل بیر جوره فدرالیزمی ایستقلاللارین آلمایان (فارس، لور، گیلک، مازن، ...) میللت‌لره زورلارلار.

٧) اگرتورکلر ایله عربلر، تورک و عرب دولتلرینین دستتکلرینه قازانابیلمزلرسه هابئله اؤنجه دن ایستیقلالا حاضیر اولمازلارسا، توم میللت‌لری، زورلا فدرالیزمه قوشولماقا مجبور قالاربیلرلر.

٨) ایران داغیلماسی سونراف توم نقشی اولان خاریجی دولتلر، ایراندا یاشایان توم میللت‌لرین استقلالیلارین رسمی اولاراق تانینار، آما اونلاری بیر کنفدراسیون چارچیوه سینه زورلامانی اورتایا آتابیلیرلر.

٩) رفراندوم؛ ایران قالسین یا گئدسین، یعنى میللت‌لر موستەقيل اولسون یا ایرانلا برابر قالسین مسئله‌سی میللت‌لر آراسی رفراندوما گئده بیلیر.

انصافعلی هدایت

26 جنیوری 2026

Əlbəttə. Aşağıda eyni mətni

Latın əlifbası ilə Azərbaycan türkcəsində,
Latın əlifbası ilə Türkiyə türkcəsində
ayrı-ayrı və sadiq şəkildə çevirirəm (məzmunu dəyişmədən).

🇦🇿 Azərbaycan türkcəsi (Latın əlifbası)

İranda ssenarilər:

İran İslam Respublikası rejimi davam edə bilir.
Silahlı qüvvələrdən biri – Sepah Pasdaran, ordu və ya ittilaat – çevriliş (kudeta) edə bilir.
Xamenei ölür, yerinə az demokrat lider seçilə bilir.
Etirazlardan sonra Xamenei istəyərək hökumətdən kənara çəkilə bilir.
İran ilə xarici tərəflər (Amerika–İsrail) arasında böyük və ağır müharibə düşə bilir. Müharibənin nəticəsi olaraq İran xarici qüvvələr vasitəsilə işğal oluna bilir.
Getdikcə daha çox inqilablar baş verə bilir; nəticə olaraq millətlər öz dövlətlərini qura bilirlər.

İran dağıldıqdan sonrakı ssenarilər:

Hər millət öz dövlətini qura bilir.
Dövlət qurulan kimi millətlər arasında müharibələr çıxır.
Millətlərin aydın və gələcəyi görən ziyalıları və siyasətçiləri, millətlərarası müharibə başlamazdan əvvəl, gizli və açıq müzakirələr nəticəsində sülhə vara bilirlər.
İstiqlalçı millətlərdən yana, ABŞ–İsraildən başqa xarici qüvvələr (ərəb və türk dövlətləri) ortaya çıxa bilirlər.
Türk və ərəb dövlətlərinin ortaya girməsi ilə, türklər və ərəblər dildaş və qandaş dövlətlərin dəstəyi ilə ayrılıb müstəqil dövlətlərini qura bilirlər.
Amerika–İsrail bir növ federalizmi istiqlal ala bilməyən (fars, lor, gilək, mazən və s.) millətlərə zorla qəbul etdirə bilərlər.
Əgər türklər və ərəblər türk və ərəb dövlətlərinin dəstəyini qazana bilməzlərsə və öncədən istiqlala hazır olmazlarsa, bütün millətlər zorla federalizmə qoşulmağa məcbur qala bilərlər.
İranın dağılmasından sonra rolu olan bütün xarici dövlətlər, İranda yaşayan bütün millətlərin istiqlalını rəsmi olaraq tanıya bilərlər, amma onları konfederasiya çərçivəsinə zorla salmaq gündəmə gələ bilər.
Referendum: İran qalsın, ya getsin; yəni millətlər müstəqil olsun, ya da İranla birlikdə qalsın məsələsi millətlərarası referenduma gedə bilir.

Ensafəli Hidayət
26 yanvar 2026

🇹🇷 Türkiye Türkçesi (Latin alfabesi)

İran’da senaryolar:

İran İslam Cumhuriyeti rejimi devam edebilir.
Silahlı güçlerden biri – Devrim Muhafızları, ordu ya da istihbarat – darbe yapabilir.
Hamaney ölür, yerine az da olsa demokrat bir lider seçilebilir.
Protestolardan sonra Hamaney isteyerek iktidardan çekilebilir.
İran ile dış güçler (ABD–İsrail) arasında büyük ve ağır bir savaş çıkabilir. Savaşın sonucu olarak İran dış güçler tarafından işgal edilebilir.
Zamanla daha fazla devrim yaşanabilir; sonuç olarak milletler kendi devletlerini kurabilirler.

İran dağıldıktan sonraki senaryolar:

Her millet kendi devletini kurabilir.
Devlet kurulur kurulmaz milletler arasında savaşlar çıkar.
Milletlerin aydın ve geleceği gören entelektüelleri ile siyasetçileri, milletler arası savaş başlamadan önce, gizli ve açık müzakereler sonucunda barışa varabilirler.
Bağımsızlıkçı milletleri desteklemek amacıyla ABD–İsrail dışında bazı dış güçler (Arap ve Türk devletleri) devreye girebilir.
Türk ve Arap devletlerinin devreye girmesiyle, Türkler ve Araplar, dildaş ve kandaş devletlerin desteğiyle ayrılıp bağımsız devletlerini kurabilirler.
ABD–İsrail, bağımsızlık elde edemeyen (Fars, Lor, Gilek, Mazeni vb.) milletlere bir tür federalizmi zorla dayatabilir.
Eğer Türkler ve Araplar, Türk ve Arap devletlerinin desteğini kazanamaz ve önceden bağımsızlığa hazır olmazlarsa, bütün milletler zorla federalizme katılmak zorunda kalabilirler.
İran’ın dağılmasından sonra rol oynayan tüm dış devletler, İran’da yaşayan tüm milletlerin bağımsızlığını resmen tanıyabilir; ancak onları konfederasyon çerçevesine zorlamayı gündeme getirebilirler.
Referandum: İran kalsın mı gitsin mi; yani milletler bağımsız mı olsun yoksa İran’la birlikte mi kalsın meselesi milletler arası referanduma gidebilir.