جهالت موهندیسلیگینه غلبه 203

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 203

https://youtube.com/live/S2tOCHs9gcc

بیتیکین آدی: لغة ترجمان

یازار: ابن محمد صالح

یازی طورو: الیازما - خط

الیازمانین اصلی می: بللی دئییل

نوسخه می: بللی دئییل

یازیلما چاغی: 1148 هیجری قمری -عوثمانلی چاغی

یازی دیل: عربجه - تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

قونو: تورک  دیلینین تعلیمی

جهالت موهندیسلیگینین 203 اونجو بولومونده، بیر اوزمانلیق آلانئندا، تورک ایله عرب دیلینده، یئنی بیر الیازما بیتیک ایله تانیش اولدوق. بو بیتیک، تورک الیازما اویقارلیقینین مئیوه له ریندن بیری دیر. شایدده بو اوزمانلیق آلانئندا تایسیزبیر میراث دیر.

بو بیتیکده یازیلان اساس دیل، "عربجه” دیر. یازار عربجه نی، "قارا" بویا ایله یازمیش. چون یازارین آماجی عربله ره تورک دیلین اگرندیرمک دیر، تورکجه نی ده، عربجه نین آلتیندا، عاینی خط ایله، لاکن قئرمئزی بویا ایله یازمیش دیر تا اوخوجولار، تورکجه ایله عربجه نی بیر بیرله ر ینه قاتئشدیرماسینلار.

یازار، تورک دیلینده درین معلوماتا صاحیب دیر. اوندان دولایی، او باشدا گه لن نئچه بولومو ، اونلار میثال ووراراق، اویره دیر. سونرالارکی اویرنجینین بئینی ایله دیلی قاعیده لر ایله میثاللارا آلئشیر، میثاللارین سایین آز یازیر. لاکن دانیشیقلا یاناشی تعلیمین اوسلوبون ایله گوتوروب کی اویرنجینین کندیسی نین دیلی هابئله بئینی او میثاللارا عادت ادیب، اونلاری تیکرار اده رک، درسی ایله تعلیمینه، همده اوزباشئنا، تکجه کیتابا گووه نه رک داوام ادیر.

یازینین گئدیشاتئنا همده یازارین گیزلی دیله گینه باخارساق، کیتابلا یازارین آماجی، تورک دیلین تورک اولمایانلارا اوگرندیرمک دیر. اونلار، سوزجوکله رین بیر نئچه سین یازماق زوروندا دیرلار. 

چون، تجروبه گوسته ریر؛ هر دیلی اوگرندیرمک اوچون، او دیلده ان چوخ ایشله دیلن سوزجوکلرین اوگرندیرمه سی ایله اولاسی دیر. یعنی، قایدا- قانونلار دیل اوگرنمه کده یوروجو عامیل دیرلر.

بعضی اوخوجولار، اوزللیکله ده بو کیتابی پی.دی.اف-ه چئویرمه گین زحمه تینه دوزنلر، یانلیش آنلامئشلار. اونلار دوشونموشلر کی بو بیتیک، سوزجولرین بیتیکی یا "لغتنامه" سیدیر آمما درینله شسه ک، گوروروز کی بیتیکده، لغتلردن، یادا اونلارین آنلاملاریندان، تاریخیندن، قورولوشلاریندان، تاریخده کی دئییشیمله ریندن، کوکونون هارادان-هانکی دیلدن گلدیگیندن دانیشیلمیر. 

بلکه هر بیر سوزون کوکو (مصده ری) نه دیر؟ اوندان نئجه فعل، امر، نهی، ماضی، مضارع، نفی، فاعیل، مفعول و ... دوزه لر؟ دییه، اونلاری بیر نئچه تورکجه فعلی، میثال گه تیره ره  ک تعلیم ادیر.

بیز (انصافعلی هدایت) تورک دیلیمیزدن محروم ساخلانیلمیشیق. بیزی محروم ساخلایانلارین آماجی تورکجه میزدن اوزگه له شمه دیر تا فارس دیلینه میئدان آچیلسین. فارس دیلی، فارس دلینده بیلیگی لر، تورک دیلینین، تورک دیلینده کی بیلگیله رین بوش یئرین دولدورسون.

اینسان اوز آنا هابئله میللی دیلی ایله تانیش اولماز ایسه، اونون یئرینه، اوزگه دیل ایله تانیش اولماق زوروندا ایسه، اوزون، اوز دیلین، لوزونون میللی  وارلیقلارین خور گورمک زوروندا قالیر. بئله لیکله ده اوزگه له شیر.

بیزده (انصافعلی هدایت) یاشامیمیز بویو، هر نفسیمیزده، اوز میللی وارلیقلاریمیزدان اوزگه لشمیشیک. 

ایش اورایا چاتیب کی بیز، اوزوموزون وارلیقلاریمیزی بیلمیریک. اونلارلا تانیش دئییلیک. اوندان دولاییدا، اوز دیلیمیزه واخت قویوب، اوخویاندا، تئز یورولوروق. چون، اوز دیلیمیزی اوزگه دیلی آنلامئشیق، آنلاتئلمیشیق. 

نییه کی دیلیمیز، هابئله بئینیمیز، تورکجه میزله تانیش دئییل. اونا عادت اتمه میش. بوندان دولایی دا، تورکجه نی اوخورکن، آنلاماسی، اوزگه دیلی کیمی زور اولاراق، تئز یورولوروز.

بیزیم کیمی تورکدن و تورکلوکدن اورگه له شن مین لر- میلیونلار وار. اونلاردا تورکجه نی اورگنمکده، تئز یورولورلار. اوندان دولایئدا، اوگرنمکدن دالی چه کیلیرلر. بودا، بیزله رین، دوشمن النده و خیدمه تینده قالمامیزا سبب اولور. هر نه گورور، دوشونوروز، داورانئریز، دوشمه نین چئخارینا یونه لیر. چون دیلیمیز و بئینیمیز، دوشمنه عایید دیر.

عومرومده، بورادک، تورک دیلینین اویره تیمی حاقدا گوردوگوم یازیلار، کیتابلار، سوزجوکلرین هر هانکیسینین اوخوماسینا باشلامیشدیمسا، چوخ آز سونرا، بیر نئچه دقیقه ایچینده، یورولاراق، یاتماق و کیتابدان اوزاقلاشماق ایسته میشدیم.

بوگون، بو کیتابلا بیرلیکده، تورک دیلینین نه قه در چه کیجی و راحات اولدوقو ایله تانیش اولدوم. 

بو کیتابین ، وار-یوخ، قرق دورد صحیفه سی وار. اونون ان باشدا گلن اوچ-دورد صحیفه سی تورک دئییل. خالیص عربجه دیر. یازارلا بیتیک بو صحیفه لرده عرب اینسانینا دانیشیرلار. 

کیتابلار یازار عرب اینسانئنا دئییرلر، بو زامانین ان گوجلو دوولتی "عوثمانلی" دووله تی دیر. دولایئسی ایله عرب اینسانئنا آنلادیر کی، ان گوجلو دووله تین دیلین بیلمک گره کیر تا یاشام، داها قولای-راحات گئچسین.

یازارین بو جومله سیندن بللی اولور کی عرب اینسانلیقینین دوشونجه سنده، هابئله او چاغلارین عوموم خالقلار دوشونجه له رینده، رسمی یادا دوولت دیلی، تورکجه دیر. بونون اوچون ده تورکجه نی اوگرنمه ک همده دوغرو دوزگون اوگرنمک گه ره کیر. یوخسا هر ساحه ده حساب اده رسه ینز، دالی قالارسئنئز.

بورادان دا بو یالانین اوستو آچئلیر کی عوثمانلی نین رسمی دیلی، فارسجا ایمیش. بو یالانی، تبلیغات، بئیین یئخاماق زورو ایله بیزله رین، اوزللیک له ده فارسلارین بئیینله رینه سوخموشلار. 

بو یالانلاردان قورتارماق، چوخدا قولای دئییل. چون بو زهرلی معلومات، حسابلاناراق، بیلگی اوزه رینه، اوزون زامان ایچینده، اوشاقلیقدان تا سون گونه دک، بیزله رین بئینینه دورتولورموش دور. 

او بیلگی اوزه ره قورولموش آماجلی یالانلار، بیزله ر اوچون، آنا قایناق و دوغرو گوونن قایناقلار حساب اولدوغو اوچون، اونلارین ترسی اولان بیلگیله ری یا ائشیتمه ریک یادا ائشیتسک بئله، اونلارین دوز-دوغرو اولدوقون اینکار ادیب، ائشیتمه دیم توتاراق، گئچیب گئده ریک. 

بو ان قولای-راحات یولدور تا یالانلار اوزه ره الده اتدیگیمیز کیملیگیمیزی، بو کیملیکله یاشامیمیزی قولایلاشدیران بیلگیله ردن، هابئله  ایشیمیزی-گوجوموزو قازاندیقیمیزلاردان، بئینیمیزی هابئله دیلیمیزی چتین باتلاقلاردان، درین دوشونمکدن، آراشدیرما زوروندا قالماقدان، اوزوموزو-واختیمیزی یئنی بیر شئیین همده زور بیر شئیین اوگرنمه سیندن قورتارماقین یول یونته میدیر.

هر حالدا، بو کیتابین، اوچ-دورد صحیفه سین گئچدیکدن سونرا، چوخ ساده، ته مییز، قولای میثاللارلا، همده اوزت اولاراق، تورکجه نین نئجه یازیلماسین، اوخونماسین، تورک دیلینین سوزله رینین قورولماسین، بیربیر یازاراق، آیدینلیقا چئغاردیر.

 بیتیکله یازار، تورک دیلینین قایدا قانونلارین یازارکن، اوزون اوزون دانئشمیرلار. چوخ اوزت، چوخ آز دانئشیر. ایله کی، هر قایدانین آچیلماسی بئله اون کلمه یه چاتمیر. سونرا مثاللار ووراراق، یازدیقی دیل قانون قاعیده سین تعلیم ادیر.

بو کیتابین یازیلیشی تیله تعلیم یول یونته می بیزی یوراراق، یوخولاتمایا و قاچمایا، زورلامادی.

بیزجه، بو کیتابین تعلیم یول یونته می، گونئی آزربایجان میلله تی، هابئله ایران آدلانان سیاسال وارلیقین باشا باشیندا یاشایان تورکلر ایچون واجیب دیر.

بیز (انصافعلی هدایت) تورکجه و تورک دیلی حاقدا، نظر وئرمک حاققیمیز یوخ دور. نییه کی تورک دیلی بیر اوقیانوس دور. اوقیانوسا، اوزمانلاری اونا دالابیله رلر. هر آدام، اوزللیک له ده ناشی بیر آدامین، تورک دیلی اوقیانوسونا دالماق، دورلو دورلو موروارید، آلماس آولاماق ایشی دئییل. 

بونلان بئله، بیزه بئله گلدی کی بیر یئرده، قانون-قاعیده نی یازیر آمما میثال وورارکن، سهو اتمیش و یانلیش میثاللار وورموش.

انصافعلی عدایت

١١ جمادی الاول ١٤٤٧

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi: 203 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 203)

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 203

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/S2tOCHs9gcc?feature=share](https://youtube.com/live/S2tOCHs9gcc?feature=share)

4. Video ID: S2tOCHs9gcc

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-02

6. Video müddəti: PT2H13M50S (2 saat 13 dəqiqə 50 saniyə)

7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Fərhəng-i Lüğət-i Arabi-Türki / Ərəbcə-Türkcə Lüğət və Danışıq Risaləsi" (فرهنگ لغت عربی ترکی / رسالۀ آموزش زبان ترکی به عرب - Osmanlı dövründə ərəblərə türk dilini öyrətmək üçün yazılmış lüğət və qrammatika/dialoq risaləsi) [02:24, 02:36, 02:11:46].

8. Müəllif/müəlliflər: Məlumat yoxdur (MƏLUM DEYİL).

9. Dil/dillər: Ərəb dili və klassik osmanlı türk dili [02:12:09].

10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Məlumat yoxdur (MƏLUM DEYİL).

11. Kitabxana/arxiv: Rəqəmsal arxiv və əlyazma fondu [02:36].

12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.

13. Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizənin 203-cü bölümü, ərəb dilli oxuculara türk dilinin öyrədilməsi, lüğət, gündəlik dialoqlar, nəsihətlər, riyaziyyat/hesab qeydləri və mətnşünaslıq [02:24, 02:09:58, 02:12:18].

14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda hesab risaləsi ilə başlayıb daha sonra ərəblərə türk dilini öyrətmək üçün tərtib edilmiş, içində gündəlik ifadələr, cümlə strukturları və nəsihətlər olan 44 səhifəlik əlyazma risalənin səhifələri, haşiyələri və mətn xüsusiyyətləri araşdırılmışdır [02:24, 02:36, 02:11:46].

15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: ORTA. Videoda osmanlı dövrünə aid türkdilli lüğət, dialoq və dil öyrətmə risaləsi təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

• Fiziki əlyazma/codex sayı: 2 (Əvvəlcə qısa riyaziyyat/hesab risaləsi, daha sonra əsas araşdırma obyekti olan ərəbcə-türkcə lüğət/dialoq risaləsi göstərilmişdir) [02:24, 02:36, 02:11:46].

• ƏLYAZMA A (Hesab Risaləsi):

  • kitabxana: Rəqəmsal arxiv / əlyazma fondu [02:36]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: PDF üzrə təqribən 32 səhifə (naqis nüsxə) [02:36]

  • ölçü: MƏLUM DEYİL

  • xətt: Klassik islam-türk əlyazma xətti [03:07]

  • kağız: Su keçirmiş, köhnəlmiş, cildisiz və zədələnmiş kağız [03:19]

  • cədvəl/çərçivə: MƏLUM DEYİL

  • mürəkkəb: Qara mürəkkəb [03:07]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Məhəmməd Həm Əssədi / Şəhzadə Camii qeydləri (silinmiş) [07:28]

  • timestamp: [02:01] - [09:20]

• ƏLYAZMA B (Ərəbcə-Türkcə Lüğət və Dialoq Risaləsi):

  • kitabxana: Rəqəmsal arxiv / əlyazma fondu [02:11:46]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: 44 səhifə [02:11:57]

  • ölçü: MƏLUM DEYİL

  • xətt: Səliqəli osmanlı əlyazma xətti [02:08:32]

  • kağız: MƏLUM DEYİL

  • cədvəl/çərçivə: Ərəb mətnləri qırmızı mürəkkəblə, türkçe izahatlar fərqli tərtibatla [02:12:09]

  • mürəkkəb: Qara və qırmızı mürəkkəb [02:12:09]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: MƏLUM DEYİL

  • timestamp: [02:08:32] - [02:13:06]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

• ƏLYAZMA A — RİSALƏ (Hesab/Riyaziyyat)

  • Mətn vahidi / Risalə A1

    • Əsərin başlığı: Risalə fi'l-Hesab [02:24]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: PDF başlığı və danışanın identifikasiyası [02:24].

    • Müəllif: MƏLUM DEYİL

    • Dil: Ərəb və klassik türk dili [03:34]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (riyazi düsturlar və hesablamalar) [03:02]

    • Mövzu: Riyaziyyat, rəqəm sistemi (birlər, onlular, yüzlər, minlər), vurma əməliyyatları (zərb qaidələri) [03:34, 04:34]

    • Timestamp-lar: [02:01] - [09:20]

    • Əminlik səviyyəsi: ORTA

• ƏLYAZMA B — RİSALƏ (Ərəbcə-Türkcə Lüğət və Dialoq)

  • Mətn vahidi / Risalə B1

    • Əsərin başlığı: Fərhəng-i Lüğət-i Arabi-Türki [02:11:46]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: PDF başlığı və məzmun təhlili [02:11:46].

    • Müəllif: MƏLUM DEYİL

    • Dil: Ərəb dili və klassik türk dili [02:12:09]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (və son bölümdə nəsihətamiz mənzum/nəsr parçalar) [02:09:58]

    • Mövzu: Ərəb dilli oxuculara osmanlı türk dilini, gündəlik dialoqları, lüğət tərkibini və əxlaqi nəsihətləri öyrətmək [02:09:58, 02:12:18]

    • Timestamp-lar: [02:08:32] - [02:13:06]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

• Videoda hər iki əlyazmanın köçürülmə və ya təlif tarixinə dair heç bir konkret il qeyd olunmamışdır (MƏLUM DEYİL).

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Məhəmməd Həm Əssədi	ROLU MÜƏYYƏN DEYİL (Keçmiş mülkiyyətçi/şəxs)	A1	Kitabın sonunda adı çəkilir (silinib)	[07:28]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Fərhəng-i Lüğət-i Arabi-Türki (Dil öyrətmə və dialoq risaləsi)

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Osmanlı dövründə dövlət və divan dili olan, ərəblərə öyrədilən zəngin türk dili.

   • nəsr/nəzm: Nəsr və qısa nəsihətamiz parçalar.

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Ərəbçe cümlələr hərəkəli/işarəli, türkcə izahatlar açıq şəkildə yazılmışdır.

   • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Ərəbcə ifadələr və onların qarşılığında türkcə tərcümə/dialoqlar.

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Risalənin təxminən yarıdan çoxu türkcə dialoq və cümlələrdən ibarətdir.

   • XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Orta.

   • timestamp: [02:08:32]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

• Fiziki Əlyazma A (Hesab): PARK (Naqis və zədələnmiş olması səbəbilə).

• Fiziki Əlyazma B (Lüğət/Dialoq): CORE CANDIDATE (Osmanlı dövründə türkcənin ərəb dilli cəmiyyətə öyrədilmə metodikasını və lüğət tərkibini göstərən əvəzsiz linqvistik nüsxədir).

• Türkdilli Mətn Vahidi B1: CORE CANDIDATE

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 203-cü bölümü başladaraq türk uyğarlığı, dili, yazı mədəniyyəti və düşüncə tarixi ilə tanış olmağın cəhalət mühəndisliyindən uzaqlaşmaq üçün əsas vasitə olduğunu bildirir [00:21].

2. Əvvəlcə hesab və riyaziyyat elminə aid Risalə fi'l-Hesab adlı zədələnmiş və cildisiz naqis əlyazmanı nəzərdən keçirir [02:24, 03:19].

3. Riyazi mətnlərdə rəqəm sistemlərinin (birlər, onlular, yüzlər, minlər) və vurma (zərb) əməliyyatlarının necə izah olunduğunu göstərir [03:34, 04:34].

4. Ərəb və türk dillərində rəqəm adlandırmalarının bəzi oxşarlıqlar və fərqliliklər daşıdığını qeyd edir [08:08].

5. İkinci mərhələdə əsas tədqiqat obyekti olan 44 səhifəlik Fərhəng-i Lüğət-i Arabi-Türki (Ərəbcə-Türkcə Lüğət və Dialoq Risaləsi) əsərinə keçir [02:11:46].

6. Bu kitabın əsas məqsədinin Osmanlı dövründə ərəb dilli əhaliyə və ya tələbələrə rəsmi dövlət dili olan türk dilini öyrətmək olduğunu vurğulayır [02:12:18].

7. Kitabın içindəki gündəlik dialoqları, ticarət, alver və səyahət ifadələrini oxuyaraq təhlil edir [02:08:32].

8. Risalənin sonunda yerləşən nəsihətamiz bölümdə ("Ey oğlan nəsihət qolaydır və qəbul gücdür...") gənclərə yönəlmiş əxlaqi və tərbiyəvi nəsihətləri oxuyur [02:09:58].

9. Bu tip linqvistik risalələrin osmanlı dövründə dil birliyini və təhsil sistemini necə təşkil etdiyini izah edir [02:12:18].

10. Türk dilinin qrammatik və lüğəvi zənginliyini bu əlyazma vasitəsilə bir daha dərk etdiyini bildirərək proqramı tamamlayır [02:13:06].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Osmanlı Dövründə Türk Dilinin Öyrədilməsi: Fərhəng-i Arabi-Türki və Hesab Risalələrinin Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 203-cü bölümü türk dilinin, lüğət zənginliyinin və təhsil tarixinin unudulmuş səhifələrinə işıq salır [00:21]. İnsanın öz köklərinə, dil uyğarlığına və əcdadların qələmə aldığı linqvistik xəzinələrə sahib çıxması zehni əsarətdən qurtulmağın ən etibarlı yoludur. Bu buraxılışda əvvəlcə riyaziyyat tarixinə aid hesab risaləsi, ardından isə Osmanlı dövründə ərəb dilli cəmiyyətə türk dilini öyrətmək üçün tərtib edilmiş 44 səhifəlik möhtəşəm lüğət və dialoq risaləsi tədqiq edilir [02:24, 02:11:46, 02:12:18].

ƏLYAZMA:

Buraxılışda iki ayrı fiziki əlyazma nüsxəsi araşdırılmışdır [02:24, 02:11:46]. Birincisi, su keçirmiş, cildisiz, səhifələri zədələnmiş və naqis vəziyyətdə olan Risalə fi'l-Hesab adlı riyaziyyat nüsxəsidir [03:19]. İkincisi isə osmanlı katibliyinin səliqəli xəttilə yazılmış, qırmızı və qara mürəkkəblə tərtib edilmiş 44 səhifəlik Fərhəng-i Arabi-Türki əsəridir [02:08:32, 02:11:57, 02:12:09]. Bu ikinci nüsxə təşkilati quruluşu, ərəbçe cümlələrin qarşılığında verilən türkcə tərcümə sütunları və oxunaqlı xüsusiyyətləri ilə xüsusi diqqət çəkir.

MƏZMUN:

Birinci əlyazmada hesab elminin əsasları, rəqəm kateqoriyaları (birlər, onlular, yüzlər, minlər) və vurma (zərb) əməliyyatlarının qaydaları izah olunur [03:34, 04:34]. İkinci və əsas tədqiqat obyekti olan lüğət risaləsi isə tamamilə linqvistik və pedaqoji məqsədə xidmət edir [02:12:18]. Əsər islam dünyasında ortaq ünsiyyət dili olan ərəb dilini bilən tələbələrə dövlət və divan dili olan türk dilini öyrətmək üçün hazırlanmışdır [02:12:18]. Mətndə gündəlik həyatdan götürülmüş dialoqlar, alver, ticarət, səyahət ifadələri və cümlə quruluşları yer alır [02:08:32]. Risalənin sonunda isə gənclərə yönəlmiş əxlaqi nəsihətlər ("Ey oğlan nəsihət qolaydır və qəbul gücdür...") oxucuya həyat dərsi verir [02:09:58].

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili ərəb dili qrammatikası ilə klassik osmanlı türk dilinin sintezindən ibarətdir [02:12:09]. Ərəbçe ifadələr qırmızı mürəkkəblə fərqləndirilmiş, türkcə qarşılıqları isə səlis şəkildə nəsrlə verilmişdir [02:12:09]. Bu metodika dövrün təhsil metodologiyasının nə qədər sistemli və praktiki olduğunu nümayiş etdirir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də dövlət dili və rəsmiyyət anlayışıdır [02:12:18]. Qeyd olunur ki, müasir dövrdəki rəsmi dil anlayışı kütləvi informasiya vasitələri ilə yaranmışdır, lakin keçmişdə imperatorluqlarda divan dili və dövlət dili əsas ünsiyyət vasitəsi idi [02:12:18]. Ərəblərə türk dilinin öyrədilməsi bu dilin o dövrdəki elmi, siyasi və mədəni üstünlüyünün bariz sübutudur [02:12:18].

NƏTİCƏ:

Bu buraxılışda təqdim edilən hesab və xüsusilə Fərhəng-i Arabi-Türki risaləsi türk dilinin tarix boyunca təhsil və mədəniyyət sahəsində oynadığı mühüm rolu bir daha sübut edir [02:24, 02:12:18]. Qədim əlyazmaların öyrənilməsi milli irsin bərpası üçün əvəzsizdir.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO: S2tOCHs9gcc

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 2

• TEXT_UNITS: 2

• TURKISH_TEXT_UNITS: 2

• COMPOSITE_CODEX: YES

• EXPLICIT_COPY_DATES: UNKNOWN

• EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

• HOLDING_INSTITUTIONS: UNKNOWN

• SHELFMARKS: UNKNOWN

• CORE_CANDIDATES: B1

• CONTROL_CANDIDATES: NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

• NEEDS_DEDUPLICATION: NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

• TIMESTAMP_QC: PASS