جهالت موهندیسلیگینه غلبه 206
1:
بیتیک آدی: خلاصه الابدان
یازار: بیتیکین اصلین یازان تورک؛ عمر افندی بروسوی
بیتیک کامیل دیرمی: یوخ، بویوک کیتابدان خولاصه دیر
یازی دیلی: تورکجه
یازی طورو: دوزیازی- الیازما
الیفباء: تورکو-عربی الیفباء
قونو: طیب، مزاجلار، یئمکلر، یئمه مکلر، داوالار-درمانلار
چاغ: 1183 هیجری قمری (264 ایل ائونجه یازیلمایش)
نوسخه می: خولاصه اولان بیر نوسخه دیر
نوسخه یازاری: بللی دئییل
صحیفه سایی: 26 صحیفه
ساخلانئلان یئر: ایران ایسلامی شورا مجلیسی
جهالت موهندیسلیگینه غلبه نین 206 اینجی بولومونده، ایکی درین، آنلاملی، اوزمانجاسینا، تورکجه ده یازیلمیش، نئچه یوز ایللیک الیازما کیتابلار ایله تانیش اولماق شره فین قازاندیق.
بونلارین بیری "خلاصه الابدان" آدلی کیچیک بیر کیتاب دیر. بو بیتیک ایران آدلانان سیاسال وارلیقین ایسلامی شورا مجلیس کیتابخاناسیندا ساخلانیلیر.
کیتابین آدیندان بللی اولدوقوندان، ایگیرمی آلتی (26) صحیفه سی وار. بو نوسخه نی یازانین آدی بللی دئییل آمما اصیل کیتابین یازیرینین آدی ایسه "عمر افندی بروسوی" دیر. نسساخ، بو کیچیک کیتابی، ایکی یوز آلتمیش دورد ایل ائونجه، (1183 هیجری قمری ایلینده) یازمیش دیر.
نسساخ یا نوسخه نی یازان، عمر افندینین یازدیقی بویوک طیب اثریندن، بو خولاصه نی قلمه آلمیش.
کیتابین ایچی، ایکی یئره بولونور. اصلی بولوم کی "خلاصه الابدان" آدلانیب، کیتابین اورتاسیندا وبیر قاب ایچینده یئر آلمیش آمما "قراق" یا حاشیه آدلاندیریلان یئرده یازیلان یازیلار ایله ده داوالار حاقدا یازیلانلارین بویو، اصلی کیتابدان چوخ اوزون دوز.
کیتاب اوزمانجاسینا، اوزمانلار اوچون، آمما چوخ ساده و راحات اوخونا بیلیر بیر تورکجه ایله قلمه آلینمیش گورونور.
بوندان بئله کی کیتاب، اوخوجولار الینده چوخ ایشله نیب و یازیلارین بیر چوخونون یازیسی گئتمیش، سیلینمیش کیمی یادا کوهنلمیش کیمی گورونور، آمما الیازماسی چوخ گوزل یازیلیب. بودا، بیتیکین اوخونماسین، داها چوخ قولایلادیب دیر.
کیتابین ان باشیندا کی صحیفه لرینده، اینسانین مزاجیندان سوز ادیر. اینسانین مزاجی ایله آیلارایله ده هاوالار آراسیندا ایلگی قوراراق، هر بیر آیدا، نه لر یئمه لی دیر و اینسانانین ساغلیقینا فایدالی دیرر، اونلاردان سوز آچیر.
البتته، او یمه لیلردن و او ایشلردن ده کی همن آیدا چکینمه لی دیرلر، اونلاری دا هر بولومده گوسته ریر.
نسساخ، کیتابین تورکجه اولماسینا چوخ اوزه نیر. بوندان دولایی دا چالیشیر تا هر بیر عربجه ایله فارسجا اولان سوزجوکله ره، تورکجه اولان سوزجوکلردن آد آپارسین.
بونون اوچون ده آیلارین آدلارین تورکجه یازمیش؛ "اول بهار"، "اورتا بهار"، "آخر بهار"، "اول یاز"، "اورتا یاز"، "سون یاز"، "اول کوز"، "اورتا کور"، "آخر کور"، "اول قیش"، "اورته قسش"، "آخر قیش" دییه یازمیش دیر.
2:
بیکین آدی: دیوان امیر علیشیر نوایی (بدایع الوسیط)
یازار: امیر علیشیر نوایی
قلمه الان: محمود کاتیب
یازیلان یئر: هرات - بو گونکو افغانیستان آدلانان یئر
یازی چاغی: 900 هیجری قمری (547 ایل ائونجه)
دیل: تورکجه
لهجه: افغانیستان تورکجه سی؛ جغتای تورکجه سی
الیفباء: توکو-عربی
ساخلانئلان یئر: بللی دئییل
کیتاب چوخ گوزل و گوزه چارپان رسملر همده بویالارلا نخیشله نیب دیر. آمما بو نوسخه، زمان باسدیقجا، یازیلاریندا اسکیلمیش، بویالارین رنگی قاچمیش، سولموش گورونور.
