Saturday, November 22, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 221

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 221




بیتیک آدی:  قوس نامه

یازار: محمد بن شیخ مصطفا سیلی

دیل: تورکجه

یازی طورو: الیازما -  دوزیازما

الیفباء: تورکو - عربی

قونو: آراشدیرما - اوخ لا یای -  ساواش سیلاحی

چاغ: امیر سولیمان چلبی بن بایزید خان بن مرادخان (808 هیجری قمری ایللر جیواریندا)

ساخلانئلان یئر: فرانسه

نوسخه می: نوسخه گورونور

ترجومه: ترجومه ایله آراشدیرمانین بیرله شمه سی


جهالت موهنیسلیگینه غلبه نین 221 اینجی بولومونده، تورک اینسانینین یاراتدیقی دیل-یازی اویقارلیقلاریندان داها بیر خزینه ایله تانیش اولدوق.

 بو بیتیکین آدی "قوس نامه" دیر. یازارین آدی ایسه "محمد بن شیخ مصطفا سیلی" دیر. بونون یازاری بیر سیاحیمیش. دونیا ائولکه له رین دولانا دولانا، گه لیب، "انقد شهرینه" یئرله شرکن، بو بولگه حاکیمینه قوناق اولوب. اونلا دئیب دانئشارکن، عرب دیلینده اولان "قوس نامه" حاقدا سوز دوشموش.

اورانین حاکیمی “امیر سولئیمان چلبی بن بایزید خان بن مرادخان” ایمیش. امیر سولئیمان 779 اینجی هیجری قمری ایلینده دوغولموش. آنقارا (آنکارا) موحاریبه سیندن سونرا، عوثمانلی فیطرت دوره سی باشلاندیقی چاغدا، امیر سولئیمان، 804 هیجری قمری ایلینده، “رومئلی” ده، اوزونون حاکیمیّه تین قورموش. آمما 813 هیجری قمری ایلنده، "ادرنه"ده اولدورولموش.

یازارلا امیر سولیمانین تانیشیقلیقی 804 ایله 813 هیجری قمری ایللر آراسینا دنگ گه لیر. اونلارین گوروشله رینین بیرینده، امیر سولئیمان، بو دونیانی گیزمیش، ساوادلی آدامدان ایستیر کی اونا، هابئله ایسلام یولوندا ساواشان غازیله ره "قوس نامه" کیتابین عربجه دن تورکجه یه چئویرسین تا هر ایکیسی ده ثاواب قازانسینلار.

یازار بو تکلیفی قبول ادیر. آراشدیرمایا باشلیر. بیر چوخ ساواش-سیلاح اوزمانلاری ایله گوروشور. اونلارین "اوخ" لا "یای" حاقدا اولان تجروبه له رین دینلیر. اونلاردان اوخلا یای حاقدا بیر چوخ شئیلر اورگه نیر. سونرا بو بیتیکی یازماغا باشلیر. 

اونو، عربجه دن ترجومه یه اده رکن، کندی دوروشمالاری ایله تجروبه لرینده بیتیکه آرتیریر. بئله لیکله، بو بیتیک، عربجه “قوس نامه” دن داها آرتیق تجروبه یه دایانان بیر بیتیکه چئوریلیر.

دوز دور کی یازار بیر اوزمانلیق آلانی اولان بیتیکی عربجه دن تورکجه یه چتویره جک آمما اگر او اوزمانلیق آلانی ایله تانیش اولماز ایسه، سیلاحین ایشله ییشی ایله تانیش اولماز ایسه، سیلاحی ایشلتمه نی بیلمز ایسه، یانی، قونونو هم دوشونجه اولاراق، همده  ایشله ییکده آراشدیرمامیشسا، بیلمیرسه، اوندا دئنه ییمه ال تاپمامیشسا، او قونو حاقدا نئجه بیر بیتیکی یازیب، او قونودا اوزمان آداملارا بیلگی همده ایشله ییک بیلگی وئره بیلر کی؟ 

یانی، آراشدیرما، هر بیر کیتابی یازماق یا هر بیر قونو حاقدا قلم سورمک ایچین، ان چوخ گره کن قاورام همیده قونو دور.

