جهالت موهندیسلیگینه غلبه 198
https://youtube.com/live/05OJ4l0CpBoبیتیک آدی: مجموعة الصنایع
یازار: بللی دئییل
چاغ: 1261 یادا 1291
یازی گورونتوسو: ال یازما
دیل: تورکجه
الیفباء: تورکجه - عربجه
قونو: هونر
صحیفه سایی: 174 (پی.دی.اف ده 87 صحیفه گورونور)
بویوک آللهین لوطفو ایله بوگونلإ تورک دونیاسینین یارادیجیلیقیندان هابةله اویقارلیقیندان داها بیر درین و گئنیش اوقیانوس، يازی و دوشونجه اویقارلیقیندان داها بیر جواهیر ایله تانیش اولدوق.
بو تانیشلیق، بیزده، بیر اینانجین ایتیرمیش تورک و فارسلاشمیش آدام اولاراق، تورکون میللی روحون داها درین و داها گئنیش بویوتدا دیرچکلندیردی.
اگر بونا تای بیتیکلر ایله تانیش اولماق، بیزیم روحوموزدا بو درینلیکده اتکی بوراخئر ایسه، بونلار ایله توپلوم، اوزللیک له گونئی آزربایجان گنجلیگی و تورکلوگو تانیش اولور ایسه، میللی روحو و میللتچیلیگی، آتوم بومباسی کیمی پارتلایاراق، گوگله ره فئشئلدار.
بیزیم ایچیمیزده، بئله بیر میللی روح، ائلدئرئم کیمی ساچدی، روحوموزون دیبیندن، روحوموزون اوجسوز بوجاقسئز گورگله رینده ایتدی.
یازار هر کیم ایسه، کیتابی، تورکجه، اوزمانجاسینا، تورکجه-عربجه الیفا ایله، 186 یادا 156 ایل اوئنجه، 1261 یادا 1291 هیجری ایلینده ساده آمما اوزمانلیق دیلینده و اوزمانلار آنلادیقی سوزلر ایله یازمیش.
نییه بیتیکین یازیلما تاریخینده ایختیلافلی عددلر یازمیشیق؟ دییه سورولسا، دئمه لیدیر کی یازارین ال یازئسیندا، عدد "دوقوز" دور یوخسا "آلتی" دیر؟ قارماقارئشیق گورونور. اونون نه اولدوغو، بیزیم اوچون بللی اولمادیقدان، ایکی چاغلی یازماق زوروندا قالدیق.
البتته اگر بیریسی، داها چوخ زامان ایله بو درین و ازمانلار دیلینده یازیلان بیتیکینی اوخورسا، بلکه باشقا بیر چاغی، داها آیدین یازی ایله قارشیلاشابیلر آمما بیز، بو آز فورصتده، تورک دیلینده کی کاسیبلیقیمیزلا برابر، بو قدر اوخویابیلدیک.
یقین کی غلط اوخوموشلوقوموز، دوشوندوگوموز چوخ اولموش دور. چون کی بیز اوستاسیز، بیر چئراغ یا شاگیردیک. اوستاسیز چالئشانین، یانلیشی دا چوخ اولابیلر آمما اونا چوخدا عیب توتماماق گره کمز.
هر حالدا، یازار بو 174 صحیفه لیک بیتکیده، 161 هونر ساحه لریندن سوز آچیر و اونلاری یئنی نسیلله ره تانئتماغا چالئشیر.
بیز ایسه، هونردن ائشیدنده، رسساملیق، موسیقی ساحه لری، سینما، خطاطلیق، و ... داها بیر نئچه “ایش” خاطیریمیزه گلیر.
یازارین آچیقلادیقینا گورا، او زاماندا، تورکلرین توپلوملاریندا، یوز آلتمیش بیر هونر وارایمیش. هونر صاحیبلریده، وارلی کارلی اولمالاری گرکیرمیش. نییه کی "هونرین اوزو، دولت دیر" دییه تانئتمیشلار. "هونرین موشته ریسی ده شاهلاردیر" دئمیشلر.
کیتابین ان باشداکی 14 صحیفه سی، هونرین تعریفی ایله تانیتیمی حاقدا، هابئله هر هونری نئچه بولومده یازدیقی حاقدا، تانئتیم بولوملرین قلمه آلمیش دیر.
