جهالت موهندیسلیگینه غلبه 272
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi / proqram nömrəsi: 272 [
00:03 Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 272 [Video Title]
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/7euR6Kyh8E4?feature=share](https://youtube.com/live/7euR6Kyh8E4?feature=share)[Video URL]Video ID:
7euR6Kyh8E4[Video ID]Yayım/yüklənmə tarixi: 2026-01-16 [YouTube Publish Date]
Videonun dəqiq müddəti: PT1H56M58S (1 saat 56 dəqiqə 58 saniyə) [Video Length]
Videoda göstərilən əsas kitab, əlyazma, məcmuə və ya mətnlərin adları: "Qıran-i Həbəşi" (və ya Qran Həbəşi / tarixi roman nüsxəsi) və Molla Nəsrəddin lətifələri/hikkələrinə aid türkdilli əlyazma məcmuəsi [
03:21 02:31:42 Müəllif/müəlliflər: Katib Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz [
11:34 Dil/dillər: Osmanlı türk dili, Azərbaycan türk ləhcəsi [
00:36 Görünən, oxunan və ya danışan tərəfindən deyilən bütün tarixlər və əsrlər: Hicri 1029 (kitabın qurtarma tarixi — miladi ~1620), Hicri 942 (əsl nüsxənin yazılma tarixi — miladi ~1535, təqribən 505 il öncə) [
09:56 11:03 12:04 Kitabxana/arxiv: Fransa milli arxiv/kitabxanası kolleksiyası [
03:21 Shelfmark, kataloq nömrəsi, inventar nömrəsi və ya başqa identifikator: Fransa Arxiv Nüsxəsi [
03:21 Videonun və göstərilən əlyazmanın əsas mövzusu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 272-ci bölümü; Fransa arxivində qorunan, Hicri 942-ci ildə (miladi ~1535) katib Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz tərəfindən köçürülmüş və Hicri 1029-da tamamlanmış Qıran-i Həbəşi adlı tarixi roman nüsxəsinin, həmçinin Molla Nəsrəddin lətifələrinə aid türkdilli əlyazma səhifələrinin incələnməsi, türk dilinin saf kəlmələrinin (güzgəv / gözg) öyrənilməsi [
00:03 03:21 09:56 02:31:42 02:33:54 Video həqiqətən əlyazma araşdırmasıdırmı?: Bəli, videoda qədim osmanlı türkcəsində yazılmış tarixi roman və lətifə məcmuəsi nüsxələri araşdırılmışdır [
03:21 XIV–XVI / XVII əsr türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi korpusu üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. XVI–XVII əsr (Hicri 942–1029) türkdilli tarixi roman və xalq ədəbiyyatı korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxəsidir [
09:56 11:03
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / NÜSXƏ VAR?
Fiziki codex / əlyazma sayı: 2 (Qıran-i Həbəşi tarixi romanı və Molla Nəsrəddin lətifələri məcmuəsi) [
03:21 02:31:42 NÜSXƏ A & NÜSXƏ B:
kitabxana: Fransa kitabxana / arxiv kolleksiyası [
03:21 vərəq/səhifə sayı: ~360 səhifə (Qıran-i Həbəşi nüsxəsi) [
04:07 cild və tərtibat: Fotokopi surətlər, kənar çərçivə xətləri, solğun mürəkkəb izləri [
03:54 05:26 müəllif: Katib Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz [
11:34 tarix: Hicri 942 (əsl istinsax — miladi ~1535) / Hicri 1029 (tamamlanma — miladi ~1620, ~505 il öncə) [
09:56 11:03 12:04 məzmun: Qıran-i Həbəşi (Tarixi roman/dastan) və Molla Nəsrəddin lətifələri (bostançı, yel və oğru hekayələri) [
03:21 02:31:42
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMANI TEXT UNIT-LƏRƏ AYIR
NÜSXƏ A — QIRAN-İ HƏBƏŞİ
A1
əsərin başlığı: Qıran-i Həbəşi (və ya Qran Həbəşi) [
03:21 müəllif: Ənənəvi dastan/roman müəllifi [
03:21 dil: Osmanlı / Azərbaycan türk dili [
00:36 nəsr/nəzm/qarışıq: Nəsr (tarixi roman və dastan nəsri) [
02:19 mövzu: Xorasan, Dəməşq və qədim türk-islam dünyasına dair tarixi qəhrəmanlıqlar və dastanlar [
07:53 başladığı folio/səhifə: 1-ci səhifə [
04:07 bitdiyi folio/səhifə: ~360-cı səhifə [
04:07 tarix: Hicri 942 (Miladi ~1535) / Hicri 1029 (Miladi ~1620) [
09:56 11:03 tarixin funksiyası: COPY / INSTINSAX DATES [A]
əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Klassik türkdilli dastan leksikası, güzgəv / gözg (dəlil/illət) kimi nadir türk sözləri [
02:33:54 əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. BÜTÜN TARİXLƏRİ AYRICA CƏDVƏLƏ SAL
| Tarix | Miladi qarşılığı | Harada görünür | Hansı text unit | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| Hicri 942 | Miladi ~1535 (~505 il öncə) | Qıran-i Həbəşi əsərinin əsl istinsax tarixi | Nüsxə A (A1) | ORIGINAL COPY DATE | [ | YÜKSƏK [A] |
| Hicri 1029 | Miladi ~1620 | Qıran-i Həbəşi nüsxəsinin tamamlanma / köçürülmə tarixi | Nüsxə A (A1) | COMPLETION / COPY DATE | [ | YÜKSƏK [A] |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz | SCRIBE / KATİB | Nüsxə A (A1) | [A] Nüsxəni köçürən katib | [ |
| Keyhanşah | HISTORICAL FIGURE | Nüsxə A (A1) | [A] Mətndə adı keçən qəhrəman/padşah | [ |
| Molla Nəsrəddin | LITERARY CHARACTER | Nüsxə B (B1) | [A] Lətifə qəhrəmanı | [ |
VI. HÖKMDAR / SULTAN MƏLUMATINI AYRICA ÇIXAR
Mətndə real siyasi hökmdar silsiləsindən ziyadə, dastan qəhrəmanları (Keyhanşah) və Xorasan-Dəməşq hakimləri yer alır [
06:05 07:53
VII. TÜRKDİLLİ TEXT UNIT-LƏRİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Qıran-i Həbəşi (A1)
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Azərbaycan və osmanlı türk ləhcələrinin qarışığından yaranmış, ərəb fars təsirindən uzaq qədim dastan və roman dili [
00:36 02:33:54 nəsr/nəzm: Nəsr [
02:19 hərəkəli/hərəkəsiz: Fotokopi əlyazma surəti [
03:54 təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn türkdillidir [
02:33 XIV–XVI layihəsi üçün potensial: YÜKSƏK. XVI–XVII əsr türkdilli roman və dastan korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxəsidir [
11:03 Lala İsmail 32 ilə register yaxınlığı: MEDIUM [C] (Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu ise dastan-roman nəsridir).
timestamp: [
00:03
VIII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ KORPUSU ÜÇÜN SEÇİM
Nüsxə A (A1): COMPARATIVE / TEXTUAL WITNESS (Hicri 942/1029 tarixli dastan nüsxəsi olması səbəbilə türkdilli əlyazmaların tarixləndirilməsi korpusu üçün əsaslı müqayisə nüsxəsidir) [
09:56 11:03
IX. LALA İSMAİL 32 İLƏ XÜSUSİ MÜQAYİSƏ POTENSİALI
LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM [C]
Səbəb: Lala İsmail 32 dövlət nəsridir; bu ise tarixi roman və dastan nəsridir [
02:19
X. METALINGUISTIC MATERIALI XÜSUSİ İŞARƏLƏ
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH [A]
Səbəb: Əsər türk dilinin qədim kəlmələrini (güzgəv / gözg - illət/dəlil) və xalq lüğətini qoruması baxımından zəngindir [
02:33:54
XI. DEDUPLICATION / SAME WORK / SAME WITNESS
SAME TITLE / SAME WORK / SAME PHYSICAL WITNESS: Qıran-i Həbəşi nüsxəsi seriyada ilk dəfə ətraflı şəkildə təqdim olunmuşdur [
03:21 POSSIBLE DUPLICATE: Yoxdur.
