Thursday, November 13, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 212

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 212

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 212


1: 


بیتیکین آدی: صرف ترکی

یازار: محمد نظیف، ابتدایی موعللیمی

دیل: فارسی

قونو: تورک دیلینین قایدا-قانونلاری

الیفباء: تورکو- عربی

ساخلانیلان یئر: نیویورک بیلیم یوردو- افغانیستان بولومو - آمریکا

چاپ چاغی: 1336 هیجری قمری

چاپ یئری: افغانیستان


آماج: افغانیستان دولتینین ایداره لریله مکتبله رینده تورک دیلینین (عوثمانلیجانین) تعلیمی

صحیفه سایی: 55 صحیفه

یازی طورو: دوز یازی - اوزت یازی

بو گونکو جهالت موهندیسلیگینه غلبه ده، تورک اینسانلارینین یاراتدیقی اویقارلیقلاریندان ایکی یئتیشمیش میوه سی ایله تانیش اولدوق.

بیر اینجیسی "صرف ترکی" دییه یازیلیب. یازارین آدی "محمد نظیف" دیر. بیتیکین یازاری افغانیستاندا "ابتدایی" موعللیمی دیر. او تورکجه نی افغانیستانین "مدرسه مبارکه حبیبیه و حربیه سراجیه" ده درس وئریرمیش. 

او بو کیتابی 1336 هیجری قمری ایلینده "مطبعه مبارکه عنایت" یازدیقی باسینخاناسیندا باسدیرمیش. یعنی یوز اون بیر ایل ائونجه، مرحوم نظیف، بو بیتیکی افغانیستاندا اولان "مکاتب ملکی و عسگری دولت علیه افغانیستان"ا یازمیش. 

نظیف رحمتلیک افغانیستانین تورک توپراقلاری اولدوقون بیلیرمیش آمما اونو دئمه دن، توم افغانیستانین او زامانکی و گله جکده کی توم چاغلاردا یاشایابیلن اینسانلارینا تورک دیلینین اونملی حاققیندا بئیله بیر جومله لر یازاراق، یادیگار بوراخمیش.

یازمیش: "چون تمدن و ترقی در عالم به تحصیل علوم و فنون است و مرصده این مقصد اقصا منوط و مربوط به آموختن السنه متمدنه وسیع است که کافل و شامل جمیع علوم و فنون می باشد و اگرچه چند زبان دارای این صفت در عالم موجود است اما برای عالم اسلامی بهترین السنه زبان ترکی عثمانی است که حائز جمیع صفات لازمه و کفیل اشاعت و اذاعت علوم است و نیز تعلیم آن نسبت و السنه یوروپی بصدها درجه بهتر است خصوصا برای مردم اسلام که زبان عربی را که جزء اعظم ترکی است عموما یاد دارند از این رو بادشاه معرفت شعار خودمختار دولت (افغانستان) این زبان گوهرفشان را در مکاتب سلطنت قوی شوکت خود جاری داشتند و چون برای آموختن هر زبان یاد گرفتن قواعد آن چون صرف و نحو ضروری است لهذا این رساله را بطریق سؤال و جواب برای هوسکاران لسان عثمانی تالیف نمودم که بزیر سایه مراحم وایه اعلیحضرت (سراج المله و الدین) و نظارت عالی متعالی حضرت (معین السلطنه) صاحب بر رحله تدریس انداخته شد."

گوروندوگو کیمی، مرحوم نظیف، تورکجه نین اونه مین اوروپا دیلله ریندن ده اونملی سایئر. 

بودا گوسته ریر کی عوثمانلیدا تورکجه دوولت هابئله تعلیم و تربیت دیلی ایمیش همیده ایسلام-موسلمانلار آراسیندا یایقین اولان بیر دیل ایمیش. 

اونون یازیسیندان بللی اولور کی عوثمانلی، اوز چاغینین ان اینکیشاف تاپدیقی دوولتلرن باشیندا اولماسادا، اونلارین یانی سئرا همیده هر ساحه ده اینکیشاف اتمیش بیر دوولت ایمیش.

اگر بویله ایمیش، نه دن ایندی بیزلر عوثمانلینی ان گئری قالمیش و تورک ضیدلی بیر دئوزان بیلیریک دییه سورمالییق.

