جهالت موهندیسلیگینه غلبه 208

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 208

https://youtube.com/live/FFh028eJrF8

1:

بیتیک آدی: (هنده سه ده چوزوم) آنلاشیلمامیش هنده سه- هنده سه نین بیر چوزلمه میش مسئله سینین چوزولمه سینین ایضاحی

قونو: هنده سه مسئله سینین چوزومو

یازار: مصدریه جی زاده سید حسین

یازی طورو: داش باسما -  دوز یازما

چاغ: 13 شعبان 1237 (210 ایل ائونجه)

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو-عربی

ساخلانیلان یئر: بللی دئییل

باسیلما تاریخی: 1283

باسما یئری: دارالطباعه

مدیر دار الطباعه: ابراهیم صائب

صحیفه سایی: 40 صحیفه

بو گونکو “جهالت موهندیسلیگینه غلبه” نین 208 اینجی بولومونده، تورک دونیاسینین، هابئله تورک اینسانینین یارادیجی دونیاسیلا اویقارلیقلاریندان، ایکی تایسیز یازی اویقارلیقی ایله تانیش اولدوق. 

بو یازی اویقارلیقلارینین بیری، موطلق دوشونجه عالمی ایله بئیین فئرتینا عالمیندن دیر.

 ایکینجیسی ایسه بئییندن دیشاریدا وار اولان دونیاده نادیر هابئله چوخ آز گورونن قیمتلی وارلیقلار ایله جواهیرلر حاقلاریندا یازیلمیش یارادیلمیش اثردیر.

بیر اینجی اویقارلیق تورک تاریخیندن گلن میللی - اولوسال میراثیمیز، هندسه دونیاسندان دیر. بیلگه لر، بیلگینلر، فیله سوفلار، موهندیسلر، هنده سه چیلر، او هنده سه موشکولونون چوزمه سندن، همده مین لر ایلجه سینه، عاجیز قالمیشلار. توم اینسانلیق، اونون چوزولمه سیندن ده اومودسوزلانمیش. اندان دولایی، “چوزوله بیلنمز” قونو جوکمونه گلیب چیخمیش. 

بوندان دولایی، توم موهندیسلر ایله هندسه عالیم لری، یئر اوزه رینده چالیشانلار، گویلر ایله اولدوزلاری اولچوب-بیچنلر ده اونون چووزولمه سندن عاجیز قالمیش اولدوقدا، بیردن بیره بیر تورک دوشونورو اورتایا چیخمیش، او چوزوزلمه مه زی چوزه رک، اینسانلیقین علم و تکنولوژی اویقارلیقیلنا، چوخ اونملی بیر قاتقیدا قالقمیش دیر.

بو تورکون آدی "مصدریه جی سید حوسین" دیر. حوسین (حسین)، عوثمانلی دورونده، عوثمانلی خلیفه له ری امرینده چالئشان "مهندیسخانه" ده چالیشیرمیش. 

ایللر چالیشمادان سونرا، بیر گون، هندسه نین، همن جاوابسیز مسئله سینه، بیر چوزوم تاپاراق، چوزومو یازییا توکوب، عوثمانلی موهندیسلر قوروموندا ثبت ادیب، تاریخ و موهورله میشدیر تا باشقالاری آدینا گئچیریلمه سین. بئله لیکله ده اونو عوثمانلی خلیفه سینه سونموشدور.

سید حسین مصدریه جی زاده، او هندسه موشکولونون چوزومون شعبان آیینین 13 جو 1247 اینجی هیجری قمری ایلنده ثبت اتمک ایله، اونو عوثمانلینین درگاهئنا توحفه اتمیش بولنموشدور. یعنی، 210 ایل ائونجه بو مسئله نی حل ادیب، اونا چاره تاپیب، اینسانلیقا یارارلی اولموشدور.

بو زامان، موهندیسخانه نین باشی عوثمانلی پادشاهی سولطان محمودخان؛ سولطان عبدالحمید خان اوغلو، اودا سولطان  احمدخان اوغلو عوثمانلی توپراقلاریندا فرمان سورورموش کی توم اسلام دونیاسی ایله موسلمانلارین خلیفه ایمیش.

