جهالت موهندیسلیگینه غلبه 218

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 218

https://youtube.com/live/8HKMxUw28bI

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi: 218 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 218)

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 218

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/T_acyGzoNzs?feature=share](https://youtube.com/live/T_acyGzoNzs?feature=share)

4. Video ID: T_acyGzoNzs

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-20

6. Video müddəti: PT1H41M32S (1 saat 41 dəqiqə 32 saniyə)

7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Lüğət-i Nəvai (Çığatay Türkcəsi Lüğəti)" (لغت نوایی / لغت جغتایی — Əlişir Nəvainin əsərləri və Çığatay lüğəti əsasında tərtib olunmuş osmanlıca-çığatayca lüğət məcmuəsi) [02:33, 04:48, 01:41:08].

8. Müəllif/müəlliflər: Əlişir Nəvai (Dil materialının qaynağı) / Naməlum tərtibçi [02:33].

9. Dil/dillər: Çığatay türkçəsi (başlıq sözlər), osmanlı türkçəsi (təriflər və izahatlar), fars dili [02:41, 04:48].

10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1382 / İranda məclis kitabxanası və senzura qeydləri [04:19].

11. Kitabxana/arxiv: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası (İran) [04:27].

12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: 14 / 457 / 3107 (Məclis Kitabxanası qeydiyyat ştrixləri) [02:45, 02:56].

13. Ümumi mövzu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 218-ci bölümü; ötən dərslərdə müzakirə edilən fəlsəfi hesab kitablarının xatırladılması, Məclis Kitabxanasında qorunan və senzura möhürlərinə malik Lüğət-i Nəvai (Çığatay lüğəti) əlyazmasının təhlili, atalar sözləri, deyimlər, Çığatay lüğətinin oxunma çətinlikləri və xətt xüsusiyyətləri [01:11, 02:33, 03:28, 01:36:12, 01:41:08].

14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Məclis Kitabxanasında qorunan, senzura və dövlət möhürləri ilə işarələnmiş Lüğət-i Nəvai əlyazmasının səhifələri, üç sütunlu mətn tərtibatı, qırmızı başlıq sözləri və qara izahat mürəkkəbləri tədqiq edilmişdir [02:45, 03:28, 07:21, 01:39:19].

15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda Çığatay türkcəsinə və Əlişir Nəvai lüğətçiliyinə aid klassik mətn nüsxəsi təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

• Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Məclis Kitabxanasında qorunan Lüğət-i Nəvai / Çığatayca-Osmanlıca lüğət məcmuəsi) [02:33].

• ƏLYAZMA A:

  • kitabxana: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası (Tehran) [04:27]

  • shelfmark: 14 / 457 / 3107 (Kataloq nömrələri) [02:45, 02:56]

  • səhifə/vərəq sayı: 27 vərəq (təqribən 54 səhifə) [08:01]

  • ölçü: Boyu 21 sm, eni 31 sm (iki səhifə açıldıqda) [05:00, 05:12]

  • xətt: Üç sütunlu (ruznamə üslubunda), sıx və bəzən əyri osmanlı/çığatay əlyazma xətti [07:21, 02:19:32]

  • kağız: Kənarları saralmış, yıpranmış və kağız yapışdırma (təmir) izləri olan ənənəvi kağız [07:06, 07:21]

  • cədvəl/çərçivə: Üç sütunlu mətn bölgüsü [07:21]

  • mürəkkəb: Başlıq sözlər üçün qırmızı, izahatlar üçün qara məkkəb [06:21, 01:39:19]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib / tərtibçi: Naməlum [02:33]

  • köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL (İran senzura idarəsinin 1382/1963-cü illərə aid möhürləri var) [03:28, 04:19]

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Məclis Kitabxanası möhürləri, senzura (bazirəsi) idarəsi möhürləri, Kəbəla Cəfərqulu qeydləri [03:28, 04:27, 09:31]

  • timestamp: [02:33] - [01:41:32]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

• ƏLYAZMA A — LÜĞƏT (Çığatay Türkcəsi)

  • Mətn vahidi / Risalə A1

    • Əsərin başlığı: Lüğət-i Nəvai / لغت نوایی (Çığatay lüğəti) [02:33, 09:31]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmanın başlığında qeyd olunmuşdur [09:31].

