مهندسی جهل 030: تورکی، زبان پزشکی شفای ابو علی سینا
مهندسی جهل 030: تورکی، زبان پزشکی شفای ابوعلی سینا
در برنامه سیم از "مهندسی جهل”، به معرفی سه کتاب تورکی تاریخی و دست نویس اقدام کردیم.
کتاب اول، ترجمه تورکی نامه حضرت علی به مالک اژدر (در زبان فارسی، نام آن شخصیت سیاسی را “مالک اشتر” نوشته و گفته اند که به معنی “شترتر” بودن فرد و نوعی کینه دار بودن و تحقیر فرد است اما در زبان تورکی از عنوان“مالک اژدر” سخن به میان می آید که به معنی قدرتمندی، درایت و عاقل بودن است.)است.
می توان این کتاب و نوشته حضرت علی را اولین کتاب سیاست نامه عملی در جهان اسلام دانست. چرا که می توانیم آن را یک سیاستنامه و دستورالعمل سیاسی و اداری بنامیم
. نام این اثر تورکی دست نویس قدیمی؛ "عدالت نامه امیر المومنین امام علی" است. ترجمه و تفسیرهایی که در ایران فارسی زده، از این کتاب شده است، مخاطب این سیاست نامه را فرمانداران وسیاستمداران شناسانده اند.
در حالی که این کتاب، علاوه بر این که در باره سیاست، سیاستمداران، رفتار و منش سیاسی و جامعه آرمانی و سیاسی سخن می گوید که یک سیاستمدار اهل عمل سیاسی و مسلمان بحث مربوط به اداره یک جامعه در سطوح مختلف را بیان کرده است.
این کتاب درباره رفتار و مسئولیت های تمامی مدیریت ها در هر سطحی از اجتماع، در رابطه با چگونگی رویارویی با ارباب رجوع، مشتری و همچنین به در ارتباط با ارائه دهندگان خدمات به دیگران، به عنوان افراد یا جمعیت ها گفتگو کرده و نظریه هایی را در میان گذاشته است.
این کتاب تورکی قدیمی، کاملا سالم مانده و به خط الرسم بسیار دلنواز و قابل مطالعه برای هر سطحی از دانش و آگاهی از زبان تورکی است. در ترجمه این کتاب، از متن عربی آن خبری نیست و خواننده، تنها با متن تورکی سروکار دارد.
علاوه بر این که این کتاب تورکی دست نوشته است، از علایم استاندارد صدایی بر روی خطوط و حروف هم استفاده کرده است، تا بازسازی صدای حروف، کلمات و جملات درست و بر اساس اراده نویسنده، در مغز خواننده و در زبان وی و در ترجمه ذهنی او از کلمات درست انجام بگیرد. همچنین نوع تلفظ خواننده ازصداهای حروف، ادراک صداها و مفاهیم کلمات را از تغییر و تحول تاریخی کلمات حفظ بکند. تا خواننده در فهم و بیان صدای حروف و کلمات، همچنین درک مفاهیم آن ها و ترجمه درستی از هر کلمه در ذهن خواننده و شنونده یاری کرده و به آن ها شکل بدهد.
این کتاب سیاسی و اجتماعی را می توان دستور العمل سیاسی و رفتاری حضرت علی نامید و آن را با دیگر کتاب های سیاسی غربی و شرقی مقایسه کرد.
در پی.دی.اف این کتاب، یک مشکل اساسی دیده می شود و آن تکرار تصویر هر صفحه برای دو بار است. این تکرار باعث شده تا تعداد صفحات کتاب دو برابر دیده بشود.
مورد دیگر، برگ های سفید بسیار زیادی است که در اول و بخصوص در آخر کتاب، برای حاشیه نویسی و جر و بحث خواننده با حضرت علی در نظر گرفته شده است.
به نظر ما، این کتاب منتسب به حضرت علی، یکی از کتاب های اولیه بسیار مهم سیاسی جهان اسلام است که نه به شکل سیاست نامه های داستانی و حکایت وار از زبان حیوانات که به طور مستقیم به موضوع سیاست، رابطه سیاست با مردم، وظایف سیاست، چگونگی بدست آوردن سیاست و قدرت، چگونگی مهار قدرت، روابط دولت، سیاستمداران و صاحبان قدرت با مردم پرداخته است.
گر چه ما چند صفحه بیشتر از این کتاب را تورق نزدیم اما می توانیم بگوییم که این کتاب تورکی در سیاست نامه و اداره امور اجتماعی و در زمینه رام کردن اسب سرکش قدرت و قدرتمندان را می توان در ردیف نویسندگان سیاسی اروپایی قرار داد.
با مطالعه تاریخ سیاست نامه ها، کتاب ها و نظریاتی که در رابطه با سیاست و قدرت در غرب و شرق مسلمان نوشته شده است، متوجه می شویم که تمامی کسانی که در شرق غیر مسلمان و در غرب، در باره سیاست و قدرت کتاب هایی را نوشته و نظریه هایی را در قالب فلسفه مطرح کرده اند، از نزدیک، دستی بر آتش سیاست داشته و نقش مهمی در اداره امور سیاسی جامعه خود ایفا می کرده ان.
اگر به شرق مسلمان دقت بکنیم، بجز یکی دو نفر از نویسندگان سیاستنامه ها، افرادی که در باره سیاست و قدرت نظریه پردازی کرده اند، دستی بر سیاست نداشته و درک آن ها از سیاست و سیاستمداری، تئوریک و آرمانی بوده است.
در مقابل، نگرش غربی ها به سیاست و سیاستمداری پراتیک و عملی بوده است. چرا که غربی ها و شرقی های غیر مسلمانی که در باره سیاست نظریه ای را مطرح کرده اند، خود در مصدر سیاست و قدرت نقش مهمی را اعمال می کرده اند.
برای همین هم، نظریه های غربی ها و شرقی های غیر مسلمان، به واقعیت های سیاسی و سیاستمداری در جامعه و جابه جایی قدرت جاری در جامعه، نیز به نقش سیاستمداران و سیاست نزدیکتر، قابل لمس تر و قابل درک تر هستند.
کتاب دومی که امروز مطرح کردیم، ترجمه و خلاصه ای از کتاب "شفا، منتخب طب" ابوعلی سینای تورک است. این کتاب ترجمه شفا نیست بلکه اقتباسی و خلاصه نویسی ای از شفا است که کاملا به زبان تورکی و از نو نوشته شده است.
در این کتاب،نویسنده تورک، به بررسی بیماری ها، علل بروز بیماری ها، علائم بیماری های رایج و داروها و همچنین به تشریح میزان دقیق هر ماده و گیاه در ترکیب داروها و آماده سازی داروها برای مصرف بیماران پرداخته شده است.
نویسنده تورک کتاب، تنها به این ها هم اکتفا نکرده و با توسل به اعتقادات دینی و ایمانی مسلمانان، جداول و داعاهایی را هم نوشته و برای بیماران تجویز کرده است.
شاید در نگاه اول این دعاها خرافات ترجمه بشوند اما به نظر می رسد که این ادعیه ها، بیشتر نقش تقویت روحی و روانی بیماران در مقابل بیماری ها و تقویت اراده آن ها در راستای حصول بهبودی را داشته است.
چون این کتاب تورکی به زبان بسیار تخصصی طب و داروسازی نوشته شده است، نویسنده ای که دست به تلخیص شفای ابوعلی سینا به تورکی زده است، می خواهد آن را به قدری ساده و روان بنویسد که در دور دست هایی که مردم به طبیبان حاذق دسترسی ندارند، بتوانند با استفاده از مطالب این کتاب، با علایم بیماری های پر تکرار، با شناسایی بیماری ها، داروها و ترکیبات آن ها آشنا شده و به معالجه بیماران دست بزنند.
همین امر نشان می دهد که زبان تورکی، نه تنها زبان اداری و سیاسی، حقوقی و … بوده، بلکه زبان تخصصی پزشکی هم بوده است و مردمانی هم که در دور دست ها می زیسته اند، تنها با نوشتارها و مکتوبات تورکی آشنایی داشته اند. یعنی زبان تورکی زبان علم و تنها زبان آشنای مردمان عامی و عادی در روستا ها و شهرها بوده است.
این کتاب در 340 صفحه، با دو رنگ سیاه و سرخ نوشته شده است. کتاب دارای تعداد زیادی جداول مستطیلی، مربعی و دایره ای شکل است.
گرچه زبان تورکی کتاب، خواندن و فهم آن را برای تورک ها ساده کرده است اما به هر حال، کتابی تخصصی است. تنها کسانی که با نام و مفاهیم واژه های تخصصی پزشکی، دارو و درمان بیماری ها در آن عصر آشنایی داشته اند و دارند، می توانند آن را به طور کامل فهمیده و از آن استفاده بکنند.
در متن جداولی که در کتاب آمده است، نام های مختلف آلله ها دیده می شود. در این جا این سوال مطرح می شود که آیا این جداول در کتاب اصلی حضرت ابوعلی سینا وجود داشته است یا مصنف خلاصه ای از شفا، این جداول را خود بر آن افزوده است؟
کتاب سوم، به مباحث درون ایمانی یک نحله فکری خاص در میان نحله ها، مکاتب فکری و اعتقادی دینی و ایمانی رنگارنگ جهان اسلام آن روزگار می پردازد.
متاسفانه کتاب در اثر عدم مراقبت های درست و در اثر مرور زمان، از آسیب های عمده در امان نمانده است. لذا تعدادی از صفحات اول کتاب، به طور کامل از بین رفته است. لذا زمانی که خواننده کتاب را باز می کند، از وسط بحث وارد مباحثه نویسنده می شود. در آخر کتاب هم با صحاتی رو به رو می شوی که بخش عمده آنها از بین رفته است.
از عنوان کتاب "عشق و صادق" معلوم می شود که این کتاب در رابطه با مسایلی عرفانی، دینی و همچنین در رابطه با صداقت در باورها و ایمان دینی نگاشته شده است.
با مروری بر چند صفحه از کتاب متوجه می شویم که نویسنده کتاب طرفدار رادیکال یک تفکر خاصی از مکاتب فکری جاری در جهان اسلام آن روزگار بوده است.
نویسنده کتاب، بر اساس باور و ایمان خود و تعصب به مکتب فکری و ایمانی خود، چند مکتب فکری رایج در آن زمان را غیر قابل قبول دانسته و آن ها را مترادف با کفر و نفاق می داند و حکم دینی و ایمانی صادر می کند که باورمندان با آن مکاتب فکری-ایمانی و زیستی اهل جهنم هستند.
از نحله ها و مکاتب فکری-ایمانی و زیستی که نویسنده با تفکرات و منش آن ها مخالفت می کند، می توان به طرفداران "جبر"، طرفداران "قدر"، "دهری ها، "حروفی ها"، "اباحی گران و"حروفیه ها" اشاره کرد.
می توانیم ادعا بکنیم که در دوران پس از کودتا بر علیه خلافت و حاکمیت تورکان عثمانی، قاجارها و حاکمان “تورکان بابری” در هندوستان، جهان تورک و اسلام از ریشه ها و تاریخ علمی، سیاسی، فکری، تاریخی و ... خود گسسته شده اند.
در نتیجه، اکثریت دانشجویان و اساتید شرق مسلمان، با تمامی نظریات سیاسی، سیاست نامه های غربی، فلسفه سیاسی، تاریخی سیاسی و فلسفه تاریخ سیاسی، نظریه پردازان در غرب آشنا هستند و کتاب های آن ها را خوانده اند.
همان طور که در باره جامعه شناسی، تاریخ جامعه شناسی، فلسفه جامعه شناسی، تاریخ فلسفه جامعه شناسی در غرب هم آشنا هستند. این آشنایی ها در همه زمینه ها و رشته های دینی، تخصصی، علمی، هنری و حتی تکنولوژیک هم صادیق است
در عین حالی که اغلب اساتید و دانشجویان از دستاوردهای تمدنی، نظریات و اندیشه ها اندیشمندان و فلاسفه جوامع خود و جوامع مسلمان، فلسفه و تاریخ آن ها بی اطلاع هستند.
این کتاب، گرچه بعضی تفکرات را محکوم کرده است اما در باره آن ها اطلاعات ارزشمندی را بدست می دهد. با خواندن آن، ما با نجله و مکتب های فکرِ، دینی، ایمانی، زیستی و اجتماعی جاری در جوامع مسلمان و سطح اندیشه ورزی آن ها آشنا می شویم.
این کتاب تورکی هم با رسم الخط جالب و چشم نوازی نوشته شده است که خواندن و درک متن آن را آسان می کند. با این همه، این کتاب هم تخصصی و درون دینی است که ادراک معنای و موضوعات مطروحه در آن، به آشنایی اولیه با آن مفاهیم و مکتب های فکری-ایمانی نیازمند است تا درک عمیق و نسبتا دقیقی از موضوعات مطرح شده در این کتاب به دست بیاید.
کتاب، معلومات و اطلاعات مفیدی برای درک تاریخ اندیشه و مکاتب فکری رایج در جوامع آن روز اسلامی بدست بدهد.
نویسنده کتاب، گاهی برای بیان روشن تر مقصود خود، از اشعار تورکی هم فایده برده است.
در متن کتاب، از آیات قرآن و احادیث هم استفاده شده است. نویسنده به هنگام منقوش کردن آیات و روایات به زبان عربی در داخل متن تورکی،، از علائم صدایی بر روی حروف استفاده می کند.
در عین حال، از اضافه کردن صداهایی بر روی حروف کلمات تورکی هم خودداری نمی کند ولی این قاعده اصلی در نوشتن این کتاب نبوده است و استفاده از سیستم استاندارد صدایی بر روی کلمات تورکی جزو استثنائیات این کتاب است.
چرا که نویسنده، فرض خود را بر آن گذاشته است که خواننده ای که به این موضوع و در این سطح از عمق معنایی و ایمانی علاقه مند است، نه تنها با خواندن و ادراک زبان تورکی استاندارد و ادبی آگاه است، بلکه چشم و مغز خواننده هم با درست خوانی کلمات تورکی و ادراک درست آن کلمات هم سازگار شده است. لذا او نیازی به استفاده از علایم صدایی بر روی حروف کلمات تورکی حس نمی کند.
انصافعلی هدایت
11 آپریل 2025
No comments:
Post a Comment