او بیتیک، تورک دیلینده اولماغئنا باخمایاراق، چوخ اوزمانجاسینا و اوزمانلار اوچون یازیلمیش بیر وارلیق دیر. همده هندسه اوزمانلارینین بئیین گوجله رینین گوجسوز اولدوقو قه در، تورکجه نین گوجلوگونون گوسترگه سی اولاراق یازمیش دیر. 

اوندان دولاییدا، بیزیم تورک دیلینده کی گوجسورلویوموز، اونون یازدیقی چوزوم بولومله رینین  اوخوماسینا چاتمادی. سونوندا، یازیلمیش چوزوم بولومله رینین اوخوماسیندان واز گئچمک زوروندا قالدیق. 

بو بیتیک حاقدا، بو سوز، سون اولسون: پی.دی.اف-ی حاضیرلایان کیشی یا کیشیلر اونو "اصول اولیه هندسه- ترکی" دییله آدلاندیرمیشلار. 

گورونن اوکی، اونلار، توم زحمتله ر ینه رغمن، بو بیتیکه گوزآتیب، اونو آچیب، بئش - آلتی صحیفه لیک  اون یازئنی اوخومامیشلار. اوندان دولایی دا بیتیکین ایچینده یئر آلان درین هابئله تایسیز- گئنیش قونونون نه اولدوغون، اونون هندسه ایله موهندیسلیک دونیاسیندا نه قدر درین اتکی بوراخماسین دا آنلامامیشلار. 

بویله اولموش کی بیز تورک لر ایله موسلمانلار، اوزوموزو خور گورمه یه عادت اتمیشیک. چون دئمیشیک کی بیز تورکلردن، دونیادا چوزولمه ین قونولاری چوزن آدام چئخماز. 

نییه بئله دوشونموشوک یادا دوشونوروک؟ 

چون ایشغالچی گوجلر، بونو بیز تورکله ر ایله توم موسلمانلارا ایناندیرمیشلار.

 ایشغالچی دوشمانلار، تکجه بیزیم توپراقلاریمیزی ایله قایناقلاریمیزی ایشغال اتمه میشلر. بلکه ان باشدا دیلیمیزی، فیکیریمیزی هابئله کندیمیزه اولان مینلر ایللیک میللی اینانجیمیز ایله میللی گوونیمیزی ده ایشغال اتمیشلر. 

بیز ایسه، ایشغال اده نین توم یالانلارینا ایناناراق، اونلارا تسلیم اولوب، کندیمیزی، تاریخیمیزی، یارادیجیلیقیمیزی، اویقارلیقلارین تومونده توتدوقوموز یئری، اوینادیقیمیز اویونالاری، قوردوقوموز موئسسه سه لرین وارلیقین و اتکییسنده اونوتموشوق.

2:

بیتیک آدی: تحفه مرادی (جواهرات)

یازار: شیروانلی محمود اوغلو "محمد"

بیتیکین یازیسی: ایکی بولومده

یازی دیلی: تورکجه

یازی الیفباسی: یاری تورکجه-عربجه، یاری لاتینجه

کیتابین صحیفه قورولوشو: ترسه (سولدان ساغا صحیفه له نیب)

الیازما: یاریسی الیازما، یاریسی چاپ (باسما)

یازینین چاغی: سولطان محمد اوغلو سولطان موراد، سولطان محمد ده سولطان بایزید اوغلو چاغیندا

یازیلما ایلی: 1421 ایله 1444 اینجی ایللر آراسی (600 ایل جیوارلاریندا ائونجه لیکلرده یازیلمیش گورونور)

صحیفه سایی: 260 صحیفه

هندسه بیتیکینین تورکجه هابئله ساده یازیلمیش اون یازیسیندان باشقا بولومله رینه گوجوموزون چاتاماماسیندان، اوخوماسیندان گوزوموزو یومدوق. 

