جهالت موهندیسلیگینه غلبه 202

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 202

https://youtube.com/live/X8mc95vkE3Y

بیتیکین آدی: مجموعه طب تورکی

قونو: طب و علاجلار

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

یازان: قیسون زاده

یازی طورو: الیازما

یازی شیوه سی: قوشما - دوزیازی

اصل یا نوسخه: بللی دئییل

چاغ: 975 هیجری قمری

هارادا ساخلانئر: ایران آدلانان یئرین میللی شورا مجلیسینده

کیتاب یازان "قیسون زاده: آدلی بیر تورک دور کی بیتیکی یازاراق، عوثمانلی سولطانی؛ سیلم خان حضرتله رینه تقدیم اتمیش دیر. 

یازارین یازدیغئنا گورا، او، اونجه لرده طب و داوا ساحه سینده بیر بویوک بیتیک توپلامیش. بیزه بئله گلیر کی اونجه کی “مهندسی جهل” برنامه لریمیزین بیرینده، او تورکجه کیتابلا دا تانیش اولموشودوق.

 بو قئسسا بیتیک، او اوزون بیتیکین اوزتی یا سئخئلمئشی دیر. یازار، بیر آدلیم طبیب دیر کی قوشمایا دا (شعره ده)  حاکیم دیر. همن چئخاریندان دولایی، بو کیتابین بیر بولومون هم قوشما طرزینده، بیر پاراسئنددا دوزیازی طرزینده یازمیش دیر.

حکیمین یازدیغئنا گورا، بیتیکینی 975 ایجی ایلده یازیب. یعنی بو کیتاب 472 ایل اونجه و عوثمانلی چاغئندا قلمه آلئنمیش دیر. 

دئمه لی دیر کی بو یازاردا، او زامانین توم موسلمانلارینا تای لوز اوزمانلیق یازئلارینا اساس، قرآن و رسول حضرتینین سوزلهری دیر. بو طبیب ده، یازئلارینین باشلیقین، قرآنین آیتله ری و رسول حضرتینه ایستیناد اولونان سوزلری توتموش دوردیرلر.

اسکی طیب و داوا درمانین بونووره سی دوورد عونصور اوزه رینه قورولموش. بو دورد عونصوره "سو"، "اود"، "توپراق"، "یئل" دئنیلیر. بونلارا اساس، اینسانین اتین قانئن، هابئله مزاجین دورد یئره بولموش لر تا همن دورد عونصورله رین خاصییتلری ایله جوررنسینلر. اینساندا اولان  او دورد خاصییت یا دوروم؛ "صفری"، "سودا"، "بلغم"، "قان" دئرلار.

بیتیک چوخ ساده تورکجه ایله یازیلمیش. الیازمالاری دا چوخ گوزل و اوخونابیلیر خط ایله رسم اولوب دور. اونا گورادا هر کیمسه، الیفبانی باجارار ایسه، چوخ گوجلنمه دن، بو کیتابی اوخویابیلیر. آمما کیتاب مرضلر و داوا درمان اوزه رینه یازیلدیقی اوچون، اوزمانلیق دیلی دیر کی اوزمانلیق ایستر تا اونون نه اولدوقون دوغرو دوزگون آنلاسین.

انصافعلی هدایت

٠٩ جمادی الاول ١٤٤٧

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi: 202 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 202)

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 202

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/X8mc95vkE3Y?feature=share](https://youtube.com/live/X8mc95vkE3Y?feature=share)

4. Video ID: X8mc95vkE3Y

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-01

6. Video müddəti: PT1H31M12S (1 saat 31 dəqiqə 12 saniyə)

7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki / Qeysunzadə Tibb-i Mənzum" (کتاب مجموعۀ طب ترکی / طب منثور و منظوم قیسون‌زاده — Türk dilində tibb, dərmanlar, məcunlar və xəstəliklərin müalicə üsullarını ehtiva edən əlyazma məcmuə) [04:35, 05:21, 07:16].

