بوگون، تورک دونیاسی اویقارلیقلاریندان داها بیر یازی میثالی ایله تانیش اولدوق. بو الیازما، گئچمیش چاغدان قالان میراث، تورکجه، اوزمانلیق ساحه سینده، یازیلمیش و میللی شورا مجلیس کیتابخاناسیندا ساخلانئلیر.
بو بیتیکین اوزه رینده، مجلیسین نئچه موهورو وورولوب. بو موهورلرده، میللی مجلیسین کیتابخاناسینین قورولوش چاغین 1202 یازمئشلار.
بئله گورونور کی ایران و فارس تحریفچیلهری، بو موعاصیر تاریخی، آپ آچیق دئییشدیرمک آماجین داشیرلاردیر.
نییه کی میللی مجلیس، قاجار دورونده، هابئله 1285 اینجی ایلده قورولوب دور. اوندان دولایی دا، کیتابخاناسیدا اونلا بیرگه چاغدا قورولو اولمالی دیر.
اینترنتده، الده اولونان عومومی یازیلارا باش وورارسینیز، گوره جکسینیز کی بیتیک ائوینین قورولوش چاغی، میللی شورا مجلیسینین قورولوشو ایله بیر زاماندا اولموش دور.
ایکینجی اونملی قونو کی بو کیتابدا گوزه چارپئر، فضولی حضرتله رینین دیلی و قلمی ایله یازیلان اون یازیدا گورونور.
بو اون یازی ایله بیتیگه بنزر، داها بیر بیتیکله، اونجه لرده تانیش اولموش ایدیق. اوراجانکی یادئمیزدا قالئب، دوز دور کی بو ایکی بیتیک، بیر قونونو و بیر تورک دوشونورونون، یازدیقی قونونو قلمه آلمیش گورونورلر آمما بو ایکی کیتابین، بو ایکی نوسخه چینین یازیلاری آراسیندا درین و گئنیش آیرئنتیلار گورونور.
بیزه بئله گلیر کی بو نوسخه ده، سوزله رین و جومله لرین قووروموندا، ال آپاریلمیش. نییه کی جومله لر کامیل اوخونمور. معناسیز، آنلامسیز، هابئله بیربیرله ری ایله ایلگیسیز گورونورلر.
بو آچئدان باخارسانئز، اوبیری ال یازمالاریدا تاپئب، بیربیرله ری ایله قارشیلاشدیرماق گره کیر تا دوزله غلط بللی اولسون.
بو اونملی ایش اوچون، ایکی نوسخه نین قارشئلاشماسی کیفایت اتمز، بلکه بیر نئچه نوسخه یه باش ووروب، بیربیرله ری ایله توتوشدورماق گه لیر تا دوغرویا یاخین بیر باخیش اله گلسین.
بویوک آللهین لوطفو ایله بوگونلإ تورک دونیاسینین یارادیجیلیقیندان هابةله اویقارلیقیندان داها بیر درین و گئنیش اوقیانوس، يازی و دوشونجه اویقارلیقیندان داها بیر جواهیر ایله تانیش اولدوق.
بو تانیشلیق، بیزده، بیر اینانجین ایتیرمیش تورک و فارسلاشمیش آدام اولاراق، تورکون میللی روحون داها درین و داها گئنیش بویوتدا دیرچکلندیردی.
اگر بونا تای بیتیکلر ایله تانیش اولماق، بیزیم روحوموزدا بو درینلیکده اتکی بوراخئر ایسه، بونلار ایله توپلوم، اوزللیک له گونئی آزربایجان گنجلیگی و تورکلوگو تانیش اولور ایسه، میللی روحو و میللتچیلیگی، آتوم بومباسی کیمی پارتلایاراق، گوگله ره فئشئلدار.
بیزیم ایچیمیزده، بئله بیر میللی روح، ائلدئرئم کیمی ساچدی، روحوموزون دیبیندن، روحوموزون اوجسوز بوجاقسئز گورگله رینده ایتدی.
یازار هر کیم ایسه، کیتابی، تورکجه، اوزمانجاسینا، تورکجه-عربجه الیفا ایله، 186 یادا 156 ایل اوئنجه، 1261 یادا 1291 هیجری ایلینده ساده آمما اوزمانلیق دیلینده و اوزمانلار آنلادیقی سوزلر ایله یازمیش.
نییه بیتیکین یازیلما تاریخینده ایختیلافلی عددلر یازمیشیق؟ دییه سورولسا، دئمه لیدیر کی یازارین ال یازئسیندا، عدد "دوقوز" دور یوخسا "آلتی" دیر؟ قارماقارئشیق گورونور. اونون نه اولدوغو، بیزیم اوچون بللی اولمادیقدان، ایکی چاغلی یازماق زوروندا قالدیق.
البتته اگر بیریسی، داها چوخ زامان ایله بو درین و ازمانلار دیلینده یازیلان بیتیکینی اوخورسا، بلکه باشقا بیر چاغی، داها آیدین یازی ایله قارشیلاشابیلر آمما بیز، بو آز فورصتده، تورک دیلینده کی کاسیبلیقیمیزلا برابر، بو قدر اوخویابیلدیک.
یقین کی غلط اوخوموشلوقوموز، دوشوندوگوموز چوخ اولموش دور. چون کی بیز اوستاسیز، بیر چئراغ یا شاگیردیک. اوستاسیز چالئشانین، یانلیشی دا چوخ اولابیلر آمما اونا چوخدا عیب توتماماق گره کمز.
هر حالدا، یازار بو 174 صحیفه لیک بیتکیده، 161 هونر ساحه لریندن سوز آچیر و اونلاری یئنی نسیلله ره تانئتماغا چالئشیر.
بیز ایسه، هونردن ائشیدنده، رسساملیق، موسیقی ساحه لری، سینما، خطاطلیق، و ... داها بیر نئچه “ایش” خاطیریمیزه گلیر.
یازارین آچیقلادیقینا گورا، او زاماندا، تورکلرین توپلوملاریندا، یوز آلتمیش بیر هونر وارایمیش. هونر صاحیبلریده، وارلی کارلی اولمالاری گرکیرمیش. نییه کی "هونرین اوزو، دولت دیر" دییه تانئتمیشلار. "هونرین موشته ریسی ده شاهلاردیر" دئمیشلر.
کیتابین ان باشداکی 14 صحیفه سی، هونرین تعریفی ایله تانیتیمی حاقدا، هابئله هر هونری نئچه بولومده یازدیقی حاقدا، تانئتیم بولوملرین قلمه آلمیش دیر.
یئغجام یازارساق، یازار یوز آلتمیش بیر هونری (161)، یوز اوتوز دورد (134) فصیلده و قرق (40) بابدا ایضاح اتمیش دیر.
کیتابین سونوندا، هر بیر هونرده، ایشله دیلن مادده لری و هر بیریندن نه قه در اولدوقون، چوخ دقیق و "درهم" اساسلی یازمیش دیر.
اگر بیر تورک اینسانی یا هر کیمسه، ایستر ایسه او هونرلردن بیرینه گیریشیب، اویرنسین یادا دئنه ییمدن گئچیرسین، اونون دوغرو مادده لرین و دوغرو ائولچولرین بیلسین، بو کیتابدا تاپابیلر.
کیتابدا "انجی دوزمک"، "لعل و یاقوت دوزمک"، "بللوره رنگ وئرمک"، "انجویه جلا وئرمک"، "آلتون حل اتمک"، "زمرد و زبرجد دوزمک"، "فیروزه و الماس و مرجان قوصی و نیلی دوزمک" ، "کموک {کوملک؟} بویاماق"، "بللوره لمعان و رنگلر وئرمه سی"، "فرنگی رنگلر و بطانجینی"، "فرنگی قلجلر"، "قلج، دمرن و سرنیزه دوزمک"، "قلجه صو وئرمک"، "یدی دورلو رنگ مینا دوزمک"، "یدی رنگ غیر مکرر دوزمک"، "زنجفره بشورمک"، "لاجورده دوزمک"، "نقاشلیق ایچون و غیری شئی ایچون زنجفره سحق اتمک"، "زنجفره بشورمک ایچون قدره و دفن اتمک ایچون قیو دوزمک"، "طرفه رنگلر وئرمک کاسه کبی و برداق کبی و قدح کبی و زمرد رنگ اولا"، "گومش و باقر و فولاد و قورشون و قالای و زرنیخ و غیری شئی لر"، "نگینه ناک تنبه دوزمک"، "معجون یاپوب یئمک ایچون آلتونی، گمشی و باقری و فولادی طلقی و زیوهء اولدورمک"، "رغن اسکندری"، "بیل پنلیگی ایچون مجرب حبلر دوزلتمک" و ... داها چوخ چوخ باشلیقا هونرلر آدلاری آلتیندا بو هونرلری یازاراق، تک تکینه آچیقلاماق گتیریر.
کیتابین هر بیر سوزو، یازئسی، بیر اوزل اوزمانلیق و تخصصوص باغی باغچاسی دیر. بو اویقارلیق باغینا گیرن، یا اوزمان اولمالی یادا اوزمانلیق آلماق اوچون آیلار، ایللر عومور قویوب، اویرنمه لی و تجروبه اتمه لی دیر.
کیتاب تورکجه دیر آمما اوزمان اولمایان کیشیلر، بوندان آز فایدا کوتوره بیلیرلر. چون فایدالانماق ایسته ینلر، چوخ زحمت چکیب، عومور قویوب، پارا-پول خرجله مه لی لر کی بو بیتیکدن بیر چوخ فایدالار آلسینلار.
کیتابین سون ایکی صحیفه سینین اورداسیندا، قئرمئزی یازی ایله "تمت ربیع الاخر سنه 1261 (1291)" قلمه آلئنمیش دیر.
حایئف اولسون کی یازارین آدی سانی بو بیتیکده بللی دئییل.
اگر آدین اولوب-اولماماق قونوسونا دار بوجاقدان باخارساق، چوخدا یاخجی ایش دئییلمیش کی تورک و موسلمان یازارلارین بیر چوخو، کیتابلاریندا، اوزلرینین کیملیکلرین گیزلی توتورلار.
آمما اگر همن قونویا، داها گئنیش و اونلارین اینانجلاری و یاشادیقلاری پئنجه ره دن باخارساق، علمین، زکاتی یادا وئرگیسی وار. او زکاتدا، بیلدیکلری علمی، منت سیز، موزدسوز، توپلوما وئرمکدن گئچیر.
بو کی آدی یازالار، بو، او دئمک دیر کی یازار، او کیتابدان بیر حاق ایستیر. بو حاق، اونون اوزونه یادا میراث اولاراق، عاییله سینه چاتمالی دیر.
بو ایش، سون ایکی یوز اللی ایللرده، ماشینلا چاپ یولا دوشندن سونرا یول یولاغا آلئب، یازارلار آراسیندا دب اولوب.
ماشین چاپیندان اونجه کی ایللردن سوز گئدیر کی علم، بیلگیلیکدن چئخاراق، ثروت، پول-پارا آراجئنا و یارادئجیسینا چئوریلیب دیر.
بوندان دولاییدا، بیتکی لری تئز تئز یازئب، بازارا وئرمک ده، هم موسابیقه یه دونوشوب، همده یالان یوغوزا بولاشئب دیر. کیتابلار، داها چوخ و داها گئنیش یالانلارلا دولوب داشیبلار.
بودا، پول-پارا آللهلارینین ایسته دیگی آراج دیر تا اینسانلارین بئینین اللرینده توتوب، اونلاری، اللرینده موما چئویرسینلر. اونلارین بئیین لرین ایسته دیکلری ایله دولدورسونلار.
چون هر بیر شئیی بازار اوچون، بازار یاراتماق، ماراق چکمک، آلئجی یاراتماق، چئخارلی و محتمل آلئجیدا دوغرودان-یالاندان ماراق یاراتماق و اونلارا درده ده ین اولوب اولمادان، بیر شئیلر وئریب، وئرمه دن، اونلاری آلئجییه چئویریب، اونلارین مین زحمت و مشققت ایله قازاندیقلارین، اللریندن آلماقا چئوریب دیر.
بودا، اسکی تورک و موسلمان عالیملرین اینانجیندا یئرسیز دیر. چون اونلار، فایداسیز بیر شئیین زکاتی اولماسینا اینانمامیشلار. زکاتی او شئی دن وئرلرلر کی فایداسی اولا، هم وئرنه، همده آلانا یارایا.
ایندی ایسه، کیتاب ایله یازیسی، یاشام اوچون، موسابیقه یه، یاشام یول یونته مینه هابئله بیر ده ییرسیز ایشه چئوریلمیش دیر.
ماشین، یازینی اوجوز اتمیش آمما بیر گئنیش و سئخی موسابیقه ده یازارلار و ساتئجیلار آراسیندا یولا سالمیش دیر.
بو بازاردا یئر آلماق، دیری قالماق، قازانماق اوچون، اوزگه لردن اوغورلاماق، اونلاری ساتماق یادا یالان یوغوزلارلا کاغاذلاری قاپ قارا ادیب، هوس یارادیب، اینسانلارین بئینین دولدورماق گره کیر.
ساخلاندیقی یئر: ایستانبول بیلیم یوردو کیتابخانا سی
صحیفه سایی: 40
بو گونکو تورک اینسانینین یاراتدیقی اویغارلیقلاردان اولان دیل اویقارلیقی، یازی اولیقارلیقی، عیرفان اویقارلیقی، سئوگی هابئله سیوگیلی ایله بیرلشمک اویقارلیقیندان بیر میثال ایله تانیش اولماق فوصه تین اله گئچیردیک.
اوندان دولایی، بو بیتکینین اورتاقلیقی ایله، تورک دونیاسی و اینسانینین یاراتدیقی و میراثا قویدوقو یازی اویقارلیقیندان بیردرین و گئنیش دوشونجه ساحه ایله تانیش اولماق مجالین آلدیق.
یازار، بیر یاشام، دوشونجه و دین آنلایئشی پیری و مورادی، ایسماعیل حقی حضرتی نین باشقا بیر دوشونجه دریاسی ایله تانیش اولدوق.
کوکونده، ایسماعیل حقی رحمتلیک، حضرت محمد صلوات الله علیهین یاشام تاریخینین بیر بولومون اله آلاراق، اوستونلوک وئره رک، روحسال دوشونجه لرین اورتایا قویموش گورونور.
او، ایسلام آدلانان دینین رسولی موکررمی حضرتلرینین معراجین اله آلدیقیندان دولایی، بیتیکین آدی دا "معراجیه" قویولموش دور.
ان باشدا، دیل آچیب، اعتیراف اتمه لیدیر کی بیز، بو درین کیتابی، باشدان باشا، همده درین و دوشونه رک اوخومادیق. اونون اوچون ده، بونون درینلیک و آنلاملاری حاقدا دانیشماق حددیمیز دئییل دیر. بو جساره ته گیرمک، جاهیل جسارتی دیر. نییه کی او حضرتین حوضورونا ادبسیزلیک اتمیش اولاریق.
بونلا برابر، بو ناقیص دوشونجه میزله، یاریم یامالاق تورکجه میزله، داملا قه رد عیرفان و سئوگیدن اولمایان آنلاشیمیزلا، دوشونجه یارادانی؛ دوشونجه صاحیبی، عیرفانا و عشق اوقیانوسونا باغلانمیش پیری و مورادین، معراج قونوسونا بارماق باسدیقینی ایکی آچیدان باخماق ایستیر دییه دوشوندوک.
بیریسی؛ دوغرودان و وار دونیادا اینانیر کی رسول اکرم حضرتلری بیر سیلسیله آداب، آلتلر و یولداشلار ایله برابرگویله ره اوزالمئش- "معراج" اتمیش و بیر نئجه سیلسیله نی گئچیردیکدن سونرا، نور ازلی و ابدیه یه یاخیئنلاشماق ایمکانین بولموش دور.
ایکینجیسی ده بو دور؛ عاریف و دوشونجه صاحیبی، معراجی، مادی ایمکانلار و سیلسیله حرکتلر و گئچیشلردن کناردا، بیر سئرا روحسال حرکت، عیرفان، دوشونجه، ایچ دونیا اینکیشافی کیمی ده گورموش گورونور.
بیتیکین یازی طورو: ایکی اینسان، بیربیرله ری ایله دانیشیق آپاریرلار
بیتیکین صحیفه سایی: 206 دیر، پی.دی.اف ده 103 صحیفه ده یئرله شدیریلیب.
بوگونکو بیتیک تانئشیقلیقئندا، بو کیتابلا تانیش اوقدوق کی یا تایسیز دیر یادا او چاغادک، تایی آزدیر. نییه کی یازار، اوره گینده، هابئله بئیینینده اولان قونولاری بیر، چاغداش مودئرن رومان کیمی قلمه آلمیش گورونور.
یازار، بیتیکده کی آماجئنا ال چاتماق اوچون، دوغرودان یادا خیال اوزهره بیر حیکایه و ناغیل باشلیر. بو حیکایه نین ایکی اصلی آدامی وار کی بیراینجی آدام و ایکینجی آدام اولاراق، بیر بیرلری ایله دانیشیرلار.
یازار، بو ایکی کیشینین دانیشیقلارین بیربیریندن آیرت اتمک آماجلا، بیرینین سوزونون اونونده "س" حرفین، "سوال"ین اون حرفی اولاراق یازیر. اوبیریسینین سوزونون باشیندا ایسه "ج" حرفین، "جاواب"بین باش حرفی اولاراق قلمه آلاراق، چکیجی حیکایه یارادیر.
بوجور یازی یازماق، موعاصیر ادبیات و سینمانین بینووره سینین ان اونملی داشی دیر.
بو گونکو تورکجه کیتابلارلا تانیش اولوب، تورک اینسانینین یازی، دوشونجه، اردملیک، یاشام، دویقو اویغارلیقلاری ایله تانیش اولماق چابالاریمیز سئراسیندا، هابئله تورکون اویغارلیقلاری اوقیانوسلاریندا اوزوب، ایسلانماق اوچون گیردیگیمیز درینلیکلرده، ایکی درین میراثلا تانیش اولاراق، اونلارلاردان بیر نئچه صحیفه اوخومایا چالیشدیق.
بیر اینجی اویغارلیق بارینین آدی، پی.دی.اف-ین آلنئندا "ادعیه؛ تورکی -عربی" یازیلمیش ایدی.
بو کیتاب، بیزیم اوچون، چوخ اسگی گورونور اولموش اولدو.
او حالداکی الیازما ایدی، یازیلارینا گوز تیکنده، گوررسنکی تمیز تاریق یونتالینمامیش، یوغون اوجلو قلم ایله یازیلمیش.
بورادان بللی اولور کی بو بیتیک (کیتاب) یازیلان چاغدا، یازی یازما ایش گوجو هله چوخ گئنیش دئییلمیش ایمیش.
بونون اوچون ده، هر بیر سوزون یازئسی داها گوبوت و یوغون یازیلمیش. بلکه ده، بیزیم بو باخیشمیز و آنلایئشیمیز دوغرو دئییل. بلکه بیتی گی یازان کیشی، "دوعا" دییه یازدیقی کیتابی، داها یوغون، قالین-قئییم قلم اوجو ایله یازمیش کی، دووا اوخویانلارا، بیتگینین اوخونماسی قولای گلسین.
آمما بئله گورونور کی بو بیتیکین عومرو چوخ اوزون گئچمیشله ره دایانیر. بو ال یازمانین ایکینجی قونوسو، دیلی ایسه، اوندا، تورکجه نین یازیلماسی دیر.
یازار، داها چیکیک هابئله چوخ یاخجی یونتالانمیش قلم اوجو ایله هر عربجه سوزون آلتئندا، اونون تورکجه سین، همده کیتابی اگری توتاراق، اگری یازمیش.
یعنی تورکجه دووالاری اوخوماق اوچون، اوخوجو، یا کیتابی بیر آز چئویرمه لی دیر یادا اوز بوینون ساغا سولا اگمه لی دیر.
بونون یانئندا، چون عرب دیلینین یازیلماسی و جومله قورماسی، تورک دیلی ایله چوخ آیری دیر، ساده جه تورکجه نی اوخویاراق، سوزله رله جومله له رین آنلامی آنلاشئیلمیر.
هابئله، عربجه نی تورکجه یه چئویرن کیشی، بیر پارا عرب سوزله رینین تورکجه آنلامین بیلمه دیگینه گورا، اونلاردان هوپ بولوب، گئچمیش.
عجبا، بو بیتیگین عربجه سین یازان کیشی، تورکجه سینده یازان کیشی دیرمی یوخسا ایکی آیری اینسانلاردیرلار؟
چون او گوبوتلوق کی عربجه ده گورونور، تورکجه ده، داها ظریف هابئله کیچیک گورونور.
عجبا بو ایکی دیلده یازی، ایکی آیری چاغین باری به ره سی دیرلرمی؟
هم دووا اولدوقوندان دولایی، همده تورکجه سی نین جمله قورولوشوندان خوشلانمادیقیمیزدان دولایی، بو بیتیکدن واز گئچیب، باشقا بیر تورکجه بیتیکی آچاراق اوخوماغا باشلادیق.
ایکینجی بیتیگین آدی، بیتیکین ایکی یئرینده، "فتوحات البروسویه" یازیلمیش آمما اونو پی.دی.افه چئویرن کیشی یا کیشیلر، پی.دی.اف-ین آلنیندا "اسماعیل حقی اشعاری" دییه آد یازمیشلار.
بیتیگی اوخومایا باشلار-باشلاماز، بللی اولور کی اونو یازانین آدی "اسماعیل الحقی البروسویه" افندی دیر.
رحمتلیک اسماعیل افندی، اوز بیتیگینه بیر اون یازی ایله بیتیگین بوتونلوگون بیر یئرده توپلامیش.
او بویوک کیشینین یازدیقینا گورا، بو بیتیگین یازماسی 1080 اینجی هیجری قمری ایلی ایله 1098 اینجی هیجری قمری ایللری آراسیندا، همده بیر نئجه ممله کتی و عیرفان دووره لرین دولاشاراق قلمه آلمیش.
اگر کیتابین سون دوروما گلمه سین و بیر یئرده توپلانماسین 1098 اینجی قمری ایلین توتارساق، بو توپلونون توپلانماسیندان اوچ یوز اللی سگگیز ایل گئچمیش اولور.
بونلا بیرگه، بونادا گوز آتمالی دیر کی بو بیتیک، رحمتلیک حقی افندینین یازدیقی بیتیگین شکلی دئییل، بلکه بیرباشقا تورک اینسانی، علم، عیرفان، اخلاق، تورک دیلی، تورک ادبیاتی، تورک شعرینه ماراقلی بیریسی، ایکی یوز قئرخ ایل سونرا بو بیتیکی، باشقا بیر نوسخه اوزوندن یازمیش.
الیمیزده کی، بو گون گوردویوموز نوسخه نی یازان کیشی "اسد السعیدی الخالدی المخدودی" آدلا اوزون تانئتدیران بیر تورک دور.
البتته بو تورک، کندیسین تانئتدیراندا، آدین "اسد السعیدی الحالدی المحدودی" دیه قلم چالمیش دیر.
یوخسا "خ" سسی یوخ ایمیش و "ح" سسلی ایمیش و بیز اوخورکن، یانلیشلیقا یول وئره رک، اوز دوشونجه میزی، یازییا و یازارا زور اتمیشیز؟
یازار و قوشماجی بو بیتیکی، آللهین شریف آدی ایله باشلایاراق، اوز اشعارین 144 صحیفه یه یئرلشدیریب.
اشعار، هم تورکجه و هم چوخ گوزل-گوچک ال یازماسی ایله قلم وورولوب. ایله کی هم گوزله اویناییئر، همده گوزو، اوز گوزللیگی ایله قاماشدیریر، هم ده گونولو، درین و سئوگی دولو آنلاملار ایله سوزدوره رک، چکیب آپاریر.
رحمتلیک حقی جنابلاری عیرفان آدامی، و درویش یولون سئچکیش بیر کیشیلیگه مالیک دیر. توم دئنه ییمله رین (تجروبه لرین)، آلقئلارین، دوشونجه لرین، علمین، دویقولارین،… بیربیرینین آرخاسینا دوزوب و شعرله ره، غزل له ره سئغدئریب دیر.
اونلاری اوخویاراق، ایره لیله دیکجه، سوزله ر ین درینلیگی و سوزولمه سی، اوخوجونودا ذئوقه و حرکته گئچیردیر.
بیزجه، تورک ادبیاتی، شعری، دیقو دونیاسی، هابئله اویقارلیقی ایله تانیش اولمادیقیمیزا گورا، بو دیلین، بو میللتین یارادیجی گوجون، یاراتدیقی درین و گئنیش دوشونجه-دویقو اوقیانوسلاری ایله ده تانیش اولماقدان محروم قالمیشیق.
اوندان دولایی دیر کی فارسین حافیط، سعدی، و .. وورقونو اولموشوق. چون حافیط، سعدیه و … قارشی بیر نئچه، بلکه ده اونلار تورک دوشونورون، شاعیرین، یازارین … قایسایمیشلار، بیزده تورک اینسانینین یارادیجیلیقی ایله داها چوه تانیش اولوب، فارس دیلین و ادبیاتین تورکله بیر چه کیده، چوخ یونگول و یئرسیز گوررمیشیک.
آمما تورک دیلین، ادبیاتین، اویقارلیقین حبس ادرسن، تکجه فارس دیلین، هابئله فارس یازارلارینا آتین سورمک مئیدانین وئررسن، باخانین، اوخوجونون، اویرنجینین، آراشدیرماجینین دا گوزو، قولاغی، دئنه ییمی ده اوندان باشقاسینی گورمز.
اودا یانلشللیقلا گومان ادرکی تورک دیلینده، فارس دیلینه رقیب و قارشی چیخان بیر یارادیجی کیمسه یوخ ایمیش. بونا اینانار، بونودا یاشار.
جهالت موهندیسلیگی نه غلبه اوتورومونون 193جو بولومونده، "خیری نامه" یا "ابوالخیر نصیحت نامه سی" آدلی تورکجه کیتاب ایله تانیش اولدوق. گورونن او کی کیتاب اوزمانلار اوچون و اوزمانلیقلار ساحه لری دیلینده آمما چوخ ساده و صمیمی تورکجه ایله یازیلمیش دیر. یازار، آلتمیش بیر ایل، ائللرده، شهرلرده دولاناندان سونرا، هابئله دوولت ایشلرینده الده اتدیگی تجروبه له ری، یئددی یاشیندا کی تکجه واریثی، اوغلونا ایرث-میراث اولاراق قویماق ایستیر.
لو، بونون اوچون ده به بو کیتابی قلمه آلاراق یازیر. کیتاب، تورک دیلینده، درین و گئنیش، هابئله آدبی دیلده، لاکن قوشما (شعر) گورونتولو دور.
یازار کیتابیندا بیر چوخ سیاسال، توپلومسال، دینسل، اینانجسال، توپلوم ایداره سیندن علاوه، بیر چوخ اردمسال قاوراملاری دا اله آلیر و عاییله ده، توپلومدا، ایش اورتامیندا، محلله ده، و … نئجه داورانمانی آچیقلیر.
یازی، تورکله رین گله جک نه سیللری اوچون، بیر چوخ قاوراملاردان سوز آچیر کی بو گو.نکو ایراندا یاشایان میللت لر، کئچمیش یوز ایلده، اونلاردان هم اوزاق دوشورولوبلر همده اونلاردا، دوغرو دوزگون آنلایئشلاری یوخ بلکه ترسی آنلایئیشلار یارادیلمیش دیر.
بونون اوچون، بو کیتاب ایله تانیش اولماق-اوخوماق، تکجه تورکجه میزه یاراماز، بلکه بو نه سیلین و گه له جک نسیلله رین بئینینده بیر چوخ قاوراملارین آچیقلانماسینا دا سبب اولابیلیر تاکی هر کسین، ساواد، تجروبه، عاییله تربیه سی، هابئله دوشونجه سینه گورا، او قاوراملاردان آزما چوق ایدراک الده اتمه گهده یاردیمجی اولور.
سونوجودا، اگر هر بیر تورکون بئینینده قاوراملاردان، اردملیکلردن و … عاینی آنلایش اولور ایشه، توپلومدا داورانئشلار بیر بیرینه یاخینلاشار، چکیش به کیش لر اورتادان قالخماسادا، یادا ان آزیندان بئله آزالار. توپلومسال اولاراق، اینکیشافا یونه له ریک و یول آچئلار.
دوننکی کیتاب، تورک اینسانئنئن آنلادیقی و یاشادیقی عیرفان و عیرفانچی؛ "پیر"، "شیخ"، "موراد"، "سولطان"، "درویش" و کیمی عیرفان دونیاسئنین مقام صاحیبلرینه سئوگی و حورمت ساخلاماق حاقدا ایدی.
بو گونکو کیتابین قونوسودا ایسه، عیرفان و عیرفاندان، هابئله آلله و آللهدان، دین و دیندن، ایسلام و ایسلامدان اولان بیر آنلایئش اوزه ره شعرله یازیلمیش بیر قوشما (شعر) زینجیری دیر.
بو کیتابین یازی تاریخی بللی اولماسادا، قونوسو و قونونون نئجه آپاریلماسی و ایداره اولونماسی داها چوخ اونم داشیر. نییه کی یازار- قوشار، ساده جه اینسانین باشین قاتماق و آلداتماق اوزه، ساچا، خالا، لبه، گوزه و … قوشما قوشمامئش دیر.
ترسینه، قوشماجی عاریف، اوز قوشمالاریندا، اینساندان، عیرفاندان، دیندن، ایسلامدان، آللهدان، اوممتدن، میللتدن، بیرلیکدن، مینلیکدن، دیریلیکدن و ... یئنی بیر زینجیر دوشونجه اورتایا آتمئش گورونور.
سورو بو دور کی عجبا، بو طورلو دوشونجه لر، موسلمان تورک توپلومونون دوشونجه سی ایمیش یوخسا بیر نئچه عیرفان اهلینده و عالیمینده تاپئلب، سونرادا اولوب، ایتیب، باتئب، آرادان گئدیب می؟
یوخسا، تورکلر، بو طورلو رنگلی-فرقیلی دوشونجه لره دایاناراق، خیلافتی، دئولتی، اوممتی، تورک ائلین و تورلرین قازاندیقی یوردلاری (یوردلارین) ایداره اتمیش لر؟
بئله گورونور کی، بو طورلو دوشونجه لر، تورک و ایسلام توپراقلاریندا، سوستالدیقجان، بو طورلو دوشونجه و اینانجلارین یئرین، ساده جه مچیدلرده، ظاهیرده ناماز قئلماقلا و جهادی ترسه دوشونمک له، دوولتی، اوممتی، ائلی ایله یوردودا الدن وئرمیش و دوشمانا تسلیم اولموش لار.
بئله گورونور کی تسلیملیگین آنلامی، توپراقین تسلیمیندن، ساواشچیلارین تسلیملیگیندن گئچیب، دیل، دین، دوشونجه، باخئش، آنلایئش، گورورش و بیلیشی ده ایچینه آلئب دیر.
یانی، اوست اوسته، تورکلر، هابئله موسلمانلار، بئیینلرین ده دوشمانا وئرمیش و اونون وئردیگی بئیین، باخیش، آنلایئش، دوشونجه، گوروشلر ایله سئوینه رک یاشاماقدا دیرلار.
عجبا بو کیتابلارا دونمک، یئنی دن، بیز تورک و موسلمانلاری، میللتچی، دینچی، تورکچو، حورریتچی، حاقچی، گوجلو، و … یاپار؟ عجبا، بو طورلو آنلایئش و بئیینلر ایله، تورکلر و موسلمانلار، یئنی دن، بیر ائل (اولوس)، حتتا اوممت اولوبان، یوردوموزا دونمه یی و ئو.نیانب ایداره اتمه نی باجارارمی یئز؟