اوندان دولایی، باشقا تورکجه بیر بیتیک آچماق زوروندا قالدیق. یئنی آچدیقیمیز بیتیکین "پی.دی.اف"ین حاضیرلایان موحترم کیشی-لر بو بیتیکی ده اوخومامیش گورونورلر. اونلار، هر نه دن دولایی ایسه، بو کیتابا "تحفه مرادی فی طب" آدین وئرمیشلر.

 اوحالدا کی اگر بیتیکین لاتین الیفباسی ایله یازیلمیش بولومونه باخسا ایدیلر، اونون ساغدان یازیلان بولمونده، همده سوزلوک  بولومونده ن آنلامالی ایدیلر کی بیتیکین قونوسو "طب" دئییل، بلکه "جواهیرلر" اییمش.

بو بیتیک سایقی ده ییر تورک جومهورییتی باشقانی؛ رجب طیب اردوغان جنابلارینین قلمه آلدیقی اون یازی ایله باشلانیر. 

گورونن او کی او حضرتین حمایه سی گولگه سینده بو کیتاب، یئنی چاغدا باسیلاراق، گون اوزو گورموش بیر تورک اویقارلیقی وارلیقی کیمی ایشیقلانمیش دیر.

بیتیک ایکی بولومه بولونموش. بیر اینجی بولوم، تورکجه آمما لاتین الیفباسی ایله سولدان ساغا صحیفه لنمیش دیر. 

بورادا بیر اونملی فرقی واردیر. اودا بوکی؛ تورکجه ایله عربجه ده یازیلار، تورکو-عربی الیفبادا یازیلان کیتابلار، ساغدان سولا صحیفه له نیر ده اوخونوردا. 

او حالدا کی بو کیتابین تورجه سینین شکیلین قویارکن، ان سون صحیفه سی، ان باش صحیفه نین یئرینده یئر آلمیش. یعنی تورکجه-عربجه صحیفه لر ترسینه و باتیلیلارین اوخودوغو شکیلده صحیفه لنمیش دیر. بودا بیزلر اوچون ترسه گلیرو هر شئی ترس گورونور. یاشامیمیز کیمی.

بیتیکین اون یازیسی بیر چوخ تاریخی دوروملاری آچیقلاییر.

یازار، اون بیر صحیفه لیک اون سوزدن سونرا قونویا گئچیر. قونویا گئچمه دن ائونجه، اونسوزون سونلارینا یاخینلاشارکن، سیاست ایله دولتچیلیگین کوکله رینه، اوزت اولاراق اولسادا، بیر نئجه قئسسا جومله ده ایشارت ادیر. اونجا، ایقتیصاد ایله آوادانلیق چوخ اونملی دیر. اکونومی، عدالت ایله سیاستین بیرگه حرکتینه باغلی دیر. اگر بو ایکیسینده یانیشلیق اولور ایسه، توپلومدا هرجو مرج اورتایا چئخار. اونوندا سونوجوندا، آوادانلیقلا ایکونومی یوخ اولار.

شیروانلی محمود اوغلو محمد اینانیر کی موسلمانلار ایله تورکلر، حاکیملرین، آللهین یئر اوزونده گولگه سی بیرلمه لیلر. اونلاردان سورقوسوز جاوابسیز حیمابت اتمه لیلر.

 بئله گورونور کی اونون دوشونجه سینده، اگر بیر حاکیمین سیاستی ایله عدالت دوشونجه سی یانلیش اولورسادا، اونا دوزمک گره کیر تا تورکلرین ایله موسلمانلارین اولوسال گوجله رسی بولونمه سین، پارچالانماسین، داغیلماسین.

 تاکیم دوشمن له ره یئنیک دوشمه سینلر. ایشغال اولونماسینلار. 

سونوندا، بیر گون گلر، او یانلیشلیقلارا یول وئرن حاکیم اولور، گئدر. اوندان سونرا گلنلر سیاستی دییشدیرمه گه همده اونا دوغرو یول وئرمه گه قادر اولابیلرلر.

شیروانلی محمد، اوز کیتابین ایگیرمی بئش بابا بوله رک، هر بیرینده، بیر باهالی، آز تاپیلان قیمتلی بیر داش یا نسنه لر حاقدا سوز ادیر. 