کیتابین سون صحیفه سنده، بیر تاریخ گورونور. تاریخ هیجری قمری 953 ایلینین سون چاغلارین گوسته ریر آمما بو تاریخ دوز-دوغرو گورونمور. 

نییه کی یازار، امیر سولئیمانلا 804 له 813 اینجی هیجری قمری ایللر آراسی گوروشوب، یازی سیفاریشین آلمیش ایسه کی دوغروسودا بو گورونور، اوندا بو الیازمانین عومورو 640 ایل جیواریندا اولمالی دیر.

آمما اگر بیتیکین سونوندا کی چاغی گوز اونونده توتارساق، حسابلاساق، بیتیکن یازیلماسیندان 494 ایل گئچمه لی دیر.

بو ایکی تاریخ آراسیندا، 140 ایل جیواریندا آیریلیق گورونور.

 بو آیریلیقی نئجه چوزمک اولابیلر دییه دوشونمه لی یدر.

بیزه بئله گلیر کی کیتابین ایچینده کی گوروش تاریخی دوغرو اولابیلیر. یالانا یئر یوخدور. نییه یالان یازسین کی.

 اوندا ایسه، بیتیکین سونوندا کی چاغ حاقدا ایکی گومان اورتایا چئخیر. بیریسی بو دور کی یازار، چاغی یازارکن یانلیشلیقا دوشموش. بو اولاسیلیقین اولاسیلیقی آز دیر. چون بئله آراشدیرماجی بیر تورک اینسانی، تاریخی ده آراشدیرمیش اولابیلیر. 

اوندا ایکینجی اولاسیلیقا یول آچیلیر. اودا بو دور کی بو الیازما، شیخ موصطبا اوغلو محمدین یازدیقی"قوس نامه" دن یازیلمیش بیر نوسخه دیر. اوندان دولایی، نوسخه یازاری، بو تاریخی قویموش گورونور.

هر حالدا، بیتیک، تورکجه، سسلی سوزلرله، الیازما-دوز یازما، آراشدیرما، اوزمانلیق آلانی، اوزمانلار اوچون، تجروبه یه دایاناراق، تئوریک - گوروشسل بیر بیتیک دیر. بونلاردان دولایی دا تورک اویقارلیقینین اونملی تکنولوژیک-آراشدیرما بیتیکله ریندن بیری دیر.


انصافعلی هدایت

٠١ جمادی الثانیه ١٤٤٧





I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

  1. Sıra nömrəsi: 221 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 221)

  2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 221

  3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/4-ra6zI7Sk4?feature=share](https://youtube.com/live/4-ra6zI7Sk4?feature=share)

  4. Video ID: 4-ra6zI7Sk4

  5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-23

  6. Video müddəti: PT1H59M34S (1 saat 59 dəqiqə 34 saniyə)

  7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Qosnamə / Qusnamə (Oxçuluq, Silah və Hərbi Təlim Risaləsi)" (قوصنامه / قوس‌نامه — Türk hərbi sənətinə, ox atmaq elminə, silah düzəltməyə və ibadət/dəstəmaz qaydalarına həsr olunmuş osmanlıca risalə) [03:37, 04:15, 01:53:33].

  8. Müəllif/müəlliflər: Seyid Mustafa (Şeyx Məhəmməd Vaninin oğlu, Mühəqqiq Damad Saniinin nəvəsi) [02:41, 03:09].

  9. Dil/dillər: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili (dini ayələr, dəstəmaz və namaz duaları) [06:28, 01:53:33].

  10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri təqribən 802 / miladi 1447-ci il (və ya təqribən 645 il öncəyə aid nüsxə hesabatı) [05:18, 01:56:22].

  11. Kitabxana/arxiv: Fransa Milli Kitabxanası (Bibliothèque nationale de France) [04:12, 04:31].

  12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: 2291 (Fransa nüsxə nömrəsi) [05:58].

  13. Ümumi mövzu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 221-ci bölümü; uyğarlıq anlayışları (fərhəng və təməddün), Fransa Kitabxanasında qorunan Seyid Mustafa Vani qələmindən çıxmış Qosnamə (oxçuluq və hərbi elmlər risaləsi) əlyazmasının təhlili, hərbi texnologiya (ox atmaq elmi), dəstəmaz və ibadət qaydaları [00:24, 02:41, 04:15, 01:53:33, 01:54:33].