بوندان دولایی، همده جغتای اولدوقوندان دولایی، همده یازینین ایله الیفبانین دولاشیم ایله رسمیندن دولایی اونو اوخویابیلمه دیک.
بلکه امیر علیشیر نوایی دن تانیمایا چالیشدیقیمیز اونجه کی بیتیکله ره تای، بو بیتیکین ده چاپین تاپابیلیرسک، اوخوماسینا گوزوجوز چاتار.
انصافعلی هدایت
١٤ جمادی الاول ١٤٤٧
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi: 206 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 206)
Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 206
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/LD0J1T0P5yk?feature=share](https://youtube.com/live/LD0J1T0P5yk?feature=share)Video ID:
LD0J1T0P5ykYayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-06
Video müddəti: PT1H43M25S (1 saat 43 dəqiqə 25 saniyə)
Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Xülasətü'l-Əbdan (Brüsəvi Ömər Əfəndinin Tibb Risaləsi) və Əmir Əlişir Nəvainin Bədayiu'l-Vasit (Divan) nüsxəsi" (خلاصۀ الأبدان / بدائع الواسط — Brüsəvi Ömər Əfəndinin tibb əsəri və Əmir Əlişir Nəvainin Çاğatay türkcəsində şeirlər məcmuəsi/divanı) [
07:25 07:42 01:38:07 Müəllif/müəlliflər: Brüsəvi Ömər Əfəndi (Tibb risaləsi) / Əmir Əlişir Nəvai (Divan/Şeirlər) [
07:25 01:37:56 Dil/dillər: Klassik türk (osmanlı/çağatay) dili, ərəb dili [
01:37:32 02:18 Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 900 (Məhəmməd Katib tərəfindən köçürülən Çağatayca divan nüsxəsinə istinad) [
01:38:07 Kitabxana/arxiv: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası (Kərimzadənin bağışladığı və möhürünü vurduğu fond) [
03:06 04:42 Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.
Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizənin 206-cı bölümü, Brüsəvi Ömər Əfəndinin tibb risaləsi (Xülasətü'l-Əbdan), peyğəmbərlər və tibb tarixi (Hz. Musa və otlar əhvalatı), Əmir Əlişir Nəvainin Çağatay türkcəsində şeirləri (Bədayiu'l-Vasit) və mətnşünaslıq [
07:25 09:15 01:38:07 Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında qorunan, su zədələri olan, Brüsəvi Ömər Əfəndinin Xülasətü'l-Əbdan tibb əsərini və Əmir Əlişir Nəvainin Çağatayca şeirlərini ehtiva edən əlyazma nüsxənin səhifələri, haşiyələri və mətn xüsusiyyətləri araşdırılmışdır [
03:06 04:07 07:25 XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda həm tibb tarixi, həm də Çağatay ədəbi dilinin XVI əsrə aid mətn xüsusiyyətlərini daşıyan əlyazma nüsxə təqdim olunur.
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?
Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Məclis Kitabxanasında qorunan və daxilində tibb risaləsi ilə Çağatayca şeirləri birləşdirən məcmuə/nüsxə) [
03:06 07:25 ƏLYAZMA A:
kitabxana: Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanası [
03:06 shelfmark: MƏLUM DEYİL
səhifə/vərəq sayı: Təqribən 17 səhifə (tibbi risalə hissəsi) [
02:54 xətt: Klassik islam-türk əlyazma xətti [
04:07 kağız: Su tökülərək mürəkkəbi dağılmış, kənar haşiyələri zədələnmiş kağız [
04:07 cədvəl/çərçivə: İki xəttli haşiyə çərçivələri, başlanğıcda boş qalan miniatür/illüstrasiya yerləri [
06:29 mürəkkəb: Qara əsas mətn mürəkkəbi (su izləri ilə dağılmış yerlər) [
04:07 təzhib: MƏLUM DEYİL
katib: Məhəmməd Katib (Çağatayca divan qismi üçün) [
01:38:07 köçürülmə tarixi: Hicri 900 (Divan qismi üçün qeyd olunan il) [
01:38:07 köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL
provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Kərimzadənin bağış qeydləri və 137 (İran inqilabından sonra vurulmuş) möhürləri [
03:58 04:42
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ
ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ
Mətn vahidi / Risalə A1 (Tibb bölməsi)
Əsərin başlığı: Xülasətü'l-Əbdan (Brüsəvi Ömər Əfəndinin Tibb Risaləsi) [
07:25 07:42 Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Mətndə açıq şəkildə yazılmışdır [
07:25 Müəllif: Brüsəvi Ömər Əfəndi [
07:25 Müəllif adı əlyazmada görünür, yoxsa danışan tərəfindən deyilir?: Əlyazmada açıq görünür [
07:25 Dil: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili [
02:18 Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (tibb qaydaları, məcun düsturları və peyğəmbər əhvalatları) [
06:38 09:15 Mövzu: Ənənəvi tibb, əczaçılıq, həblərin hazırlanması, Hz. Musa və tibbi hikmət rəvayəti [
06:57 09:15 Başladığı folio/səhifə: Başlanğıc səhifələri [
06:17 Bitdiyi folio/səhifə: 17-ci səhifəyə qədər [
02:54 Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: "Bismillahir rəhmanir rəhim... Brüsəvi Ömər əfəndinin xülasət əbdan..." [
07:25 Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL
Tarix: MƏLUM DEYİL
Tarixin funksiyası: MÜƏYYƏN DEYİL
Katib: MƏLUM DEYİL
Tərcüməçi/şərhçi: MƏLUM DEYİL
Təxəllüs: MƏLUM DEYİL
Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Məlumat yoxdur.
Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Tibbi terminlər, xalq təbabəti leksikası.
Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
Mətn vahidi / Risalə A2 (Ədəbiyyat / Şeir bölməsi)
Əsərin başlığı: Bədayiu'l-Vasit (Əmir Əlişir Nəvainin Divanı / Şeirlər) [
01:38:07 Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Danışan tərəfindən mətn araşdırması zamanı qeyd olunur [
01:38:07 Müəllif: Əmir Əlişir Nəvai [
01:37:56 Müəllif adı əlyazmada görünür, yoxsa danışan tərəfindən deyilir?: Danışan tərəfindən qeyd olunur [
01:37:56 Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəzm (şeirlər, qəzəllər) [
01:35:48 Mövzu: Sufi lirikası, klassik türk poeziyası (Əlişir Nəvai yaradıcılığı) [
01:37:56 Başladığı folio/səhifə: Sonrakı bölümlər [
01:35:48 Bitdiyi folio/səhifə: Son səhifələr [
01:43:25 Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: "Ey qılıb lütfü əta pürlə olus kami rəva..." [
01:36:07 Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL
Tarix: Hicri 900 [
01:38:07 Tarixin funksiyası: Köçürmə tarixi (Məhəmməd Katib tərəfindən) [
01:38:07 Katib: Məhəmməd Katib [
01:38:07 Tərcüməçi/şərhçi: MƏLUM DEYİL
Təxəllüs: Nəvai [
01:37:56 Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Fərqli bölmələr olduğu qeyd olunur.
Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Çağatay türkcəsinin fonetik və lüğəvi xüsusiyyətləri.
Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. TARİXLƏrin AYRILMASI
| Tarix | Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə | Hansı folio/səhifədə | Hansı mətn vahidinə aiddir | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| Hicri 900 | MƏLUM DEYİL | Kolofon / son bölümlər | Əlyazma A (Risalə A2 - Divan qismi) | Köçürmə / katib qeydi tarixi | [ | YÜKSƏK |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Brüsəvi Ömər Əfəndi | MÜƏLLİF (Tibb risaləsi) | A1 | Mətndə adı açıq yazılıb | [ |
| Əmir Əlişir Nəvai | MÜƏLLİF / ŞAİR (Divan) | A2 | Danışan tərəfindən qeyd olunur | [ |
| Məhəmməd Katib | KATİB | A2 | Kolofon qeydində adı keçir | [ |
| Kərimzadə | MÜLKİYYƏT SAHİBİ / BAĞIŞLAYICI | A1, A2 | Kitabxana qeydləri və möhürlər | [ |
| Hz. Musa | PEYĞƏMBƏR (Rəvayət qəhrəmanı) | A1 | Tibb risaləsində hekayəsi danışılır | [ |
VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Xülasətü'l-Əbdan (Tibb Risaləsi) və Bədayiu'l-Vasit (Çağatayca Divan)
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Həm osmanlı-türk tibb lüğəti, həm də Çağatay türkcəsinin zəngin poeziya dili.
nəsr/nəzm: Qarışıq (tibb qismi nəsri, şeir qismi nəzm).
hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz klassik əlyazma xətti.
ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Əsasən türkcə tibbi təlimatlar və Çağatayca şeirlər.
təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Məcmuənin tamamilə türkdilli mətnlərdən ibarət olduğu görülür.
XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək.
timestamp: [
06:17
VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM
Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Məclis Kitabxanasında qorunan, daxilində Brüsəvi Ömər Əfəndinin tibb əsərini və Əmir Əlişir Nəvainin hicri 900 tariximi daşıyan Çağatayca divanını birləşdirən möhtəşəm məcmuə olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).
