بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 285
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 285 [
00:25 Videonun tam başlığı: بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 285 [Video Title]
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/7n9yzorArFk?feature=share](https://youtube.com/live/7n9yzorArFk?feature=share)[Video URL]Video ID:
7n9yzorArFk[Video ID]Yayım/yüklənmə tarixi: 2026-01-29 [YouTube Publish Date]
Videonun dəqiq müddəti: PT2H17M11S (2 saat 17 dəqiqə 11 saniyə) [Video Length]
Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Şərhu Füsûsil-Hikəm" (Abdullah Əfəndi nüsxəsi və onun müqayisəsi) və "Tarix-i Əmniyyət" (Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami — Moğolistan və Yaqub bəy atalıq gazi tarixi) [
06:19 03:34:36 03:35:45 Müəllif/müəlliflər: Abdullah Əfəndi (şarih), Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami (müəllif) [
07:27 03:35:45 Dil/dillər: Osmanlı türk dili, ərəb dili [
07:27 Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Hicri 1280–1293 (Sultan Əbdüləziz Xan dövrü əlaqələri), Hicri 1331–1333, həmçinin 400–500 il öncəyə aid əlyazma və xronologiya bəhsləri [
03:31:44 03:32:55 03:35:36 Kitabxana/arxiv: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi və rəqəmsal arxiv kolleksiyası [
05:07 11:04 Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi və ya başqa identifikator: Süleymaniye MS Collection [
11:04 Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar (285-ci bölüm); zərbül-məsəllərin toplum üzərindəki passivləşdirici təsirləri, türk dilində ədalət anlayışı, Süleymaniyə kitabxanasında qorunan Şərhu Füsûsil-Hikəm nüsxəsinin (Abdullah Əfəndi) müqayisəsi, həmçinin Tarix-i Əmniyyət (Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami) əsərinin (Moğolistan tarixi, Yaqub bəy atalıq gazi, Çin işğalları və tarixi tarixləndirmə müzakirələri) səhifə-səhifə incələnməsi [
00:25 05:07 07:27 03:35:45 Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda qədim Şərhu Füsûsil-Hikəm və Tarix-i Əmniyyət əlyazma nüsxələri ətraflı şəkildə araşdırılmışdır [
06:19 03:35:45 XIV–XVI / XVII əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi korpusu üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. XVII–XIX əsr türkdilli təsəvvüfi şərhlər və tarixi xronikalar korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxələridir [
07:27 03:35:45
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?
Fiziki codex / əlyazma sayı: 2 (Şərhu Füsûsil-Hikəm və Tarix-i Əmniyyət nüsxələri) [
06:19 03:35:45 NÜSXƏ A & NÜSXƏ B:
kitabxana: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi [
11:04 vərəq/səhifə sayı: Şərh nüsxəsi (~110-114 səhifə) və Tarix-i Əmniyyət nüsxəsi [
07:15 03:35:45 cild və tərtibat: Ərəb-türk ikidilli təsəvvüfi mətn strukturu və tarixi xronika nəsri [
07:27 03:35:45 müəllif: Abdullah Əfəndi və Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami [
07:27 03:35:45 tarix: Hicri 1280–1293 / Hicri 1331–1333 (XIX–XX əsr istinsax / nəşr dövrü kontekstləri) [
03:31:44 03:32:55 məzmun: Şərhu Füsûsil-Hikəm (Abdullah Əfəndi) və Tarix-i Əmniyyət (Moğolistan və Yaqub bəy tarixi) [
07:27 03:35:45
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR
NÜSXƏ A — ŞƏRHU FÜSÛSÜL-HİKƏM (ABDULLAH ƏFƏNDİ)
A1