جاواب بئله اولابیلیر کی چون مسیحی دوولتلر، صلیبی ساواشلاردان بری، یوزلر ایل چالئشمادان و نخشه چکمکدن سونرا تورک-عوثمانلینی یئخمانی باشاردیلار. اونلار، باشاردیلار کی ایکی چوخ قانلی و گئنیش ساواشی، دونیادا کی توم میللتلر ایله دوولتله ره زورلاسینلار. اونلار میلیون اینسانلاری اولدورسونلر. یوزلر مین شههر ایله کندله ری یوخا چیخاردیلار. 

اونلار بو درین همیده گئنیش جینایتله رین نئجه یومالی و عاغیلجاسینا گوسته رمه لی همیده کندی اللرین تمیز- قانسیز گوسته رمه لی دیرلر؟

طبیعی کی اونلار، یئنیلمیش میللت لری ایله دوولتله ری، گوناهلاندیراراق، اونلار میلیون اینسان ایله یوزلر مین شههرلرین- کندله رین دارماداغین اولماسین، حاقلی و ده یه رلی گوسترمه لی همیده ایناندیرمالی لار. یوخسا اینسانلیغا و عاغیلا جاواب وئره مزلر. 

عوثمانلی اونلارین اینسانلیقا زورلادیقلاری قانلی ساواشدا، همده ایچ ساتیلمیشلارین خیانتله ری سونوجو اولاراق، یئنیلدی. 

همه شه، یئنیلن گوناه گئچیسی اولاراق، توم اسگیگلیکله ری، پیسلیکله ری، گئریلیک له ری، اخلاقسیزلیقلاری، یئنیله نین اوزه رینه یوکلر ایمیشلر.

اوندان دولایی، توم تاریخده گورونن ظفر روحو ایله، عوثمانلینی دا ایچه ریدن خایین لر-ساتیلمیشلار، ائشیکده ن ایسه دوشمانلار قارالادیلار. 

بو ایکی دسته نین قارالادیقلارینا گورا عوثمانلی تورک ایله تورک دیلی دوشمانی ایمیش. تکنولوژیده ده گئری قالمیش ایمیش. آوروپانین خسته آدامی حوکمونده ایمش. 

بس، اولوموده گره کیرمیش. اونون اولومون، میلیونلارین قانلارینین توکمه سین، هابئله عوثمانلینی تیکه پارچا اتمه سین ساوشا سه به ب سایدیرمیشلار.

مرحوم نظیف کیمیله رین یازدیقلاریندان بللی اولور کی بو طورلو قارا یاپمالار، تبلیغات و روحسال ساواش تکنیکله ری یالانلاری اولان پالازلارین اوستو آچیلاراق، دوغرولار گورونورلر.

نظیفف تورکجه نین قانون قایدالارین چوخ قسسا ج مله ده، بیر نئچه سوزله یازیب، سونرا اونو، بیر نئچه میثاللا آچیقلایئب. اونون بیتیکینده، سوزله رین قسسا اولماسی، اوخومانی، آنلامانی، هابئله اورگنمه نی قولایلادیر.

فارسی اولماسینا باخمایاراق، بو بیتیکین فایداسین اوزوموزده درین گوردوک.



2:


بیتیکین آدی: میزان الحق فی اختیار الحق

یازار: سیروز قاضی

نسساخ: مرتضی المزتلجی زاده

قونو: عقلانیت ایله فلسفه

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو - عربی

نوسخه چاغی: 1307

آماج: علوم عقلیه لری بیان ادر.

صحیفه سایی: 78 صحیفه


بو اوتورومون ایکینجی بیتیکینین آدین" میزان الحق" یازمیشلار آمما یازار، بیتیکین ایچینده اونا "میزان الحق فی اختیار الحق" آدین وئرمیش دیر.

بو بیتیک، 1307 اینجی هیجری قمری ایلینده، رحمتلیک "مرتضی المزتلجی زاده" الی ایله قلمه آلینمیش دیر.

کیتابین آدیندان بللی اولور کی "حاق" نه دیر، اونو نئجه تانئییب، سئچمک اولار کیمی درین دوشونجه قونوسون سئچیب، آچئقلاماغا جهد ادیب دیر.

اونون دوشونجه و قضاوتینه گورا، او زامانین توپلومو ایکی یئره بولونموش. بیر چوخ اینسانلار، اوزله رینین ظن و توههومله ری اوزه ره، توپلومدا دانیشیقلار قونولارین آچیب، اوز یالانلارین، علمی همیده دوشونجه دانیشیقلاری آدی آلتیندا یایقینلاشدیریرمیشلار.