    • Müəllif: Əlişir Nəvai (Mənbə) / Naməlum tərtibçi [02:33]

    • Dil: Çığatay türkçəsi (başlıq sözlər) və osmanlı türkçəsi (izahatlar) [01:41:08, 01:39:19]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (lüğət maddələri, üç sütunlu tərtibat) [07:21]

    • Mövzu: Çığatay türk dilinin lüğəti, Əlişir Nəvai əsərlərində keçən nadir türk sözlərinin osmanlı türkcəsi ilə izahı [01:41:08]

    • Başladığı folio/səhifə: Giriş səhifələri [05:39]

    • Bitdiyi folio/səhifə: 27-ci vərəq [08:01]

    • Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: MƏLUM DEYİL

    • Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL

    • Tarix: MƏLUM DEYİL

    • Tarixin funksiyası: MÜƏYYƏN DEYİL

    • Katib: MƏLUM DEYİL

    • Tərcüməçi/şərhçi: Naməlum [02:33]

    • Təxəllüs: Nəvai (mənbə olaraq) [02:33]

    • Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Məlumat yoxdur.

    • Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Çığatay ləhcəsinin leksikası və osmanlıca açıqlamaları.

    • Timestamp-lar: [02:33] - [01:41:32]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

Tarix	Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə	Hansı folio/səhifədə	Hansı mətn vahidinə aiddir	Tarixin funksiyası	Timestamp	Əminlik
Hicri 1382	Miladi təqribən 1963	Üz səhifəsi / Möhürlər	Əlyazma A	Bazirəsi (senzura) qeydiyyat tarixi	[04:19]	YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Əlişir Nəvai	MÜƏLLİF / MƏNBƏ (Lüğət)	A1	Mətndə adı keçir	[02:33]
Kərbəla Cəfərqulu	ƏRSİ MÜLKİYYƏT / SAHİB	A1	Kitabın kənar qeydlərində adı keçir	[09:31]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Lüğət-i Nəvai (Çığatayca Lüğət)

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Çığatay türkcəsinin nadir leksikasını osmanlı türkçəsi ilə izah edən zəngin lüğət dili.

   • nəsr/nəzm: Nəsr.

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz üç sütunlu əlyazma xətti.

   • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Çığatayca lemma sözlər (qırmızı) və osmanlıca izahatlar (qara).

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətn tamamilə türkdillidir (Çığatayca və Osmanlıca).

   • XIV–XVI əsr layihəsi üçün potensialı: Yüksək.

   • timestamp: [02:33]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

• Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Məclis Kitabxanasında qorunan, Əlişir Nəvainin əsərlərinə əsaslanan Çığatayca-Osmanlıca Lüğət-i Nəvai nüsxəsi olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 218-ci bölümü başladaraq türk-islam uyğarlığı və xüsusilə türk dilinin qədim mənbələri ilə tanış olmağın önəmini vurğulayır [00:07].

2. Ötən dərslərdə müzakirə edilən fəlsəfi hesab kitablarını və sultan II. Məhməd dövrünə aid qanun müzakirələrini qısaca xatırladır [01:11, 01:35].

3. Məclis Kitabxanasında qorunan, İranda senzura ("bazirəsi") idarəsinin və kitabxananın möhürlərinə (1382/1963 qeydləri ilə) malik Lüğət-i Nəvai əlyazmasını masaya yatırır [02:33, 03:28, 04:19].

4. Nüsxənin boyunun 21 sm, eninin 31 sm olduğunu, cəmi 27 vərəqdən (54 səhifə) ibarət olduğunu qeyd edir [05:00, 08:01].

5. Əlyazmanın tərtibatının üç sütunlu (ruznamə üslubunda) olduğunu, Çığatay türkcəsindəki başlıq sözlərin qırmızı, osmanlı türkçəsindəki izahatların isə qara mürəkkəblə yazıldığını göstərir [07:21, 06:21, 01:39:19].

6. Mətnin bəzi yerlərində kənar zədələrin və kağız təmir izlərinin olduğunu, sıx yazıldığı üçün oxumağın çətinlik yaratdığını səmimi şəkildə etiraf edir [07:06, 07:32].

7. Çığatay ləhcəsinə aid sözləri (almağan = almamış, vb.) oxumağa çalışır və osmanlıca qarşılıqlarını təhlil edir [01:38:31, 01:41:08].

8. Xalq ədəbiyyatına və atalar sözlərinə toxunaraq qədim türkdilli deyimləri (Yolçu görüşdük, acı imlağın görməmişdik, Yorğun eşək xoş Allahdan istər, vb.) xatırladır [01:35:50].

9. Çığatay lüğətinin oxunmasının yüksək mütəxəssislik tələb etdiyini, lakin bu zənginliyi öyrənməyin vacibliyini vurğulayır [01:41:08].

10. Türk dilinin müxtəlif ləhcələrini (Çığatay və Osmanlı) birləşdirən bu lüğət nüsxəsinin tədqiqini tamamlayaraq proqramı yekunlaşdırır [01:41:32].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Çığatay Türkcəsinin İnciləri: Lüğət-i Nəvai Əlyazması və Məclis Kitabxanası Nüsxəsinin Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 218-ci bölümü türk dilinin klassik ləhcələrindən biri olan Çığatay türkcəsinə, Əlişir Nəvai irfanına və leksikoqrafiya tarixinə işıq salır [00:07, 02:33]. Ötən dərslərdə müzakirə edilən fəlsəfi və riyazi əsərlərdən sonra, bu buraxılışda Məclis Kitabxanasının fondunda qorunan, senzura və dövlət möhürləri daşıyan nadir bir Lüğət-i Nəvai nüsxəsi masaya yatırılır [01:11, 02:33, 04:19].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əsər Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında mühafizə edilən, 14, 457 və 3107 kataloq nömrələri ilə qeydiyyata alınmış Lüğət-i Nəvai risaləsidir [02:45, 02:56, 04:27]. Boyu 21 sm, eni 31 sm olan bu məcmuə 27 vərəqdən (təqribən 54 səhifə) ibarətdir [05:00, 08:01]. Nüsxənin üzərində İran senzura ("bazirəsi") idarəsinin 1382-ci ilə aid qeydiyyat möhürlərinin və kənar hissələrdə kağız təmir izlərinin olması əsərin uzun bir arxiv tarixindən keçdiyini göstərir [03:28, 07:06]. Əlyazmanın səhifələri üç sütunlu (ruznamə) üslubda tərtib olunmuşdur [07:21].

MƏZMUN:

Əsər, böyük türk şairi və mütəfəkkiri Əlişir Nəvainin əsərlərində istifadə olunan Çığatay türkcəsinə məxsus nadir və unikal sözlərin osmanlı türk dilində izah edildiyi qiymətli lüğətdir [02:33, 01:41:08]. Mətndə Çığatayca lemma sözlər diqqəti cəlb etmək üçün qırmızı mürəkkəblə, onların osmanlıca açıqlamaları və şərhləri isə qara mürəkkəblə yazılmışdır [06:21, 01:39:19]. Bu ikili rəng və sütun sistemi lüğətin istifadəsini asanlaşdırmaq məqsədilə ustalıqla qurulmuşdur.

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili Şərqi türk ləhcəsi olan Çığatayca ilə Qərbi türk ləhcəsi olan Osmanlıcanın körpüsünü təşkil edir [01:41:08]. Çığatay lüğətinin incəliklərini osmanlı türkçəsinin qrammatik və leksik imkanları ilə açan bu nüsxə, türk dilinin qohumluğunu və bütövlüyünü sübut edən əsas sənədlərdəndir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu maraqlı məqamlardan biri də xalq dilindəki atalar sözləri və deyimlərdir [01:35:50]. Qədim türk deyimlərini (Yorğun eşək xoş Allahdan istər, vb.) xatırladaraq xalq yaddaşının dili necə qoruduğunu vurğulayır [01:37:38]. Eyni zamanda, əlyazmanın sıx və bəyaz sahə buraxmadan üç sütunlu yazılmasının oxumağı çətinləşdirdiyi səmimi şəkildə qeyd olunur [07:32].

NƏTİCƏ:

Lüğət-i Nəvai əlyazması türk dilinin leksik zənginliyini və lüğətçilik ənənəsini əks etdirən əvəzsiz abidədir [02:33]. Məclis Kitabxanasında qorunan bu nüsxə Çığatay və Osmanlı dillərinin qovuşduğu nöqtəni bütün aydınlığı ilə gözlər önünə sərir.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO: T_acyGzoNzs

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

• TEXT_UNITS: 1

• TURKISH_TEXT_UNITS: 1

• COMPOSITE_CODEX: NO

• EXPLICIT_COPY_DATES: UNKNOWN

• EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

• HOLDING_INSTITUTIONS: Majlis-i Shura-yi Milli Library (Iran)

• SHELFMARKS: 14 / 457 / 3107

• CORE_CANDIDATES: A1

• CONTROL_CANDIDATES: NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

• NEEDS_DEDUPLICATION: NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

• TIMESTAMP_QC: PASS