8. Müəllif/müəlliflər: Qeysunzadə (və ya məcmuə daxilində adı keçən müəlliflər) [05:26].

9. Dil/dillər: Klassik türk (osmanlı/Azərbaycan) dili, ərəb dili, fars dili terminləri [03:21].

10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Videoda əsərin köçürülmə və ya tərtib tarixinə dair xüsusi qeydlərə (məsələn, 1513 və ya oxşar illərə) toxunulur [02:16].

11. Kitabxana/arxiv: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası [05:21].

12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.

13. Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizə, türk tibb tarixi, ənənəvi əczaçılıq, xəstəliklərin müalicəsi (göz, qulaq, məsanə daşı, baş ağrısı və s.), məcunlar, tibbi poeziya və mətnşünaslıq [04:35, 12:36, 01:27:04].

14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında qorunan, Qeysunzadənin tibb əsərini və müxtəlif türkdilli tibbi risalələri özündə birləşdirən zədələnmiş, lakin zəngin məzmuna malik əlyazma məcmuənin səhifələri, haşiyələri və mətn xüsusiyyətləri araşdırılmışdır [05:21, 07:45].

15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda türk dilində yazılmış qiymətli tibb, əczaçılıq və tibbi-poetik məcmuə təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

• Fiziki əlyazma/codex sayı: 1

• ƏLYAZMA A:

  • kitabxana: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası [05:21]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: 58 səhifə (PDF nüsxəsi üzrə) [04:35]

  • ölçü: Boyu təqribən 20 sm, eni təqribən 16-17 sm [06:16]

  • xətt: Klassik islam-türk əlyazma xətti [10:16]

  • kağız: Çox işlənmiş, zamanla zədələnmiş, su və yağ izləri olan ənənəvi kağız [07:45]

  • cədvəl/çərçivə: Sadə səhifə tərtibatı, qırmızı mürəkkəblə yazılmış başlıqlar və vurğular [07:45]

  • mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi, qırmızı vurğu mürəkkəbləri [07:45]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL (1513 və ya digər erkən tarixlərə istinadlar var) [02:16]

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası möhürləri [05:21]

  • timestamp: [04:35] - [13:12]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

• ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ (TİBBİ RİSALƏLƏR)

  • Mətn vahidi / Risalə A1

    • Əsərin başlığı: Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki / Qeysunzadə Tibb-i Mənzum [04:35, 05:21, 07:16]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmada açıq şəkildə yazılmışdır [07:16].

    • Müəllif: Qeysunzadə [05:26]

    • Müəllif adı əlyazmada görünür, yoxsa danışan tərəfindən deyilir?: Əlyazmada görünür və danışan tərəfindən oxunur [07:16].

    • Dil: Klassik türk dili, ərəb və fars tibbi terminləri [03:21]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Qarışıq (türkləşdirilmiş tibbi mətnlər, nəzm şəklində tibb və nəsrlə dərman tərifləri) [05:26, 07:16]

    • Mövzu: Ənənəvi tibb, xəstəliklərin müalicəsi (göz, qulaq, məsanə daşı, baş ağrısı), məcunlar, əczaçılıq düsturları [12:36, 01:27:04]

    • Başladığı folio/səhifə: Başlanğıc səhifələri [04:35]

    • Bitdiyi folio/səhifə: 58-ci səhifəyə qədər [04:35]

    • Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: "Haza kitab mənzum müəllifati mərhum Qeysunzadə..." [07:16]

    • Son sözləri (explicit), oxunursa: "Bunca illət üçün dəva yazdım..." [01:27:38]

    • Tarix: MƏLUM DEYİL

    • Tarixin funksiyası: MÜƏYYƏN DEYİL

    • Katib: MƏLUM DEYİL

    • Tərcüməçi/şərhçi: MƏLUM DEYİL

    • Təxəllüs: MƏLUM DEYİL

    • Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Məcmuə daxilində fərqli bölmələr (məsələn, 37-ci səhifədən sonra yeni tibbi bölmə) mövcuddur [09:07].

    • Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Türk tibb və əczaçılıq leksikası, xalq təbabəti terminləri.