او بو قونونو، بو سوزله ری ایله یازمیش: " اوّل آفرینشدن برو میان ارباب دانشده عقل ایله نقل توامان و معقول و منقول قرین برهان ادوکی مسلّم و معارج یقینیه مسلک برهان مدارج و مسلّم اولمغله بحث و نظر و اوینلرئلمه (؟) معدّل علیه جمهور و مراجع ایلیه بر اموردر بعض ناس و وسواس خنّاس اغواسیله طریق برهانی قویوب، جهل و حماقتدن ظنیات و وهمیات ایله برهانه معارضه قصدین ایدوب بر قاچ مساله ده نزاع و تصعّب باطل فرضنه مبتلا اولوب، سلفده گچن تصعّب جنگلری کبی بو ارباب حماقتک باطل جداللّری قتاله مؤدّی اولمغه آزقالمشدی آکه بناء نزاع اولان مساله لرده طریق برهانی بیان ایچون بیر ایکی سطر تسوید اولنوب میزان الحق فی اختیار الحق دنیلدی تا که عامهء نزاع و جدال مادّه سی نه در و نه مقوله ثمره یی منتج اولور بیله لر و حماقت و ادبلرندن دودب قوری غوغادن فارغ اولالر. پس بر مختصر، بر مقدّمه و نیچه مباحث اوزره مرتّبدر"




انصافعلی هدایت

 21 جمادی الاول ١٤٤٧



I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

  1. Sıra nömrəsi: 212 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 212)

  2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 212

  3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/4iz3hPgh9cI?feature=share](https://youtube.com/live/4iz3hPgh9cI?feature=share)

  4. Video ID: 4iz3hPgh9cI

  5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-13

  6. Video müddəti: PT1H59M57S (1 saat 59 dəqiqə 57 saniyə)

  7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Sərfi Türki (Müəllim Məhəmməd Nəzif) & Mizan-ı Haqq-i İxtiyar" (صرف ترکی / میزان حق اختیاره — Əfqanıstanda, Nyu York Universitetinin arxivində saxlanan, Məhəmməd Nəzif tərəfindən yazılmış osmanlı/türk dili qrammatikası və fəlsəfi-elmi risalə) [01:43, 05:59, 01:57:32].

  8. Müəllif/müəlliflər: Məhəmməd Nəzif (Sərfi Türki müəllifi) [05:59].

  9. Dil/dillər: Fars dili (giriş və izahatlar), klassik osmanlı türk dili (qrammatika və mətnlər) [08:09, 08:28].

  10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1336 / Miladi 1917-1918 (və ya hicri 1302 / 145 il əvvəl) [04:18, 07:08].

  11. Kitabxana/arxiv: Nyu York Universiteti Kitabxanası (Əfqanıstan rəqəmsal arxiv fondu) [02:30, 02:46].

  12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.

  13. Ümumi mövzu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 212-ci bölümü; Əfqanıstanda (Həbibiyyə və Hərbi-Səraciyyə mədrəsələrində) çap olunmuş Sərfi Türki əsərinin təhlili, türk dilinin islam dünyasındakı ali mövqeyi, fəlsəfə, əqil (məntiq) və Mizan-ı Haqq əsərinin təqdimatı [05:43, 06:06, 08:43, 01:57:32].

  14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Nyu York Universitetinin Əfqanıstan arxivindən əldə edilən, 1336-cı ildə Mətbəe-i İnayət tərəfindən Kabil/Əfqanıstanda çap olunmuş Sərfi Türki risaləsi və fəlsəfi əlyazma tədqiq edilmişdir [02:46, 05:21, 07:08].

  15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: AŞAĞI. Videoda təqdim edilən əsərlər XIX əsrin sonu / XX əsrin əvvəllərinə (hicri 1336 / miladi 1918) aid çap və daş çapı nüsxələridir.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ NÜSXƏ / ÇAP VAR?

  • Fiziki nüsxə/çap sayı: 2 (Birinci — Əfqanıstanda Mətbəe-i İnayət tərəfindən çap olunmuş Sərfi Türki kitabçası; İkinci — fəlsəfi məzmunlu Mizan-ı Haqq əlyazması/çapı) [05:21, 01:57:32].

  • NÜSXƏ A (Sərfi Türki):

    • kitabxana / arxiv: Nyu York Universiteti Kitabxanası (Əfqanıstan rəqəmsal fondu) [02:30, 02:46]

    • shelfmark: MƏLUM DEYİL

    • səhifə/vərəq sayı: Təqribən 20-30 səhifə [01:57:19]

    • ölçü: MƏLUM DEYİL

    • xətt / şrift: Daş çapı / qurğuşun şriftli osmanlı-fars çapı [04:25]

    • kağız: Arxiv rəqəmsal kağızı [02:30]

    • cədvəl/çərçivə: Sadə çap tərtibatı [04:57]

    • mürəkkəb: Qara çap mürəkkəbi [04:25]

    • təzhib: MƏLUM DEYİL

    • müəllif / hazırlayan: Müəllim Məhəmməd Nəzif (Həbibiyyə mədrəsəsi müəllimi) [05:59]

    • çap tarixi: Hicri 1336 (Miladi 1918) [07:08]

    • çap yeri: Kabil / Əfqanıstan (Darü's-Səltənə, Mətbəe-i İnayət) [06:33, 07:00]

    • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Doqquz şahiyə alınmış nüsxə qeydi [04:25, 04:36]

    • timestamp: [01:43] - [07:30]

  • NÜSXƏ B (Mizan-ı Haqq-i İxtiyar / Fəlsəfi Risalə):

    • kitabxana / arxiv: Rəqəmsal arxiv [01:57:32]

    • shelfmark: MƏLUM DEYİL

    • səhifə/vərəq sayı: MƏLUM DEYİL

    • ölçü: MƏLUM DEYİL

    • xətt: Əlyazma / daş çapı [01:58:35]

    • kağız: MƏLUM DEYİL

    • cədvəl/çərçivə: MƏLUM DEYİL

    • mürəkkəb: Qara mürəkkəb [01:58:35]

    • təzhib: MƏLUM DEYİL

    • müəllif: MƏLUM DEYİL

    • tarix: MƏLUM DEYİL

    • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: MƏLUM DEYİL

    • timestamp: [01:57:32] - [02:00:00]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

  • NÜSXƏ A — RİSALƏ (Dil Qrammatikası)

    • Mətn vahidi / Risalə A1

      • Əsərin başlığı: Sərfi Türki (Osmanlı Türkcəsi Qrammatikası) [01:43, 05:59]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Çap kitabının üzündə açıq şəkildə yazılmışdır [05:59].

      • Müəllif: Müəllim Məhəmməd Nəzif (Həbibiyyə və Hərbi-Səraciyyə mədrəsələri müəllimi) [05:59]

      • Dil: Fars dili (giriş və izahatlar) və klassik osmanlı türk dili [08:09, 08:28]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (dil bilgisi qaydaları, qrammatika cədvəlləri) [05:59]

      • Mövzu: Osmanlı türk dilinin qrammatikası, sərfi, fellər, qanun-qaydalar və islam dünyasında türk dilinin üstünlüyü [05:59, 08:43]

      • Timestamp-lar: [01:43] - [07:30]

      • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

  • NÜSXƏ B — RİSALƏ (Fəlsəfə və Məntiq)

    • Mətn vahidi / Risalə B1

      • Əsərin başlığı: Mizan-ı Haqq-i İxtiyar (və ya Üsuli Əqliyyə) [01:57:32, 01:58:02]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Danışan tərəfindən təqdim olunur [01:57:32].

      • Müəllif: MƏLUM DEYİL

      • Dil: Klassik türk dili [01:58:13]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr [01:58:13]

      • Mövzu: Fəlsəfə, əql (məntiq), elm və düşüncə ölçüləri [01:57:50, 01:58:13]

      • Timestamp-lar: [01:57:32] - [02:00:00]

      • Əminlik səviyyəsi: ORTA

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

TarixMiladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsəHansı folio/səhifədəHansı mətn vahidinə aiddirTarixin funksiyasıTimestampƏminlik
Hicri 1336Miladi 1918Son səhifə / KolofonNüsxə A (Sərfi Türki)Çap tarixi[07:08]YÜKSƏK
Hicri 1302Təqribən 145 il əvvəlÜz səhifəsi qeydləriNüsxə A (Sərfi Türki)Alınma / tərtib dövrü[04:18]YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

AdRolHansı mətn vahidindəSübut növüTimestamp
Məhəmməd NəzifMÜƏLLİF (Sərfi Türki)A1Kitabın başlığında və girişində qeyd olunur[05:59]
ƏbdülhəmidHÖKMDAR / DÖVR İSTİNADIA1Mətn daxilində dövr olaraq qeyd olunur[09:55]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

  1. Mətn vahidi: Sərfi Türki və Mizan-ı Haqq

    • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: İslam dünyasında ərəb dilindən belə üstün tutulan, siyasi, elmi və hərbi sahələrin əsas ünsiyyət dili olan Osmanlı türkçəsi.