یئغجام یازارساق، یازار یوز آلتمیش بیر هونری (161)، یوز اوتوز دورد (134) فصیلده و قرق (40) بابدا ایضاح اتمیش دیر.
کیتابین سونوندا، هر بیر هونرده، ایشله دیلن مادده لری و هر بیریندن نه قه در اولدوقون، چوخ دقیق و "درهم" اساسلی یازمیش دیر.
اگر بیر تورک اینسانی یا هر کیمسه، ایستر ایسه او هونرلردن بیرینه گیریشیب، اویرنسین یادا دئنه ییمدن گئچیرسین، اونون دوغرو مادده لرین و دوغرو ائولچولرین بیلسین، بو کیتابدا تاپابیلر.
کیتابدا "انجی دوزمک"، "لعل و یاقوت دوزمک"، "بللوره رنگ وئرمک"، "انجویه جلا وئرمک"، "آلتون حل اتمک"، "زمرد و زبرجد دوزمک"، "فیروزه و الماس و مرجان قوصی و نیلی دوزمک" ، "کموک {کوملک؟} بویاماق"، "بللوره لمعان و رنگلر وئرمه سی"، "فرنگی رنگلر و بطانجینی"، "فرنگی قلجلر"، "قلج، دمرن و سرنیزه دوزمک"، "قلجه صو وئرمک"، "یدی دورلو رنگ مینا دوزمک"، "یدی رنگ غیر مکرر دوزمک"، "زنجفره بشورمک"، "لاجورده دوزمک"، "نقاشلیق ایچون و غیری شئی ایچون زنجفره سحق اتمک"، "زنجفره بشورمک ایچون قدره و دفن اتمک ایچون قیو دوزمک"، "طرفه رنگلر وئرمک کاسه کبی و برداق کبی و قدح کبی و زمرد رنگ اولا"، "گومش و باقر و فولاد و قورشون و قالای و زرنیخ و غیری شئی لر"، "نگینه ناک تنبه دوزمک"، "معجون یاپوب یئمک ایچون آلتونی، گمشی و باقری و فولادی طلقی و زیوهء اولدورمک"، "رغن اسکندری"، "بیل پنلیگی ایچون مجرب حبلر دوزلتمک" و ... داها چوخ چوخ باشلیقا هونرلر آدلاری آلتیندا بو هونرلری یازاراق، تک تکینه آچیقلاماق گتیریر.
کیتابین هر بیر سوزو، یازئسی، بیر اوزل اوزمانلیق و تخصصوص باغی باغچاسی دیر. بو اویقارلیق باغینا گیرن، یا اوزمان اولمالی یادا اوزمانلیق آلماق اوچون آیلار، ایللر عومور قویوب، اویرنمه لی و تجروبه اتمه لی دیر.
کیتاب تورکجه دیر آمما اوزمان اولمایان کیشیلر، بوندان آز فایدا کوتوره بیلیرلر. چون فایدالانماق ایسته ینلر، چوخ زحمت چکیب، عومور قویوب، پارا-پول خرجله مه لی لر کی بو بیتیکدن بیر چوخ فایدالار آلسینلار.
کیتابین سون ایکی صحیفه سینین اورداسیندا، قئرمئزی یازی ایله "تمت ربیع الاخر سنه 1261 (1291)" قلمه آلئنمیش دیر.
حایئف اولسون کی یازارین آدی سانی بو بیتیکده بللی دئییل.
اگر آدین اولوب-اولماماق قونوسونا دار بوجاقدان باخارساق، چوخدا یاخجی ایش دئییلمیش کی تورک و موسلمان یازارلارین بیر چوخو، کیتابلاریندا، اوزلرینین کیملیکلرین گیزلی توتورلار.
آمما اگر همن قونویا، داها گئنیش و اونلارین اینانجلاری و یاشادیقلاری پئنجه ره دن باخارساق، علمین، زکاتی یادا وئرگیسی وار. او زکاتدا، بیلدیکلری علمی، منت سیز، موزدسوز، توپلوما وئرمکدن گئچیر.