    • Timestamp-lar: [04:35] - [13:12]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

• Videoda əsərin yazılma tarixinə dair dəqiq il qeyd olunmamışdır; lakin mətn daxilində 1513 və ya oxşar tarixlərə istinad edilə biləcəyi müzakirə edilir [02:16].

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Qeysunzadə	MÜƏLLİF	A1	Əlyazmanın başlığında qeyd olunur	[05:26, 07:16]
Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası	MÜLKİYYƏT SAHİBİ / KİTABXANA	A1	Kitabxana möhürü	[05:21]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki (Qeysunzadə)

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Tibb, əczaçılıq və xalq təbabətinin ifadə olunduğu zəngin türkdilli terminologiya.

   • nəsr/nəzm: Qarışıq (həm mənzum tibb qisimləri, həm də nəsrlə dərman tərifləri).

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Əsasən hərəkəsiz klassik katib xətti.

   • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Əsasən türkcə tibbi təlimatlar və ərəb-fars mənşəli tibbi terminlər.

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Məcmuənin böyük hissəsi türk dilindədir.

   • XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək.

   • timestamp: [04:35]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

• Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında qorunan, Qeysunzadənin tibb əsərini ehtiva edən türkdilli tibbi məcmuə olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).

• Türkdilli Mətn Vahidi A1: CORE CANDIDATE

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 202-ci bölümü başladaraq əlyazma kitabları oxumağın düşmən işğalından və zehni əsarətdən qurtulmaq üçün tək yol olduğunu qeyd edir [00:14].

2. Ötən günlərdə oxunan Farsiyə və Meracnamə əsərlərindən sonra bu gün türk dilində yazılmış tibb əsərinə keçdiklərini bildirir [01:04].

3. Moğol dilində olan əlyazmaları uyğun gəlmədiyi üçün kənara qoyduğunu, əsas diqqəti Məcmuə-i Tibb-i Türki əsərinə yönəltdiyini qeyd edir [03:18, 04:35].

4. Əlyazmanın Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında saxlandığını və Qeysunzadənin tibb əsərini ehtiva etdiyini göstərir [05:21, 07:16].

5. Kitabın fiziki olaraq çox işləndiyini, səhifələrində su, yağ izlərinin və zamanla yaranan zədələrin olduğunu, lakin yenə də oxunaqlı qaldığını müşahidə edir [07:45].

6. Məcmuə daxilində göz, qulaq, baş ağrısı, məsanə daşı, qanaxmalar və digər bir çox xəstəliyin müalicə üsullarının, məcunların, dərman düsturlarının yer aldığını oxuyur [12:36, 01:26:15, 01:27:04].

7. Kitabın sonunda şeir şəklində yazılmış xatimə hissəsini oxuyaraq müəllifin bütün bu tibbi bilikləri hikmət dəryasından topladığını qeyd edir [01:27:38].

8. Müasir dövrdə həkimlərin və əczaçılıq şirkətlərinin dərman alveri siyasətini tənqid edərək, əski türk təbabətinin təbii və daha zərərsiz üsullara əsaslandığını vurğulayır [01:29:54].

9. Türk dilinin təkcə ədəbiyyatda deyil, həm də tibb və elmi sahələrdə yüksək səviyyədə işləndiyini sübut edən bu cür əlyazmaların dəyərini qeyd edir [01:30:56].

10. Gündəlik işləri səbəbilə proqramı yekunlaşdıraraq növbəti görüşlər üçün diləklərini bildirir [01:29:27].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Türk Tibb Tarixinin İncisi: Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki (Qeysunzadə) Əlyazmasının Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 202-ci bölümü türk düşüncəsinin fəlsəfi və ədəbi sahələri ilə yanaşı, elm və təbabət sahəsində də nə qədər irəlidə olduğunu sübut edən unikal bir əsərə həsr olunmuşdur [00:14]. Zehni əsarətdən və yad təsirlərdən qurtulmağın yeganə yolu əcdadlarımızın qələmə aldığı orijinal mənbələri – əlyazmaları birbaşa oxumaqdır [00:31]. Bu buraxılışda masaya yatırılan Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki və ya digər adı ilə Qeysunzadə Tibb-i Mənzum əsəri türk xalqının təbabətə, əczaçılıq elminə və sağlamlıq sisteminə baxış bucağını əks etdirən möhtəşəm tibbi məcmuədir [04:35, 05:21].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əlyazma Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasının fondunda qorunan qiymətli nüsxədir [05:21]. 58 səhifədən ibarət olan bu məcmuə təqribən 20 sm boyunda və 16-17 sm enində klassik formatda tərtib edilmişdir [04:35, 06:16]. Kitabın fiziki vəziyyəti onun əsrlər boyu əldən-ələ gəzərək intensiv şəkildə istifadə olunduğunu göstərir; səhifələrində zamanın gətirdiyi zədələr, su və yağ izləri mövcuddur [07:45]. Lakin buna baxmayaraq, klassik islam-türk katibliyinin qara mürəkkəbli əsas mətni və başlıqları vurğulayan qırmızı işarələri mətnin oxunmasına imkan verir [07:45, 10:16].

MƏZMUN:

Məcmuə-i Tibb-i Türki sadəcə nəzəri kitab deyil; o, xəstəliklərin diaqnostikası, müalicə üsulları, məcunların hazırlanması və dərman düsturlarını ehtiva edən əməliyyat təbabət kitabıdır [04:35]. Əsərdə baş ağrısı, göz və qulaq xəstəlikləri, məsanə daşı, qanaxmalar və sidik yolları problemləri kimi bir çox sağlamlıq sahəsinə dair dəqiq təlimatlar verilir [12:36, 01:26:15, 01:27:04]. Qeysunzadənin əsərində tibbi biliklər həm nəsrlə təcrübi olaraq, həm də mənzum (şeir) şəklində yadda qalan düsturlarla təqdim olunur [05:26, 07:16]. Kitabın sonundakı xatimə hissəsində müəllif bütün bu elmi hikmət dəryasından süzüb ərsəyə gətirdiyini qürurla qeyd edir [01:27:38].

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili klassik osmanlı və azərbaycan türk dilinin tibbi-əczaçılıq leksikası ilə zənginləşmiş formasıdır [03:21]. Ərəb və fars dillərindən gələn tibbi terminlərin türk dilinin qrammatik qəlibləri içində əridilməsi və xalq təbabəti terminləri ilə birləşdirilməsi türk dilinin elmi mətnlər yaratmaqdakı gücünü nümayiş etdirir. Nəzm və nəsrin növbələşməsi oxucunun tibbi tərifləri daha rahat mənimsəməsini təmin edir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də müasir tibb sistemi ilə ənənəvi təbabət arasındakı fərqlərdir [01:29:54]. Danışan müasir dövrdə bəzi tibb müəssisələrinin və əczaçılıq şirkətlərinin ticari maraqlarına tənqidi yanaşaraq, əski türk təbabətinin təbii, sadə və insan bədəninə zərərsiz tərkiblərə üstünlük verdiyini qeyd edir [01:29:54].

NƏTİCƏ:

Kitab-ı Məcmuə-i Tibb-i Türki əlyazması türk xalqının yalnız incəsənət və ədəbiyyatda deyil, həm də elm və sağlamlıq sahəsində qabaqcıl biliklərə sahib olduğunu sübut edən qiymətli xəzinədir [04:35, 01:30:56]. Bu cür tibbi məcmuələrin öyrənilməsi milli irsimizin bütün yönləri ilə bərpası üçün əvəzsizdir.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO: X8mc95vkE3Y

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

• TEXT_UNITS: 1

• TURKISH_TEXT_UNITS: 1

• COMPOSITE_CODEX: YES

• EXPLICIT_COPY_DATES: UNKNOWN

• EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

• HOLDING_INSTITUTIONS: Majlis-i Shura-yi Milli Library

• SHELFMARKS: UNKNOWN

• CORE_CANDIDATES: A1

• CONTROL_CANDIDATES: NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

• NEEDS_DEDUPLICATION: NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

• TIMESTAMP_QC: PASS