  14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Fransa Kitabxanasında saxlanan, 108 səhifəlik Qosnamə əlyazmasının səhifələri, təmiz katib xətti, hərəkələnmiş türk dilindəki mətnlər, ox atmaq qaydaları, dəstəmaz bölümləri və Fransa nömrələmə damğaları araşdırılmışdır [03:47, 04:31, 06:28, 01:53:33].

  15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda XV əsrə aid edilən osmanlı hərbi risaləsi və oxçuluq mədəniyyəti nüsxəsi təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

  • Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Fransa Kitabxanasında qorunan Seyid Mustafa Vaninin Qosnamə nüsxəsi) [04:12].

  • ƏLYAZMA A:

    • kitabxana: Fransa Milli Kitabxanası (BnF) [04:12]

    • shelfmark: 2291 [05:58]

    • səhifə/vərəq sayı: 108 səhifə [03:47]

    • ölçü: MƏLUM DEYİL

    • xətt: Təmiz, oxunaqlı, hərəkəli osmanlı əlyazma xətti [06:28, 08:43]

    • kağız: Cildinin kənarları yıpranmış, lakin mətn səhifələri salamat qalan ənənəvi kağız [05:06, 06:28]

    • cədvəl/çərçivə: Sadə əlyazma tərtibatı [06:28]

    • mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi, başlıq və vurğularda xüsusi işarələr [07:51]

    • təzhib: MƏLUM DEYİL

    • katib / müəllif: Seyid Mustafa (Şeyx Məhəmməd Vani oğlu) [02:41, 03:09]

    • köçürülmə tarixi: Hicri təqribən 802 / miladi 1447 [01:56:22]

    • köçürülmə yeri: Osmanlı mühiti / Ədirnə ətrafı istinadları [01:57:17]

    • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Fransa Kitabxanası qeydiyyat ştrixləri və möhürləri [05:31, 05:58]

    • timestamp: [02:41] - [01:56:42]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

  • ƏLYAZMA A — HƏRBİ-TEXNİKİ RİSALƏ (Qosnamə / Oxçuluq)

    • Mətn vahidi / Risalə A1

      • Əsərin başlığı: Qosnamə / Qusnamə / قوس‌نامه (Oxçuluq və Silah Risaləsi) [03:37, 04:15]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmanın başlığında qeyd olunmuşdur [05:43].

      • Müəllif: Seyid Mustafa (Şeyx Məhəmməd Vani oğlu) [02:41, 03:09]

      • Dil: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili (dini ayələr və dəstəmaz qaydaları) [06:28, 01:53:33]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (hərbi təlimlər, qaydalar, dini təmizlik hökmləri) [01:53:33]

      • Mövzu: Türk hərbi sənəti, ox atmaq elmi, oxçuluq texnikası, silah istifadəsi, dəstəmaz və namaz ibadət qaydaları [01:53:33, 01:55:42]

      • Başladığı folio/səhifə: Giriş / Bismillah səhifəsi [06:14]

      • Bitdiyi folio/səhifə: 108-ci səhifə [03:47]

      • Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: Bismillahir rəhmanir rəhim... [06:14]

      • Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL

      • Tarix: Hicri 802 (miladi təqribən 1447) [01:56:22]

      • Tarixin funksiyası: Köçürülmə və tərtib tarixi

      • Katib: Seyid Mustafa [02:41]

      • Tərcüməçi/şərhçi: Seyid Mustafa [02:41]

      • Təxəllüs: Vanzadə / Vani [03:09]

      • Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Məlumat yoxdur.

      • Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Klassik osmanlı hərbi-texniki terminologiyası və hərəkəli türkdilli izahatlar.