əsərin başlığı: Şərhu Füsûsil-Hikəm (Min-Füsûs) [
07:15 07:27 müəllif: Abdullah Əfəndi (Şarih) [
07:27 dil: Ərəb dili, Osmanlı türk dili [
07:27 nəsr/nəzm/qarışıq: Nəsr (təsəvvüfi şərh nəsri) [
07:27 mövzu: İbn Ərəbinin Füsûsül-Hikəm əsərinin təsəvvüfi şərhi və təhlili [
07:15 07:27 başladığı folio/səhifə: 1-ci səhifə [
07:15 tarix: Abdullah Əfəndi dövrü [
07:27 tarixin funksiyası: COMMENTARY PERIOD [A]
NÜSXƏ B — TARİX-İ ƏMNİYYƏT (MOLLA MUSA ES-SİRAMİ)
B1
əsərin başlığı: Tarix-i Əmniyyət [
03:35:45 müəllif: Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami [
03:35:45 dil: Osmanlı türk dili / Çağatayca ünsürlü türk dili [
03:35:45 nəsr/nəzm/qarışıq: Nəsr (tarixi xronika nəsri) [
03:35:45 mövzu: Moğolistan və Şərqi Türkistan tarixi, Məhəmməd Yaqub bəy atalıq gazinin hakimiyyəti, Çin işğalları və regionun siyasi hadisələri [
03:35:45 03:36:12 tarix: Hicri 1280–1293 / Hicri 1331–1333 (XIX–XX əsrə aid istinsax/tarixçilik konteksti) [
03:31:44 03:32:55 tarixin funksiyası: HISTORICAL / COPY DATE [A]
əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Şərqi Türkistan və Moğolistan türkcəsinin tarixi terminologiyası [
03:35:45 əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL
| Tarix | Miladi qarşılığı | Harada görünür | Hansı text unit | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| Hicri 1280–1293 | Miladi ~1863–1876 | Sultan Əbdüləziz Xan dövrü əlaqələri | Nüsxə B (B1) | RULER / POLITICAL REIGN DATES | [ | YÜKSƏK [A] |
| Hicri 1331–1333 | Miladi ~1913–1915 | Tarix-i Əmniyyət nüsxəsinin yazılma/istinsax tarixi bəhsləri | Nüsxə B (B1) | COPY / CREATION DATE | [ | YÜKSƏK [A] |
| ~400–500 il öncə | XVI–XVII əsr | Ümumi əlyazma istinsax dövrləri xatırlatması | Ümumi kontekst | HISTORICAL PERIOD | [ | YÜKSƏK [A] |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Abdullah Əfəndi | COMMENTATOR / ŞƏRHÇİ | Nüsxə A (A1) | [A] Füsûs şərhinin müəllifi | [ |
| Molla Musa ibn Molla İsa es-Sirami | AUTHOR / MÜƏLLİF | Nüsxə B (B1) | [A] Tarix-i Əmniyyət əsərinin müəllifi | [ |
| Sultan Əbdüləziz Xan | HISTORICAL RULER | Nüsxə B (B1) | [A] Osmanlı sultanı (h.1280–1293) | [ |
| Məhəmməd Yaqub bəy atalıq gazi | HISTORICAL RULER | Nüsxə B (B1) | [A] Mətndə adı keçən Türkistan rəhbəri | [ |
VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR
RULER_NAME = Sultan Əbdüləziz Xan & Məhəmməd Yaqub bəy atalıq gazi [
03:31:44 03:32:08 RULER_RELATION = Osmanlı sultanı və Türkistan rəhbəri (XIX əsr tarixi və diplomatik əlaqələr konteksti) [
03:31:44 03:32:08 RULER_EVIDENCE_LOCATION = Tarix-i Əmniyyət əsərinin tarixi xronologiya təhlili bölməsi [
03:31:44 03:32:08
VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Tarix-i Əmniyyət (B1)
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Şərqi Türkistan və Moğolistan coğrafiyasının tarixi türk nəsri, xronikal terminologiya [
03:35:45 nəsr/nəzm: Nəsr [
03:35:45 hərəkəli/hərəkəsiz: Əlyazma/mətn surəti [
03:35:45 təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamen türkdillidir [
03:35:45 XIV–XVI layihəsi üçün potensial: YÜKSƏK. Şərqi Türkistan tarixi və XIX əsr türk xronikaları korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxəsidir [
03:35:45 Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: MEDIUM [C] (Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu isə tarixi xronikadır).
timestamp: [
00:07
VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM
Nüsxə A (A1) & Nüsxə B (B1): COMPARATIVE / TEXTUAL WITNESS (Təsəvvüfi şərh və XIX əsr Şərqi Türkistan tarixi nüsxələri olmaları səbəbilə əlyazma korpusu üçün müqayisəli sənədlərdir) [
07:27 03:35:45
IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI
LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM [C]
Səbəb: Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bunlar isə təsəvvüfi şərh və tarixdir [
07:27 03:35:45
X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH [A]
Səbəb: Əsərlər osmanlıca təsəvvüf terminologiyası və Şərqi Türkistan tarixi lüğəti baxımından müstəsna əhəmiyyətə malikdir [
07:27 03:35:45
XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS
SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Şərhu Füsûsil-Hikəm (Abdullah Əfəndi) və Tarix-i Əmniyyət (Molla Musa es-Sirami) nüsxələri seriyada ilk dəfə ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur [
07:27 03:35:45 POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.
XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR
[A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Süleymaniyə kitabxanası nüsxə strukturları, Abdullah Əfəndi şərh nüsxəsi və Molla Musa es-Siraminin Tarix-i Əmniyyət əsərinin rəqəmsal səhifələri [
07:27 11:04 03:35:45 [B] CATALOGUE EVIDENCE: Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi kataloq konteksti [
11:04 [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın proqram adını ("Beyin Mühendisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" - 285-ci bölüm) təsdiqləməsi, zərbül-məsəllərin passivləşdirici təsirlərini və türk dilində ədalət anlayışını tənqid/təhlil etməsi, hər iki nüsxənin məzmununu oxuyub şərh etməsi, həmçinin Moğolistan, Çin işğalları və Yaqub bəy atalıq gazi dövrü üzrə geniş tarixi mühakimələr aparması [
00:25 02:22 05:07 03:32:08 03:36:12
XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 285-ci bölümü başladaraq "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" proqramının əhəmiyyətini, zərbül-məsəllərin cəmiyyəti passivləşdirən tərəflərini və türk dilində "ədalət" anlayışının üstünlüyünü müzakirə edir [
00:25 02:22 05:07 Verilişin ilk kitabına keçir: Süleymaniyə Kitabxanasında qorunan, Abdullah Əfəndi tərəfindən qələmə alınmış "Şərhu Füsûsil-Hikəm" (İbn Ərəbi şərhi) nüsxəsini ötən günkü nüsxə ilə müqayisəli şəkildə açır [
06:19 07:27 11:04 Bu nüsxənin təzhib, xətt və tərtibat xüsusiyyətlərini incələdikdən sonra ikinci əsas kitaba keçir [
11:34 03:34:36 İkinci əsas kitab: Molla Musa ibn Molla İsa es-Siraminin qələmə aldığı "Tarix-i Əmniyyət" (Moğolistan və Şərqi Türkistan tarixi) əsəridir [
03:35:45 Bu əsərin məzmununu təhlil edir: Məhəmməd Yaqub bəy atalıq gazinin hakimiyyəti, Sultan Əbdüləziz Xan dövründə Osmanlı dövləti tərəfindən rəsmi tanınması və fərman verilməsi (Hicri 1280–1293) proseslərini oxuyur [
03:31:44 03:32:36 Çinlilərin Moğolistanı və Şərqi Türkistanı işğal etməsi, bölgədə baş verən siyasi faciələr və türk torpaqlarının taleyi üzrə tarixi xronologiyanı incələyir [
03:36:12 Tarixi tarixləndirmə və rəqəmsal mənbələrdəki xronoloji uyğunsuzluqları tənqidi şəkildə araşdıraraq dəqiq tarixləri çıxarmağa çalışır [
03:32:55 Uyğuristan bölgəsindən Osmanlıya qədər bütün türk dünyasının tarixi bağlarını qədim əlyazmalar vasitəsilə sübut etdiyini vurğulayır [
03:34:31 Qədim əlyazmaları öyrənməyin insanı cəhalət mühəndisliyindən qoruyan əsas yol olduğunu qeyd edir [
00:25 Sağlıq və elm arzusu ilə proqramı yekunlaşdırır [
03:37:03
XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Süleymaniyə Nüsxəsi "Şərhu Füsûsil-Hikəm" və "Tarix-i Əmniyyət": Təsəvvüfi Şərhlər və Şərqi Türkistan Tarixi
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 285-ci bölümü "Beyin Mühəndisliyinə Qarşı Türkcə Əski Kitablar" başlığı altında həyata keçirilmişdir [
NÜSXƏLƏRİN TƏHLİLİ:
Abdullah Əfəndinin qələmə aldığı təsəvvüfi şərh nüsxəsinin estetik və paleoqrafik xüsusiyyətləri qeyd edilmişdir [
MƏZMUN: TARİXİ BAĞLAR VƏ OYANIŞ:
Yayımın gedişatında türk dünyasının Uyuristandan Osmanlıya qədər malik olduğu ortaq tarixi yaddaş, əlyazma mənbələrinin elmi dəyəri və cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan mübarizə vurğulanmışdır [
NƏTİCƏ:
285-ci bölüm təsəvvüfi və tarixi nüsxələrin təhlilini dərindən milli şüur və tarixi dərketmə çağırışları ilə birləşdirən abidəvi bir yayım olaraq qeydə keçmişdir [
XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI
Süleymaniyə Kitabxanasındakı Şərhu Füsûsil-Hikəm nüsxələri: Abdullah Əfəndi mətnlərinin müqayisəli paleoqrafik tədqiqi [
07:27 11:04 "Tarix-i Əmniyyət" (Molla Musa es-Sirami): Şərqi Türkistan və Yaqub bəy dövrü xronikalarının osmanlıca nüsxə korpusu [
03:35:45
XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL
Video ümumi müddəti: PT2H17M11S (2 hours 17 minutes 11 seconds)
İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 137:03 (02:17:03 / transcript time scale)
TIMESTAMP_QC = PASS
XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO = 7n9yzorArFk
VIDEO_DURATION = PT2H17M11S
PHYSICAL_OBJECTS = 2
PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 2 (Sharh Fusus al-Hikam by Abdullah Efendi & Tarikh-i Amniyyat by Molla Musa es-Sirami)
PRINTED_BOOKS = 0
TEXT_UNITS = 2
TURKISH_TEXT_UNITS = 2
COMPOSITE_CODEX = NO
MAIN_TITLE = Şərhu Füsûsil-Hikəm və Tarix-i Əmniyyət Nüsxələri Təhlili
HOLDING_INSTITUTION = Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi & Digital Archive
SHELFMARK = Süleymaniye MS Collection
EXPLICIT_COPY_DATES = 1280–1293 AH / 1331–1333 AH (Sultan Abdülaziz & historical chronicle context)
COMPOSITION_DATES = Ottoman Sufi commentary era & Late Eastern Turkestan historical era
OTHER_DATES = UNKNOWN
EXPLICIT_COPYING_PLACES = Istanbul / Eastern Turkestan archive context
SCRIBES = UNKNOWN
AUTHORS = Abdullah Efendi & Molla Musa ibn Molla Isa es-Sirami
RULERS = Sultan Abdülaziz & Muhammad Yaqub Beg
RULER_RELATION = Historical sovereigns during the chronicle and diplomatic context
CORE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1), Nüsxə B (B1)
EARLY_CONTROLS = NONE
LATE_CONTROLS = NONE
COMPARATIVE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1), Nüsxə B (B1)
DISCOVERY_CANDIDATES = NONE
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH
LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM
NEEDS_DEDUPLICATION = NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Catalogue verification of Tarikh-i Amniyyat manuscript copies in Süleymaniye library
TIMESTAMP_QC = PASS
No comments:
Post a Comment