انجو، یاقوت، زمرد، زبرجد، بلجش، بنفش، نچادی، الماس، عین الهر، پازهر، پیروز، عقیق، جذع، مقناطیس، سنباذج، دهنه، لاجورد، مرجان، شبه، جمشت، حماهان، یشم، بصیب، بلور هابئله مناوچنی بو کیتابین قونولاری دیرلار.

چون بو آز، قیمیتلی داشلار، جواهیرلر هابئله نسنه لر چوخ اوزمانلیق طلب ادر. کیتابین تورکجه دیلی ده جواهیرلر کیمی تورکجه ایله یازیلدیقیندان، بیزیم بو اوزمانلیق آلانئنا گیرمه میز دوغرو اولماز دییه، اوزوموزو، دیل دونیاسینین بیر اویقارلیقینین ساحیلینده توتدوق. 

بلکه بو اویقارلیق دنیزینین اوزگوجله ری بورایا دالئبان، بیز جهالت ساحیلنده گونشله شنله ره، اونلاردان بیر اووج جواهیر توحفه گتیررلر.

بو کیتابین گوزللیکلریندن، خططینین اوخونماسیندان آرتیق، سسلرینین ایستاندارد اولماسی دیر. بیلیریک کی الیفباء، بیزیم ایچیمیزده یادا بئینیمیزده هابئله آغزیمیزدان چیخان سسلر دئییللر. بلکه اویازیلار و الیفباء، قبول اتدیگیمیز شکیلده نققاشلیق اتدیگیمیز خطلر یدرلر. 

او زامان، اونلاری سه سه چئویره بیله ر یک کی اونلارین سه س اولدوقلارین بیلک. سه س اولمالاری اوچون، اونلارین اوستله رینده یادا آلتلاریندا بیر پارا سه سله ره نیشان اولموش علامتلر قویاریق تا اونلارین سه سله رین چیغاراراق، اوخویابیلک. 

بیر چوخ کیتابدا، یازار بونو فرض ادیر کی اونون یازدیقلاری اوزمانجا دیر. اوزمانلار اوچون دور. اوزمانلار ایسه، ائونجه دن، تورکجه ایله همده اوزمانلیق بولومله رینده تانیش اولمنوشلار. 

اوندان دولایی، الیفبانی سه س اولاراق یوخ، بلکه نقاشی اولاراق، یازیرلار. سه سلهری ایسه اوخوجونون بوینونا یوکلورلر. 

بو یازار ایله بیتیک ایسه، بونودا اونوتمامیشلار. تورک عربجه، حتتا تورکجه یازیلارینین الیفباسی اوزه رینه سه س لری یوکله میش. بودا بو بیتیکین داها باشقا بیر اوستونلوگو دور.

انصافعلی هدایت

١٨ جمادی الاول ١٤٤٧

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi: 208 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 208)

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 208

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/FFh028eJrF8?feature=share](https://youtube.com/live/FFh028eJrF8?feature=share)

4. Video ID: FFh028eJrF8

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-09

6. Video müddəti: PT1H54M25S (1 saat 54 dəqiqə 25 saniyə)

7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki & Töhfe-i Muradi fi Cəvahir" (اصول اولیۀ هندسۀ ترکی / تحفۀ مرادی در جواهر — Osmanlı dövrünə aid həndəsə risaləsi və daş-qaşlar, cəvahirat haqqında Azərbaycan/Türk müəllifi tərəfindən yazılmış əsər) [01:13, 01:47, 01:45].

8. Müəllif/müəlliflər: Məlumat yoxdur (MƏLUM DEYİL; azərbaycanlı müəllif tərəfindən yazıldığı qeyd olunur) [01:54:34].

9. Dil/dillər: Klassik türk (osmanlı) dili, ərəb dili [01:47].

10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1237 / Miladi 1821-1822 (Təqribən 210 il əvvəl yazılmış həndəsə əsəri) [01:50:18].

11. Kitabxana/arxiv: Millət Gənclik Kitabxanası və rəqəmsal Türkiyə arxivləri [03:02, 01:51:13].

12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.

13. Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizənin 208-ci bölümü; həndəsə elminin əsasları, daş-qaşlar və cəvahirat elmi (Töhfe-i Muradi), Türkiyə prezidentinin rəsmi dəstəyi/əmri ilə çap olunan nadir əsərlər, türk elmi irsi və tarixi müqayisələr [01:13, 01:45, 01:51:13].

14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda daş çapı və əlyazma formatında olan, Osmanlı dövrünə aid həndəsə risaləsi ilə cəvahirat kitabının səhifələri, tərtibatı, giriş hissələri və elmi terminləri araşdırılmışdır [03:49, 01:51:00].

15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: ORTA. Videoda daha çox XIX əsrə aid daş çapı həndəsə əsəri və cəvahirat kitabı təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA / DAŞ ÇAPI VAR?

• Fiziki əlyazma/daş çapı sayı: 2 (Birinci həndəsə risaləsi daş çapıdır, ikinci cəvahirat kitabı isə əlyazma/rəqəmsal nüsxədir) [01:51:00].

• ƏLYAZMA A (Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki):

  • kitabxana: Millət Gənclik Kitabxanası [03:02]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: PDF üzrə təqribən 20-40 səhifə [01:47]

  • ölçü: MƏLUM DEYİL

  • xətt: Daş çapı osmanlı/türk həndəsə xətti [03:49]

  • kağız: Üzərinə ağırlıq düşərək qırışmış ənənəvi kağız [03:19]

  • cədvəl/çərçivə: Sarı təbəqəli cild, misi və gümüşü rənglə işlənmiş zəncirə naxışlı kənar çərçivələr [02:25]

  • mürəkkəb: Qara çap mürəkkəbi [05:43]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə/çap tarixi: Hicri 1237 (Miladi 1821-1822) [01:50:18]

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Millət Gənclik Kitabxanası qeydiyyatları [03:02]

  • timestamp: [01:13] - [05:43]

• ƏLYAZMA B (Töhfe-i Muradi fi Cəvahir):

  • kitabxana: Rəqəmsal Türkiyə arxivi [01:51:13]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: MƏLUM DEYİL

  • ölçü: MƏLUM DEYİL

  • xətt: Klassik əlyazma xətti [01:51:00]

  • kağız: MƏLUM DEYİL

  • cədvəl/çərçivə: MƏLUM DEYİL

  • mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi [01:51:00]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə tarixi: MƏLUM DEYİL

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: MƏLUM DEYİL

  • timestamp: [01:45] - [01:54:16]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

• ƏLYAZMA A — RİSALƏ (Həndəsə)

  • Mətn vahidi / Risalə A1

    • Əsərin başlığı: Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki [01:47]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: PDF başlığı və kitab üzərindəki qeyd [01:47].

    • Müəllif: MƏLUM DEYİL

    • Dil: Klassik osmanlı türk dili [01:47]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (həndəsə qaydaları və tərflər) [01:23]

    • Mövzu: Həndəsə elminin əsasları, xətt, zaviye, üçbucaq (müsəlləs) tərifi və həndəsi hesablamalar [01:23, 04:47, 05:19]

    • Timestamp-lar: [01:13] - [05:43]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

• ƏLYAZMA B — RİSALƏ (Cəvahirat)

  • Mətn vahidi / Risalə B1

    • Əsərin başlığı: Töhfe-i Muradi fi Cəvahirol-Məni [01:45]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Danışan tərəfindən təqdim olunur [01:45].

    • Müəllif: Azərbaycanlı müəllif [01:54:34]

    • Dil: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili [01:47]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr [01:45]

    • Mövzu: Daş-qaşlar, cəvahirat növləri, qiymətli daşların xüsusiyyətləri [01:45]

    • Timestamp-lar: [01:45] - [01:54:16]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

Tarix	Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə	Hansı folio/səhifədə	Hansı mətn vahidinə aiddir	Tarixin funksiyası	Timestamp	Əminlik
Hicri 1237	Miladi 1821-1822	Başlanğıc / Üz səhifəsi	Əlyazma A (Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə)	Çap / tərtib tarixi	[01:50:18]	YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Rəcəb Tayyib Ərdoğan	DÖVLƏT BAŞÇISI / HIMAYƏDAR	B1	Danışan tərəfindən qeyd olunur	[01:51:27]
Həzrəti Məhəmməd	PEYĞƏMBƏR	A1	Giriş hissəsində salavat və təriflə yad olunur	[09:32]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki və Töhfe-i Muradi

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Elmi, həndəsi və cəvahirat terminlərini ifadə edən zəngin osmanlı-türk elmi dili.

   • nəsr/nəzm: Nəsr.

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz daş çapı və əlyazma xətti.

   • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Elmi terminologiya ilə zənginləşdirilmiş türkcə izahatlar.

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Əsərlərin mətn hissəsi tamamilə türk dilindədir.

   • XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Orta (XIX əsrə aid nüsxələrdir).

   • timestamp: [01:13]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

• Fiziki Əlyazma A və B: PARK (XIX əsrə aid daş çapı və rəqəmsal nüsxələr olması səbəbilə XIV-XVI əsr layihəsi üçün birbaşa əsas namizəd deyil).

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 208-ci bölümü başladaraq gecə saatlərində türk baxış uyğarlığı, yazı təməddünü və cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizə ruhu ilə yeni bir kitabla tanış olduqlarını bildirir [00:18].

2. Proqrama qədər oxunan riyaziyyat kitablarına əlavə olaraq, bu gün həndəsə elminə aid Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki adlı əsəri nəzərdən keçirdiklərini qeyd edir [01:13].

3. Bu həndəsə kitabının Millət Gənclik Kitabxanasında qorunduğunu, sarıya mayil cildə, misi və gümüşü rəngli zəncirə naxışlı çərçivələrə malik olduğunu göstərir [02:09, 03:02].

4. Kitabın girişində Allaha həmd-səna, Həzrəti Məhəmmədə və səhabələrə salavatla bərabər, həndəsə və riyaziyyat elminin cəmiyyətdəki yeri haqqında fəlsəfi fikirlərin yazıldığını oxuyur [05:43, 09:32].

5. Bu əsərin hicri 1237-ci ildə (miladi 1821-1822, təqribən 210 il əvvəl) osmanlı coğrafiyasında həndəsənin çətin məsələlərini həll etmək üçün yazıldığını qeyd edir [01:50:18, 02:23].

6. İkinci təqdim edilən əsərin isə Töhfe-i Muradi fi Cəvahir adlı daş-qaşlar və cəvahirat elminə həsr olunmuş kitab olduğunu bildirir [01:45].

7. Bu ikinci kitabın azərbaycanlı müəllif tərəfindən yazıldığını və Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın təşəbbüsü/əmri ilə yenidən çap olunaraq ictimaiyyətə təqdim edildiyini qeyd edir [01:51:27, 01:54:34].

8. Əsərin əvvəlində latın əlifbası ilə yazılmış lüğətnamənin və iki müqəddimənin yer aldığını, lakin kitabın sağdan sola əvəzinə soldan sağa oxunacaq şəkildə çap edildiyini vurğulayır [01:51:27].

9. Türk xalqının keçmişdə həm həndəsə, həm də təbiət elmləri və cəvahirat sahəsində dahi əsərlər ortaya qoyduğunu, lakin müasir dövrdə düşmən təsiri ilə bu irsdən uzaq düşərək başqalarını təqlid etməyə başladığını tənqid edir [01:53:24].

10. Türk irsinin öyrənilməsinin milli kimliyi gücləndirəcəyini vurğulayaraq proqramı tamamlayır [01:53:24].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Həndəsənin Əsasları və Cəvahirat Elmi: Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki və Töhfe-i Muradi Əsərlərinin Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 208-ci bölümü türk düşüncə tarixinin dəqiq elmlər (həndəsə) və təbiətşünaslıq (cəvahirat elmi) sahələrindəki nailiyyətlərinə işıq salır [00:18]. Gecənin sükutunda türk yazı təməddününə və elm xəzinələrinə baş vurmaq, milli özünüdərk prosesinin ən mühüm tərkib hissəsidir [00:18]. Bu buraxılışda həm Millət Gənclik Kitabxanasının fondundan seçilmiş XIX əsrə aid həndəsə risaləsi, həm də azərbaycanlı müəllifin qələmə aldığı Töhfe-i Muradi cəvahirat əsəri tədqiq edilir [01:13, 03:02, 01:54:34].

ƏLYAZMA VƏ DAŞ ÇAPI NÜSXƏLƏRİ:

Buraxılışda təqdim edilən birinci əsər — Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki — hicri 1237-ci ildə (miladi 1821-1822) daş çapı üsulu ilə nəşr edilmiş qiymətli nüsxədir [01:47, 01:50:18]. Kitabın fiziki tərtibatı sarıya mayil cildi, misi və gümüşü rəngli zəncirə naxışlı kənar çərçivələri ilə diqqət çəkir [02:09, 02:25]. İkinci əsər olan Töhfe-i Muradi fi Cəvahir isə qiymətli daş-qaşların xüsusiyyətlərini öyrənən, azərbaycanlı bir müəllif tərəfindən yazılmış və dövlət dəstəyi ilə yenidən nəşr olunmuş fundamental elmi əsərdir [01:45, 01:51:27, 01:54:34].

MƏZMUN:

Həndəsə risaləsində xətt, zaviye, üçbucaq (müsəlləs) kimi həndəsi fiqurların tərifi və onların elmi-praktiki tətbiq qaydaları osmanlı türk dilində izah olunur [01:23, 04:47, 05:19]. Əsərin giriş hissəsində Allaha həmd-səna ilə yanaşı, həndəsə və riyaziyyat elminin insan təfəkkürünün inkişafındakı rolu fəlsəfi müstəvidə dəyərləndirilir [05:43, 09:32]. Cəvahirat kitabında isə təbiətdə mövcud olan qiymətli daşların növləri, onların fiziki xüsusiyyətləri və təbabətdə ya da zinət əşyalarında istifadə üsulları ətraflı şəkildə təqdim edilir [01:45].

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Hər iki əsərin dili osmanlı türk ədəbi dilinin elmi terminologiya ilə zənginləşmiş formasıdır [01:47]. Həndəsi terminlərin və daş adlarının türk dilinin qrammatik və lüğəvi imkanları çərçivəsində ifadə olunması türk dilinin elmi mətnlər yaratmaqdakı qüdrətini bir daha sübut edir. Daş çapı nüsxənin səliqəli şrifti və təmiz səhifə quruluşu dövrün nəşriyyat mədəniyyətini əks etdirir [03:49].

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu ən mühüm məqamlardan biri cəmiyyətin öz elmi irsindən uzaq düşməsi və başqalarını körpü-təqlid üsulu ilə izləməsidir [01:53:24]. Keçmişdə əcdadlarımız həm həndəsədə, həm də daş-qaş elmində dünya miqyasında kəşflər etmişkən, müasir dövrdə bu irsin unudulması tənqid olunur [01:53:24]. Milli kimliyi və elmi özgüvəni bərpa etməyin yeganə yolunun bu cür nadir əsərləri öyrənmək olduğu vurğulanır [01:53:24].

NƏTİCƏ:

Usul-i Əvvəliyə-i Həndəsə-i Türki və Töhfe-i Muradi əsərləri türk xalqının intellektual salnaməsinin, dəqiq elmlərə və təbiətşünaslığa verdiyi töhfələrin əvəzsiz nümunələridir [01:13, 01:45]. Bu əsərlərin tədqiqi milli yaddaşın bərpası üçün böyük əhəmiyyət daşıyır.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO: FFh028eJrF8

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 2

• TEXT_UNITS: 2

• TURKISH_TEXT_UNITS: 2

• COMPOSITE_CODEX: YES

• EXPLICIT_COPY_DATES: 1237 AH (1821-1822 CE)

• EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

• HOLDING_INSTITUTIONS: Millet Yazma Eser Kütüphanesi

• SHELFMARKS: UNKNOWN

• CORE_CANDIDATES: A1, B1

• CONTROL_CANDIDATES: NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

• NEEDS_DEDUPLICATION: NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

• TIMESTAMP_QC: PASS