      • Timestamp-lar: [02:41] - [01:56:42]

      • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

TarixMiladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsəHansı folio/səhifədəHansı mətn vahidinə aiddirTarixin funksiyasıTimestampƏminlik
Hicri 802Miladi 1447 (təqribən 645 il öncə)Kolofon / GirişƏlyazma ATərtib / köçürülmə tarixi[05:18, 01:56:22]YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

AdRolHansı mətn vahidindəSübut növüTimestamp
Seyid MustafaMÜƏLLİF / KATİBA1Mətndə adı keçir[02:41]
Şeyx Məhəmməd VaniMÜƏLLİFİN ATASI / ALİMA1Mətndə adı keçir[03:09]
Mühəqqiq Damad SaniMÜƏLLİFİN BABASI / ALİMA1Mətndə adı keçir[03:09]
Əmir SüleymanTARİXİ HÖKMDAR / HİMAYƏÇİA1Videoda xatırladılır[01:57:17]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

  1. Mətn vahidi: Qosnamə / Qusnamə

    • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Hərbi, texniki və dini hökmləri aydın şəkildə ifadə edən klassik osmanlı-türk elmi dili.

    • nəsr/nəzm: Nəsr.

    • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkələnmiş təmiz və oxunaqlı əlyazma xətti.

    • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Ərəbçe ayə və dualar, osmanlı türkçəsi əsas hərbi təlim mətnləri.

    • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətnin təlim və təsvir hissələri tamamilə türkdillidir.

    • XIV–XVI əsr layihəsi üçün potensialı: Yüksək.

    • timestamp: [03:37]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

  • Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Fransa Milli Kitabxanasında qorunan, hicri 802 (miladi 1447) tarixinə aid edilən və Seyid Mustafa Vani tərəfindən qələmə alınan Qosnamə oxçuluq risaləsi olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

  1. Danışan 221-ci bölümü başladaraq türk insanının minillik tarix ərzində yaratdığı uyğarlıqları (yazı, düşüncə, əxlaq, fəlsəfə, hüquq, siyasət, şəhərsazlıq, hərbi texnologiya) xatırladır və təməddün ilə fərhəng anlayışlarının fərqlərini vurğulayır [00:24, 01:25].

  2. Fransa Milli Kitabxanasında (BnF) mühafizə edilən, 2291 nömrəli və 108 səhifədən ibarət olan Qosnamə (Qusnamə) əlyazmasını masaya yatırır [03:47, 04:12, 05:58].

  3. Əsərin müəllifinin Seyid Mustafa (Şeyx Məhəmməd Vaninin oğlu, Mühəqqiq Damad Saniinin nəvəsi) olduğunu qeyd edir [02:41, 03:09].

  4. Nüsxənin təqribən hicri 802 / miladi 1447-ci ildə (645 il öncə) yazıldığını, Ədirnə və Əmir Süleyman dövrünün elmi mühitinə istinad etdiyini bildirir [01:56:22, 01:57:17].

  5. Əlyazmanın təmiz, oxunaqlı və hərəkələnmiş türk xətti ilə yazıldığını, oxçuluq elmini, silah istifadəsi texnikalarını və hərbi nizamı ətraflı şəkildə izah etdiyini göstərir [06:28, 01:55:42].

  6. Mətnin son bölümlərində döyüşçülerin təmizliyinə dair ibadət, dəstəmaz almaq, əl-ayaq yumaq, qulaq və boyun məsh etmək qaydalarının türkcə olaraq təfərrüatlı şəkildə izah edildiyini oxuyur [01:53:33].

  7. Qədim dövrlərdə oxçuluğun o dövrün ən qabaqcıl hərbi silah texnologiyası olduğunu, bu cür kitabların həm hərbi bacarıqları, həm də mənəvi hazırlığı öyrətdiyini vurğulayır [01:58:02].

  8. Türk dilinin təkcə ədəbiyyat deyil, həm də hərbi elm və texnologiya dili olaraq yüksək səviyyədə inkişaf etdiyini sübut edir [01:58:44].

  9. Fransa kitabxanasında qorunan bu nadir nüsxənin türk intellektual irsinin qlobal miqyasdakı dəyərini bir daha ortaya qoyduğunu qeyd edir [04:12].