    • nəsr/nəzm: Nəsr.

    • hərəkəli/hərəkəsiz: Çap şrifti.

    • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Farsça giriş izahatları və osmanlı türkçəsi qrammatika qaydaları.

    • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətnin mühüm hissəsi türkdilli qrammatika nümunələrindən ibarətdir.

    • XIV–XVI əsr layihəsi üçün potensialı: Aşağı.

    • timestamp: [01:43]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

  • Nüsxə A və B: PARK (XIX-XX əsrin əvvəllərinə aid çap nüsxələridir).

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

  1. Danışan 212-ci bölümü başladaraq yeni gündə türk insanının yaratdığı yazı, düşüncə və anlayış uyğarlığı ilə tanış olmaqdan duyduğu sevinci ifadə edir [00:11].

  2. Nyu York Universitetinin Əfqanıstan rəqəmsal arxivindən əldə edilən, 1336-cı ildə (hicri / miladi 1918) Kabil şəhərində Mətbəe-i İnayət tərəfindən çap olunmuş Sərfi Türki əsərini təqdim edir [02:30, 06:33, 07:08].

  3. Bu kitabın Həbibiyyə və Hərbi-Səraciyyə mədrəsələrində müəllim olan Məhəmməd Nəzif tərəfindən hazırlandığını, cəmi 500 nüsxə tirajla çap olunduğunu bildirir [05:59, 07:40].

  4. Əsərin fars dilində yazılmış giriş hissəsində müəllifin islam dünyasında türk dilinin (Osmanlı türkçesinin) mövqeyini ərəb dilindən belə üstün tutduğunu, elmi və tərəqqinin dili olaraq gördüyünü oxuyur [08:43].

  5. Nüsxənin üzərində doqquz şahiyə alınmasına dair qədim qiymət qeydinin və Əfqanıstan Maarif Nezareti'nin təsdiq möhürünün olduğunu göstərir [04:25, 06:19].

  6. İkinci təqdim edilən əsərin isə Mizan-ı Haqq-i İxtiyar (və ya Üsuli Əqliyyə) adlı fəlsəfi və elmi risalə olduğunu bildirir [01:57:32, 01:58:02].

  7. Fəlsəfənin və elmi düşüncənin təməl ölçüsünün əql (məntiq) olduğunu, bu fəlsəfi risalənin türk dilində yazılmasının əlyazma şəklində qorunması səbəbilə təhriflərdən uzaq qaldığını vurğulayır [01:57:50, 01:58:35].

  8. Müasir dövrdə Qərb mənbələrindən gələn çap kitablarının tez-tez təhrif olunduğunu, lakin əlyazma və orijinal daş çapı əsərlərin həqiqi tarixi qoruduğunu qeyd edir [01:58:35].

  9. Türk dilinin qrammatik zənginliyini və elmi potensialını bu sənədlər vasitəsilə bir daha gördüklərini bildirir [01:59:15].

  10. Gələcək proqramlarda yeni əsərlərlə görüşmək diləyi ilə buraxılışı tamamlayır [01:59:43].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Əfqanıstanda Türk Dilinin Tədrisi: Məhəmməd Nəzif'in Sərfi Türki Əsəri və Əqil-Fəlsəfə Risalələrinin Təhlili

GİRİŞ: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 212-ci bölümü türk dilinin coğrafi sərhədləri aşaraq Əfqanıstanda, Kabil mədrəsələrində necə tədris olunduğunu və elmi müstəvidə necə qorunduğunu göstərən nadir sənədlərə həsr olunmuşdur [00:11, 05:59]. Tarix boyu türk xalqının yaratdığı yazı və dil uyğarlığı coğrafi məsafələrdən asılı olmayaraq islam dünyasının hər yerində intellektual mühit yaratmışdır [00:36]. Bu buraxılışda Nyu York Universitetinin Əfqanıstan rəqəmsal arxivindən seçilmiş, 1336-cı ildə (hicri) Kabil şəhərində çap olunmuş Sərfi Türki əsəri və fəlsəfi Mizan-ı Haqq risaləsi tədqiq edilir [02:30, 01:57:32].