XII. EVIDENCE NÖVÜNÜ AYIR
[A] MANUSCRIPT EVIDENCE: Fransa arxivində qorunan Qıran-i Həbəşi nüsxəsinin fotokopi səhifələri, Hicri 1029 tamamlanma və Hicri 942 istinsax kolofon qeydləri [
03:21 09:56 11:03 [B] CATALOGUE EVIDENCE: Bibliothèque nationale de France (BnF) kataloq konteksti [
03:21 [C] SPEAKER EVIDENCE: Danışanın Qıran-i Həbəşi nüsxəsinin Fransa arxivində olduğunu, katibinin Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz olduğunu, tarixlərini, həmçinin Molla Nəsrəddin lətifələrini və türk dilinin saf sözlərini (güzgəv) izah etməsi [
03:21 11:34 02:31:42 02:33:54
XIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 272-ci bölümü başladaraq indiyə qədər 500-dən çox türkcə qədim əlyazma və kitabla tanış olduğunu, bu irsin türk millətinin kimliyinə və elmi gücünə olan inamını artırdığını bildirir [
00:22 Fransa arxivində qorunan Qıran-i Həbəşi (və ya Qran Həbəşi) adlı tarixi roman/dastan nüsxəsini araşdırmağa başlayır [
03:21 Nüsxənin fiziki xüsusiyyətlərini qeyd edir: fotokopi surət olduğunu, hər səhifədə iki səhifənin əks olunduğunu, ümumilikdə təqribən 360 səhifəlik abidə olduğunu bildirir [
04:07 Mətndən Xorasan, Dəməşq və qəhrəmanların hərəkətlərinə dair hissələri oxuyur [
07:53 Əsərin sonunda yer alan kolofon qeydlərini oxuyaraq tarixləri dəqiqləşdirir: nüsxənin Hicri 1029-cu ildə (miladi ~1620) tamamlandığını, əslinin isə Hicri 942-ci ildə (miladi ~1535, ~505 il öncə) katib Şeyx Səlman oğlu Əbdüləziz tərəfindən köçürüldüyünü təsbit edir [
09:56 11:03 11:34 Verilişin ikinci hissəsində Molla Nəsrəddin lətifələrinə və hikkələrinə aid türkdilli məcmuə səhifələrini oxuyur (bostançı, yel və oğru hekayəsi) [
02:31:42 Türk dilində ərəb və fars dillərinin təsirindən kənar qədim sözlərin öyrənilməsinin vacibliyini vurğulayır; illət və ya dəlil yerinə işlənən güzgəv (gözg) kəlməsini nümunə çəkir [
02:33:54 Bir çox insanın öz dilində ad olmayan şeylərin mövcud olmadığı yanıldılmasına düşdüyünü, lakin türk dilində hər şeyin qarşılığının olduğunu qeyd edir [
02:35:00 Cəhalət mühəndisliyinin türkləri öz dilinə cahil qoyduğunu, özgə dillərlə danışmağı öyünc bildirdiyini, bu səbəbdən qədim əlyazmaları oxumağın vacib olduğunu bildirir [
02:35:44 Türk dili, tarixi və gələcəyi yaratmaq ümidi ilə proqramı yekunlaşdırır [
02:36:09
XIV. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Fransa Arxivindəki 1535 Tarixli "Qıran-i Həbəşi" Romanı və Molla Nəsrəddin Lətifələri
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 272-ci bölümü Fransa arxivində qorunan XVI əsrə aid tarixi roman nüsxəsinin və Molla Nəsrəddin lətifələrinin təhlilinə həsr olunmuşdur [