Türkdilli Mətn Vahidi A1, A2: CORE CANDIDATE
VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 206-cı bölümü başladaraq türk uyğarlığı və yazı mədəniyyəti ilə tanış olmağın düşmən təsirindən qurtulmaq üçün yeganə yol olduğunu qeyd edir [
00:29 Ötən günlərdə oxunan təsəvvüfi və irfani mətnlərdən sonra bu gün Məclis Kitabxanasında qorunan yeni bir əlyazma məcmuəyə keçdiklərini bildirir [
01:52 03:06 Əlyazmanın Məclis-i Şura-yı Milli Kitabxanasında qorunduğunu, Kərimzadə tərəfindən bağışlandığını və üzərində onun möhürlərinin olduğunu göstərir [
03:06 04:42 Nüsxənin ilk hissəsində Brüsəvi Ömər Əfəndinin Xülasətü'l-Əbdan adlı tibb risaləsinin yer aldığını, lakin səhifələrə su tökülməsi səbəbilə bəzi mürəkkəblərin dağıldığını qeyd edir [
04:07 07:25 Tibb risaləsində əfyun, zəfəran, ud, cəviz, ənbər, qərənfil, darçın və müxtəlif daşlar (zümrüd, mərcan) istifadə edilərək həblərin hazırlandığını oxuyur [
06:38 Hz. Musa və tibbi hikmət haqqında rəvayəti nəql edərək Allahın təvəkküllə yanaşı fiziki səbəblərə (otların istimal olunmasına) əməl etməyi əmr etdiyini izah edir [
09:15 Məcmuənin sonrakı bölümlərində Böyük türk şairi Əmir Əlişir Nəvainin Bədayiu'l-Vasit (Divan) əsərinə aid Çağatay türkcəsində şeirlərin yer aldığını müəyyənləşdirir [
01:37:56 01:38:07 Katib Məhəmməd Katib tərəfindən hicri 900-cü ildə köçürüldüyü qeyd olunan bu şeir hissəsini oxumağa çalışır [
01:38:07 Çagatay türkcəsinin ləhcə xüsusiyyətlərinə görə əlyazma xəttini oxumağın çətinliklərindən bəhs edir, lakin gələcəkdə çap nüsxələri ilə müqayisə edərək tamamilə deşifrə edəcəyini bildirir [
01:42:18 Türk dilinin tibb və poeziya sahəsindəki qüdrətini vurğulayaraq mərhum alim və şairlərin ruhuna fatihə oxumaqla proqramı tamamlayır [
01:43:12
IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Tibb və Poeziyanın Vəhdəti: Brüsəvi Ömər Əfəndinin Xülasətü'l-Əbdan Risaləsi və Əmir Əlişir Nəvainin Çağatayca Divan Nüsxəsinin Təhlili
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 206-cı bölümü türk uyğarlığının həm elmi (tibb), həm də bədii (poeziya) sahələrdə qət etdiyi yüksək zirvəni gözlər önünə sərir [
ƏLYAZMA:
Təqdim edilən əlyazma Məclis Kitabxanasında mühafizə edilən, Kərimzadənin xüsusi bağışları və möhürləri ilə zənginləşmiş qiymətli nüsxədir [
MƏZMUN:
Məcmuə iki əsas hissədən ibarətdir [
DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:
Əsərin dili iki fərqli qatmanı əhatə edir: tibbi hissə osmanlı türk dilinin aydın nəsri ilə yazılmışdır, şeir hissəsi isə Çağatay türkcəsinin (Şərqi türkçənin) qədim fonetik və leksik xüsusiyyətlərini daşıyır [
VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:
Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də elmi həqiqətlərin dini rəvayətlərlə sintezidir [
NƏTİCƏ:
Xülasətü'l-Əbdan tibb risaləsini və Əmir Əlişir Nəvainin Çağatayca şeirlərini birləşdirən bu Məclis nüsxəsi türk xalqının elm və incəsənət sahəsindəki dahi yaradıcılığının ölməz abidəsidir [
X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO: LD0J1T0P5yk
PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1
TEXT_UNITS: 2
TURKISH_TEXT_UNITS: 2
COMPOSITE_CODEX: YES
EXPLICIT_COPY_DATES: 900 AH
EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN
HOLDING_INSTITUTIONS: Majlis-i Shura-yi Milli Library
SHELFMARKS: UNKNOWN
CORE_CANDIDATES: A1, A2
CONTROL_CANDIDATES: NONE
DISCOVERY_CANDIDATES: NONE
NEEDS_DEDUPLICATION: NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE
TIMESTAMP_QC: PASS
No comments:
Post a Comment