NƏŞR VƏ ARXİV MƏLUMATLARI: Təqdim edilən birinci əsər — Sərfi Türki — Həbibiyyə və Hərbi-Səraciyyə mədrəsələrində müəllim işləyən Məhəmməd Nəzif tərəfindən qələmə alınmış və Əfqanıstan Maarif Nezareti'nin nəzarəti altında Kabil Darü's-Səltənəsində, Mətbəe-i İnayət tərəfindən hicri 1336-cı ildə (miladi 1918) cəmi 500 nüsxə tirajla çap olunmuşdur [05:59, 06:33, 07:08, 07:40]. Nüsxənin üzərində doqquz şahiyə alınmasına dair qədim qiymət qeydi və dövrün maarif rəsmiyyətini əks etdirən möhürlər yer alır [04:25, 06:19].

MƏZMUN: Sərfi Türki əsərinin fars dilində yazılmış giriş hissəsində müəllif Məhəmməd Nəzif islam dünyasında türk dilinin (Osmanlı türkçesinin) rolunu geniş şəkildə dəyərləndirir [08:09, 08:43]. Müəllif qeyd edir ki, islam aləmində türk dili ərəb dili ilə yanaşı, hətta siyasət, ordu, dövlət və elm sahəsində əsas ünsiyyət vasitəsi olaraq ən uca mövqeyə malikdir [01:44, 08:43]. Kitabın qalan hissəsində isə osmanlı türk dilinin qrammatikası, sərfi, fellərin təsnifatı və cümlə quruluşu qaydaları sistemli şəkildə tələbələrə öyrədilir [05:59]. İkinci təqdim edilən Mizan-ı Haqq risaləsində isə fəlsəfənin, məntiqin (əqlin) və elmi düşüncənin təməl ölçüləri türkdilli fəlsəfi dildə izah olunur [01:57:32, 01:57:50].

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ: Əsərin giriş və izahat hissələri dövrün elmi dili olan fars dilində yazılmış, qrammatik dərslər və nümunələr isə təmiz osmanlı türk dilində verilmişdir [08:09, 08:28]. Çap nüsxəsinin səliqəli şrifti və mədrəsə tədrisinə uyğun sadə strukturlaşdırılması dövrün maarifçilik səviyyəsini nümayiş etdirir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR: Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də çap olunan əsərlərin təhrif olunması təhlükəsidir [01:58:35]. Müasir dövrdə Qərb mərkəzli nəşriyyatların çap etdiyi kitablarda müəyyən ideoloji dəyişikliklərin edildiyi, lakin əlyazmaların və orijinal dövr çaplarının bu cür müdaxilələrdən uzaq qalaraq həqiqəti qoruduğu vurğulanır [01:58:35].

NƏTİCƏ: Kabil mədrəsələrində nəşr olunmuş Sərfi Türki və fəlsəfi Mizan-ı Haqq əsərləri türk dilinin coğrafi sərhədlər tanımayan elmi qüdrətinin və maarif ənənəsinin əvəzsiz sübutudur [05:59, 01:57:32]. Bu sənədlərin öyrənilməsi milli yaddaşın bərpası üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

  • VIDEO: 4iz3hPgh9cI

  • PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 2 (1 Printed Book, 1 Manuscript/Risale)

  • TEXT_UNITS: 2

  • TURKISH_TEXT_UNITS: 2

  • COMPOSITE_CODEX: YES

  • EXPLICIT_COPY_DATES: 1336 AH (1918 CE)

  • EXPLICIT_COPYING_PLACES: Kabul (Afghanistan)

  • HOLDING_INSTITUTIONS: New York University Libraries (Afghanistan Digital Library)

  • SHELFMARKS: UNKNOWN

  • CORE_CANDIDATES: A1, B1

  • CONTROL_CANDIDATES: NONE

  • DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

  • NEEDS_DEDUPLICATION: NO

  • HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

  • TIMESTAMP_QC: PASS

    جهالت موهندیسلیگینه غلبه 212







-

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 499

  بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 499 https://youtube.com/live/vBPLenXlRwA