بو کی آدی یازالار، بو، او دئمک دیر کی یازار، او کیتابدان بیر حاق ایستیر. بو حاق، اونون اوزونه یادا میراث اولاراق، عاییله سینه چاتمالی دیر.
بو ایش، سون ایکی یوز اللی ایللرده، ماشینلا چاپ یولا دوشندن سونرا یول یولاغا آلئب، یازارلار آراسیندا دب اولوب.
ماشین چاپیندان اونجه کی ایللردن سوز گئدیر کی علم، بیلگیلیکدن چئخاراق، ثروت، پول-پارا آراجئنا و یارادئجیسینا چئوریلیب دیر.
بوندان دولاییدا، بیتکی لری تئز تئز یازئب، بازارا وئرمک ده، هم موسابیقه یه دونوشوب، همده یالان یوغوزا بولاشئب دیر. کیتابلار، داها چوخ و داها گئنیش یالانلارلا دولوب داشیبلار.
بودا، پول-پارا آللهلارینین ایسته دیگی آراج دیر تا اینسانلارین بئینین اللرینده توتوب، اونلاری، اللرینده موما چئویرسینلر. اونلارین بئیین لرین ایسته دیکلری ایله دولدورسونلار.
چون هر بیر شئیی بازار اوچون، بازار یاراتماق، ماراق چکمک، آلئجی یاراتماق، چئخارلی و محتمل آلئجیدا دوغرودان-یالاندان ماراق یاراتماق و اونلارا درده ده ین اولوب اولمادان، بیر شئیلر وئریب، وئرمه دن، اونلاری آلئجییه چئویریب، اونلارین مین زحمت و مشققت ایله قازاندیقلارین، اللریندن آلماقا چئوریب دیر.
بودا، اسکی تورک و موسلمان عالیملرین اینانجیندا یئرسیز دیر. چون اونلار، فایداسیز بیر شئیین زکاتی اولماسینا اینانمامیشلار. زکاتی او شئی دن وئرلرلر کی فایداسی اولا، هم وئرنه، همده آلانا یارایا.
ایندی ایسه، کیتاب ایله یازیسی، یاشام اوچون، موسابیقه یه، یاشام یول یونته مینه هابئله بیر ده ییرسیز ایشه چئوریلمیش دیر.
ماشین، یازینی اوجوز اتمیش آمما بیر گئنیش و سئخی موسابیقه ده یازارلار و ساتئجیلار آراسیندا یولا سالمیش دیر.
بو بازاردا یئر آلماق، دیری قالماق، قازانماق اوچون، اوزگه لردن اوغورلاماق، اونلاری ساتماق یادا یالان یوغوزلارلا کاغاذلاری قاپ قارا ادیب، هوس یارادیب، اینسانلارین بئینین دولدورماق گره کیر.
انصافعلی هدایت
٠٦ جمادی الاول ١٤٤٧
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi: 198 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 198)
Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 198
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/05OJ4l0CpBo?feature=share](https://youtube.com/live/05OJ4l0CpBo?feature=share)Video ID:
05OJ4l0CpBoYayım/yüklənmə tarixi: 2025-10-28
Video müddəti: PT1H41M6S (1 saat 41 dəqiqə 6 saniyə)
Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Kitab-ı Məcmuətü's-Sanay / Məcmuə-i Sənay" (کتاب مجموعۀ صنایع / مجموعۀ صنایع — müxtəlif sənətlər, hünərlər, peşələr, texnologiya və istehsal üsullarını ehtiva edən əlyazma məcmuə) [
03:07 03:21 Müəllif/müəlliflər: Məlumat yoxdur (MƏLUM DEYİL).
Dil/dillər: Osmanlı türk / klassik türk dili, ərəb dili [
03:21 Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Videoda əsərin təxminən 156 il əvvəlki dövrə və ya müvafiq tarixlərə aid edilə biləcəyinə toxunulur [
01:36:06 Kitabxana/arxiv: Darülfunun möhürünü ehtiva edən və ya Osmanlı dövrü arxiv/kitabxana fondu [
02:14 Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.
Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizə, türk sənədləri, 160-dan çox sənət, hünər, texnoloji istehsal üsulları (barıt, incəsənət, peşələr) və mətnşünaslıq [
03:21 01:36:29 01:40:13 Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Darülfunun möhürlü, saman kağız üzərində yazılmış, səhifə kənarında haşiyələr və sənət növlərini izah edən Məcmuətü's-Sanay əlyazmasının səhifələri, haşiyələri, çərçivələri və mətn xüsusiyyətləri ətraflı şəkildə araşdırılmışdır [
02:14 02:38 05:29 XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda türk dilində yazılmış, texnologiya, peşələr və sənətlər tarixinə işıq salan çox qiymətli əlyazma məcmuə təqdim olunur.
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?
Fiziki əlyazma/codex sayı: 1
ƏLYAZMA A:
kitabxana: Darülfunun fondu / Osmanlı arxivləri [
02:14 shelfmark: MƏLUM DEYİL
səhifə/vərəq sayı: 174 səhifə (iki səhifəlik PDF görünüşü ilə təqribən 87 vərəq) [
03:52 ölçü: MƏLUM DEYİL
xətt: Klassik islam-türk əlyazma xətti [
04:16 kağız: Saman kağız [
02:38 cədvəl/çərçivə: Qırmızı ikiqat çərçivələr, qırmızı nöqtələr və mian-titrlər [
02:48 03:07 mürəkkəb: Qara əsas mətn, qırmızı başlıqlar və vurğular [
03:07 təzhib: Yarımçıq qalmış təzhib və çərçivə yerləri [
02:40 katib: MƏLUM DEYİL
köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL (156 il əvvəlki dövrə aid işarələr müzakirə olunur) [
01:36:06 köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL
provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Darülfunun möhürü [
02:14
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ
ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ
Mətn vahidi / Risalə A1
Əsərin başlığı: Kitab-ı Məcmuətü's-Sanay (Müxtəlif sənətlər və hünərlər məcmuəsi) [
03:21 Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmada açıq şəkildə "Haza kitab məcmueyi sanay" olaraq yazılmışdır [
03:07 Müəllif: MƏLUM DEYİL
Müəllif adı əlyazmada görünür, yoxsa danışan tərəfindən deyilir?: Məlumat yoxdur.
Dil: Osmanlı / klassik türk dili, ərəb dili terminləri [
03:21 Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (izahlı texniki və sənət təlimatları) [
03:21 Mövzu: Sənətlər, hünərlər, peşələr, texnoloji istehsal üsulları (o cümlədən barıt və s.) [
01:36:29 Başladığı folio/səhifə: Başlanğıc səhifələri [
03:21 Bitdiyi folio/səhifə: 174-cü səhifəyə qədər [
03:52 Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: "Haza kitab məcmueyi sanay" [
03:07 Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL
Tarix: MƏLUM DEYİL
Tarixin funksiyası: MÜƏYYƏN DEYİL
Katib: MƏLUM DEYİL
Tərcüməçi/şərhçi: MƏLUM DEYİL
Təxəllüs: MƏLUM DEYİL
Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Vahid əllə yazıldığı görünür, kənar haşiyələrdə isə fərqli qeydlər mövcuddur [
05:29 Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Türk sənət, peşə və texnologiya leksikası.
Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI
| Tarix | Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə | Hansı folio/səhifədə | Hansı mətn vahidinə aiddir | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| MƏLUM DEYİL (Təqribən 156 il əvvəlki dövrə işarə edilir) | MƏLUM DEYİL | MƏLUM DEYİL | Məcmuə A1 | Ehtimal edilən dövr / istinad | [ | ORTA |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Darülfunun (Möhür sahibi / İnstitusiya) | MÜLKİYYƏT SAHİBİ / ARXİV | A1 | Kitabın cildində möhür | [ |
VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Kitab-ı Məcmuətü's-Sanay
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Türk sənət, peşə və hünər dili, zəngin terminologiya.
nəsr/nəzm: Nəsr.
hərəkəli/hərəkəsiz: Həm hərəkəli başlıqlar, həm də sərbəst nəsr xətti.
ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Əsasən türkcə sənət təlimatları və terminləri.
təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Kitabın bütünü türk dilindədir.
XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək.
timestamp: [
03:07
VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM
Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Türk sənətləri, peşələri və texnologiyalarına aid nadir əlyazma məcmuə olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).
Türkdilli Mətn Vahidi A1: CORE CANDIDATE
VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 198-ci bölümü başladaraq türk dünyasının yazı, düşüncə, din, əxlaq və incəsənət uyğarlığının əhəmiyyətini vurğulayır [
00:35 Əvvəlcədən endirilmiş kitab siyahısından Məcmuətü's-Sanay (Sənətlər Məcmuəsi) adlı əsəri seçdiyini bildirir [
01:26 Kitabın cildinin açıldığını, üzərində Osmanlı dövrünə aid Darülfunun möhürünün olduğunu göstərir [
02:14 Əlyazmanın saman kağız üzərində yazıldığını, bəzi bəzək və təzhib yerlərinin yarımçıq qaldığını qeyd edir [
02:38 02:40 Səhifələrin qırmızı ikiqat çərçivələrlə haşiyələndiyini, başlıqların və mian-titrlərin qırmızı mürəkkəblə yazıldığını izah edir [
02:48 03:07 Əlyazmanın 174 səhifədən ibarət olduğunu və çox səliqəli türk xətti ilə qələmə alındığını bildirir [
03:52 04:16 Səhifə kənarlarında (güşə və kənar yazılarda) oxucuların və ya müəlliflərin qeydlərinin, müzakirə izlərinin olduğunu, bəzi yerlərin isə sonradan silindiyini müşahidə edir [
05:29 Türk toplumunda o dövrdə 161 fərqli sənət, hünər və texnoloji sahənin (o cümlədən barıt istehsalı və s.) mövcud olduğunu və bu kitabda həmin peşələrin izah edildiyini vurğulayır [
01:36:29 01:40:13 Tarixin saxtalaşdırılmasına və türk xalqının öz zəngin elmi-texniki keçmişindən uzaqlaşdırılmasına qarşı çıxaraq əlyazmaların əsl həqiqəti ortaya qoyduğunu qeyd edir [
01:37:08 Türk mədəniyyətinin yalnız ədəbiyyat və fəlsəfədən deyil, həm də memarlıq, şəhərsazlıq, sənət və texnologiyadan ibarət geniş bir uyğarlıq olduğunu bəyan edir [
01:40:13
IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Türk Sənət və Texnologiya Tarixinin Xəzinəsi: Kitab-ı Məcmuətü's-Sanay Əlyazmasının Təhlili
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan mübarizə səfərinin 198-ci buraxılışı türk dünyasının yalnız poeziya və fəlsəfə ilə deyil, həm də elm, sənət, texnologiya və peşəkar istehsalat sahəsində sahib olduğu nəhəng uyğarlığı gözlər önünə sərir [
ƏLYAZMA:
Təqdim edilən əlyazma Darülfunun möhürünü daşıyan, Osmanlı dövrünə aid möhtəşəm bir nüsxədir [
MƏZMUN:
Məcmuətü's-Sanay sadəcə bədii əsər deyil; o, müxtəlif sənətləri, peşələri, hünərləri və texnoloji istehsal üsullarını əhatə edən əməliyyat kitabıdır [
DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:
Əsərin dili osmanlı və klassik türk sənət leksikası ilə zəngin olan osmanlı türkcəsidir [
VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:
Buraxılış zamanı danışanın vurğuladığı ən əsas məqamlardan biri türk mədəniyyətinin dar çərçivəyə sığdırıla bilməyəcək qədər geniş olmasıdır [
NƏTİCƏ:
Kitab-ı Məcmuətü's-Sanay əlyazması türk xalqının keçmişdə yalnız qılıncla deyil, həm də elm, sənət, texnologiya və peşəkar hünərlə dünya nizamı qurmuş böyük bir millət olduğunu sübut edən qızıl xəzinədir [
X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO: 05OJ4l0CpBo
PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1
TEXT_UNITS: 1
TURKISH_TEXT_UNITS: 1
COMPOSITE_CODEX: YES
EXPLICIT_COPY_DATES: UNKNOWN
EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN
HOLDING_INSTITUTIONS: Darülfunun (Ottoman Archive)
SHELFMARKS: UNKNOWN
CORE_CANDIDATES: A1
CONTROL_CANDIDATES: NONE
DISCOVERY_CANDIDATES: NONE
NEEDS_DEDUPLICATION: NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE
TIMESTAMP_QC: PASS
No comments:
Post a Comment