QIRAN-İ HƏBƏŞİ VƏ TARİXİ ARXİV NÜSXƏSİ:
Fransa kitabxana kolleksiyalarında mühafizə edilən bu ~360 səhifəlik dastan-roman nüsxəsi Xorasan, Dəməşq və qəhrəmanlıq sərgüzəştlərini əhatə edir [
MƏZMUN: MOLLA NƏSRƏDDİN LƏTİFƏLƏRİ VƏ DİL ŞÜURU:
Yayımın ikinci yarısında Molla Nəsrəddin lətifələri oxunmuş; türk dilinin zənginliyini qorumaq, güzgəv (gözg) kimi unudulmuş qədim türk sözlərini yenidən canlandırmaq və ərəb-fars təsirindəki cəhalət mühəndisliyindən xilas olmaq zərurəti vurğulanmışdır [
NƏTİCƏ:
272-ci bölüm tarixi roman nüsxələrinin təhlilini xalq lətifələri və dil islahatı çağırışları ilə birləşdirən abidəvi bir yayım olaraq qeydə keçmişdir [
XV. RESEARCH LEADS / GƏLƏCƏK ARAŞDIRMA ÜÇÜN İPUCLARI
Fransa arxivlərindəki türkdilli dastan nüsxələri: Qıran-i Həbəşi nüsxələrinin beynəlxalq kitabxana kataloqlarında müqayisəli tədqiqi [
03:21 XVI əsr Osmanlı katibləri: Şeyx Səlman oğlu Əbdüləzizin istinsax üslubu və paleoqrafik analizi [
11:34
XVI. TIMESTAMP QUALITY CONTROL
Video ümumi müddəti: PT1H56M58S (1 hour 56 minutes 58 seconds)
İstifadə edilən ən yüksək timestamp: 116:09 (01:56:09 / transcript time scale)
TIMESTAMP_QC = PASS
XVII. SONDA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO = 7euR6Kyh8E4
VIDEO_DURATION = PT1H56M58S
PHYSICAL_OBJECTS = 2
PHYSICAL_MANUSCRIPTS = 2 (Qiran-i Habashi manuscript and Molla Nasreddin anecdotes codex)
PRINTED_BOOKS = 0
TEXT_UNITS = 1
TURKISH_TEXT_UNITS = 1
COMPOSITE_CODEX = NO
MAIN_TITLE = Qıran-i Həbəşi Tarixi Romanı (Fransa Arxiv Nüsxəsi) və Molla Nəsrəddin Lətifələri
HOLDING_INSTITUTION = Bibliothèque nationale de France (BnF) / French Archive context
SHELFMARK = French Archive MS Collection
EXPLICIT_COPY_DATES = 942 AH (~1535 AD / ~505 years ago original copy) & 1029 AH (~1620 AD completion)
COMPOSITION_DATES = Classical Turkic epic / roman era
OTHER_DATES = UNKNOWN
EXPLICIT_COPYING_PLACES = Ottoman / Turkic archive context
SCRIBES = Sheikh Salman oglu Abdulaziz
AUTHORS = Traditional epic / dastan authors
RULERS = UNKNOWN
RULER_RELATION = UNKNOWN
CORE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1)
EARLY_CONTROLS = NONE
LATE_CONTROLS = NONE
COMPARATIVE_CANDIDATES = Nüsxə A (A1)
DISCOVERY_CANDIDATES = NONE
METALINGUISTIC_VALUE = HIGH
LALA_REGISTER_SIMILARITY = MEDIUM
NEEDS_DEDUPLICATION = NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP = Catalogue verification of Qiran-i Habashi manuscripts in French and international manuscript repositories
TIMESTAMP_QC = PASS
No comments:
Post a Comment