  10. Türk uyğarlığının hərbi və elmi abidəsi olan bu risalənin tədqiqini tamamlayaraq proqramı yekunlaşdırır [01:59:29].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Türk Hərbi Sənətinin Zirvəsi: Seyid Mustafa Vaninin Qosnamə Əlyazması və Fransa Kitabxanası Nüsxəsi

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 221-ci bölümü türk hərbi texnologiyasına, oxçuluq elminə və qədim təməddün abidələrinə həsr olunmuşdur [00:03]. Tarix boyu türk insanının yaratdığı yazı, düşüncə, hüquq və hərbi uyğarlıqların əhəmiyyətini vurğulayan danışan, bu buraxılışda Fransa Milli Kitabxanasında qorunan və XV əsrə aid edilən nadir bir osmanlıca hərbi risaləni — Qosnamə (Qusnamə) əlyazmasını masaya yatırır [00:24, 04:12, 03:37].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əsər Fransa Milli Kitabxanasında (BnF) mühafizə edilən, 2291 nömrəli və 108 səhifədən ibarət olan qiymətli məcmuədir [03:47, 04:12, 05:58]. Müəllifi Seyid Mustafa (Şeyx Məhəmməd Vani oğlu və Mühəqqiq Damad Saniinin nəvəsi) olan bu əlyazma təmiz, oxunaqlı və hərəkələnmiş osmanlı katib xətti ilə köçürülmüşdür [02:41, 03:09, 06:28]. Nüsxənin hicri 802 (miladi təqribən 1447) tarixinə aid edilməsi onun XV əsr osmanlı hərbi ədəbiyyatının ilkin və ən saf nümunələrindən biri olduğunu göstərir [01:56:22].

MƏZMUN:

Qosnamə əsəri türk hərbi sənətinin, ox atmaq elminin (tirimandarlıq), silah texnologiyasının və döyüşçü nizamının əsaslarını ehtiva edən peşəkar risalədir [03:37, 01:55:42]. Mətndə sadəcə oxçuluq texnikaları deyil, eyni zamanda döyüşçülerin mənəvi hazırlığı, dəstəmaz almaq, əl, ayaq, qulaq və boyun məsh etmək kimi ibadət və təmizlik qaydaları da osmanlı türk dilində bütün təfərrüatları ilə izah olunur [01:53:33]. Bu xüsusiyyət əsərin həm hərbi, həm də mənəvi nizamnamə xarakteri daşıdığını sübut edir.

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili XV əsr osmanlı türkçəsinin təmiz, anlaşıqlı və hərəkələnmiş üslubunu nümayiş etdirir [06:28]. Hərbi terminlərin və dini hökmlərin türk dilinin qrammatik yapısına uyğun olaraq aydın şəkildə ifadə edilməsi dövrün elm və hərbi dildəki inkişaf səviyyəsini gözlər önünə sərir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də qədim dövrlərdəki hərbi texnologiya ilə müasir silahlar arasındakı paraleldir [01:58:02]. O dövrün ən güclü silahı olan oxun və oxçuluq elminin necə sistemləşdirildiyini göstərərək, türk intellektual irsinin hər sahədə öncül olduğunu vurğulayır [01:58:02].

NƏTİCƏ:

Seyid Mustafa Vaninin Qosnamə risaləsi türk hərbi tarixinin və oxçuluq mədəniyyətinin şah əsəridir [03:37]. Fransa Kitabxanasında qorunan bu qiymətli nüsxə türk millətinin həm elm, həm də hərbi sahədəki qüdrətini nəsildən-nəslə ötürən əvəzsiz xəzinədir [04:12].

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

  • VIDEO: 4-ra6zI7Sk4

  • PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

  • TEXT_UNITS: 1

  • TURKISH_TEXT_UNITS: 1

  • COMPOSITE_CODEX: NO

  • EXPLICIT_COPY_DATES: 802 AH (approx. 1447 AD / 645 years ago)

  • EXPLICIT_COPYING_PLACES: Edirne context

  • HOLDING_INSTITUTIONS: Bibliothèque nationale de France (BnF)

  • SHELFMARKS: 2291

  • CORE_CANDIDATES: A1

  • CONTROL_CANDIDATES: NONE

  • DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

  • NEEDS_DEDUPLICATION: NO

  • HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

  • TIMESTAMP_QC: PASS
-

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر https://youtube.com/live/ZXMSnfmb04Q بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتا...