Monday, November 24, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 222

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 222



بو گون، دورد بیتیکه باخماق بیزیم پایئمیزا دوشدو.


1:


بیرینجی بیتیکین آدی "نجوم ترکی" دییه یازیلمیش. تورکجه ده اولماسینا باخمایاراق، اوزمانلار همیده یوکسک سویه لی اوزمانلار اوچون یازیلمیش. 

بونون اوچون، یازار کندینه زحمت وئره رک، توم حئساب کیتابلاری، موحاسیبه لری، سالئب چئخیب، اونلاردان اله گه لن سونوجلاری، بیر چوخ جدوه له یئرلشدیرمیش. 

اونا گورا، بو بیتیکه " نوجوم جدول بیتیکله ری" دئمک اولابیلیر. نییه کی بو بیتیکین دوقسان دورد (94) صحیفه سی وار آما فقط ایکی صحیفه سینده، بیر نئچه سطیر دوز یازیلا اوزله شیریک. قالان یاپراقلارینین هامیسی، جوربه جور جدولرله دولوبدور.

بیتیکین یازاری "سید علی بن حسین" آدلا تانئتدیرئلیبدیر. بیتیکده کی موهورلر ایله هابئله بعضی یئنی همیده فرقیلی الیازمالاردان بللی اولور کی سید علی بو جدوللهری "اسطرلاب" آدلی بیر بیتیکدن سئچه رک یازمیش.

ان باشلانقیجدا چوخ قئسّا بیر دوزیازییه وار. اونا گورا، بو بیتیک نهئچه کره ال دئییشدیرمیش.

بیر یئنی، همیده میدادلا یازیلمیش (سونرالار) قئراق یازییه گورا، بو بیتیک مین یوز دوقسان (1190) هیجری قمری ایلینده یازیلمیش.

لاکن، 1342 هیجری قمری ایلینده، بو بیتیک"الخراسانی الکاشمری الناظر الشرعیات فی طهران"ا وئریلمیش. سونوندا ایسه بو بیتیک ایران "سینا مجلیس کیتابخانه سئنا" قوناقلانمیش.

بو بیتیک، چوخ ده رین بیلگیلی، گویلر ایله اولدوزلارا حاکیم اولان اوزمانلار اوچون یازیلدیقیندان دولایی، اونو اوخوماقلا آنلاماغا گوجوموز چاتمادی.


2:


ایکینجی بیتیک "عاطف افندی اشعاری" دییه قلمه آلینمیش گورونور آمما اونو، اوخوماقا باشلار باشلاماز، ائونجه لرده، اونلا تانیش اولدوقوموزا قناعت گتیردیک. 

گئچمیشده کی تانیش اولدوقوموز بیتیکله ره باخاراق، بللی اولدو؛ بو "مولانا جلال الدین رومی حضرتله رینین حلیّه" آدلی یازیسی دیر کی نوه لریدن؛ "لطفی چلبی" آدلی بیریسی اونو قوشما ایله آچیقلامیش دیر.


3:


اوچونجو بیتیگه "خواص السور ترکی" آدین وئرمیشلر. "سور" نه دئمک دیر؟ بورادا هانکی آنلاملاری داشیر؟ بللی دئییل. آمما بیتیکین بیر اینجی یاپراقینین باشیندا یازیلان لاتینجه یازیلان بولومه باخاندان سونرا، بللی اولور کی اونو “الصور” یازسایمیشلار داها دوغرو اولوب، دوشونه سی ده داها قولای اولارمئش. 

گورونن اوکی بو بیتیکدن گئری قالان ایگیرمی ایکی صحیفه دیر. یانی، بیتیکین هم اوّلی یوخ دور، همیده سونو یوخ دور. بونلان بئله، تورک اینسانینین یاراتدیقی دیل ایله یازی اویقارلیقلاریندان بیر نئچه ورق دیر. 

حایئف اولسون کی بیتیکدن قالان سون یاپراقلاریدا سو باسمیش. سو، اونا چوخ ضرر زیان وورموش. بعضی ورقلر اوخونابیلیر دورومدا آمما بیر چوخ ورقله رین اوخوماسی زور گورونور. 

اونلان بئله، بو آنلامی داشئمیر کی قالان جئزماقارالار اوخونماز دیرلار. اوخونابیلیر آمما داها چوخ دوزوم همیده چالیشماق ایستر.

بیز ایسه بو بیتیکدن، اوردان بوردان، بیر نئچه خط اوخوماغا چالیشدیق. بو خطله ری یازان تورک، اونلاری چوخ خولاصه همده اوزمانجاسینا یازمیش. 

اوخودوغوموز دان بئله آنلاشئلدی کی بو کیتابدا "دووا" یا "نوسخه" دئدیکله ری قونو اله آلئنمیش.

بیتیکین باشی ایله سونو اولمادیقیندان، اوندان هئچ بیر تاریخ، یازار آدین، نوسخه اولورسا، نوسخه یه گورا بیلگیلر، ساخلانئلان یئر کیمی قونولار الده اولونما دی. 

آمما و لاکئن، اونجه دن گوردویوموز، عادت اولوندوقو اوزره، ایران ایسلام کیتابخانالاریندا، کیتابلاری اولچورلر. اولچولرده ده "خط کش" قوللانیرلار. 

بو بیتیکین هر بیر یاپراقینین آشاغاسیندا، یاپراقلاری اولچمک آماجلی خط کش گورونور. اوندان دولایی دئمک اولابیلیر کی بو بیتیک ایراندا دیر. حتتا ظن  ایله گومانا باغلارساق، بو بیتیک ده ایران شورا مجلیسینین کیتابخاناسیندا اولمالی دیر.

بونلاری گوز اونوندن بیر قئراقا قویارساق، قالان بولومله رین ان بیر اینجی یازیلی یاپراقینین آلنیندا، بیر کیچیک لاتین الیفبالی تورکجه یازیلار وار. اورادا، بو بیلگیله ری گورمک اولور.

اثر آدی: حواسّ صور

جیلیلد: جیلدسیز

یارپاق سایی: اون سگّیز (18)

سطیر سایی: اون بیر (11)

کتابخانه: میللی کیتابخانا - آنکارا

قونو: ایسلام دینی، ادعیّه ایله حواس

دیل: تورکجه


4:


بو اوتورمون دوردینجی اوزمانلیق آلانلاریندا یازیلمیش تورکجه، همیده اوچ یوز ایل گئچمیشه دایانان بیر بیتیکین آدین، پی.دی.اف-ین اوزه رینده "احکام امپراتور به کرت" دییه، فارس دیلینده قلمه آلمیشلار. او ایسه، اینگیلیزجه سینده، "پرینستون بیلیم یوردو کیتابخاناسی"نین یازدیقینا گورا، بیتیکین آدی

"Collection of petitions and imperial edicts pertaining to Crete" دیر. فارسجاسی "مجموعه‌ای از عرایض و فرامینِ سلطنتی مربوط به کرت (جزیرهٔ کریت)" اولمالی ایدیر. 

اگر تورکجه یه چتویرسنیز "سولطانلیقدا کئرت آداسی ایله باغلی  بیر پارا فرمانلار ایله عراییض توپلوسو" داها آنلاملی آد اولابیلیر.

بو بیتیک، آمریکادا، پرینستون بیلیم یوردوندا ساخلانئلیر. بو بیلیم یوردو، بو بیتیکی ایگیرمی دوققوز یاپراق اولاراق، پی.دی.اف شکلینده، همیده موفته اولاراق یایمیش. 

لاکن، قئید اتمیش کی هر هانکی بیر کیشینین بو بیتیک حاقدا مالیکیّت ایدّعاسی اولورایسه اونلارلا ایلگییه گیرسینلر. کیتابین جیلیدین ایله آغ یاپراقلارین چئخارساق، یئرده، اون (10) یاپراق قالار. هر یاپراقدا اون دوقّوز (19) خط یئرلشمیش. بو سطیرلر بیر بیرله رینین قارنئنا گیرمیشلر.

 سوزلرده او قدر بیر بیرله ریندن آیری دئییرلر همیده، یازیلمیش جوهرین بویاسی گئتمیش، پوزقون، سولموش کیمی گورونور. بونون اوچون ده، بیر چوخ سوزله رین اوخونماسی زور گورونور آمما اوخوماسی ایمکانسیزدا دئییل.

بئله گورونور کی بو بیتیک، دوولت ارکانئندا، بیر سئرا گوزاریشلر، شیکایت لر، دوولت آراشدیماجلارینین یازدیقلارینین توپلوسو دور. 

یازار (نوسخه چی) اونلارین یازیلماسیندان، آرشیو اولماسیندان ایللر سونرا (1143 هیجری قمری ایلینده)، اونلارین بیر سئراسین اونونه آلاراق، اونلارین اوزوندن کندی اوچون یادا دوولت ارکانی اوچون بلکه ده مکتبده تعلیم آماجلی، بیر نوسخه یازمیش، حاضئرلامیش.

یانی بو بیر نوسخه دیر کی اوچ یوز دورد ایل اونون عومروندن گئچیر.

بونون اوچون، هر بیر راپورون، شیکایه تین، آراشدیرمانین، ... آدین، قونوسون همیده تاریخین، مطله بین باشیندا همیده قئرمئزی جوهر ایله یازمیش.

اصلینده، بو بیتیک دوولت آرشیویندن بیر توپلولوقدور. بو توپلولوقون ایچینده، دووله تین نئجه ایشله ییشی ایله، ایداره سیستیمی ایله، عدلیه نین ایش سیستیمی ایله، عوموم خالقین دوولت ایشچیله ریندن شیکایتله رینه یئتیشمه سیستیمی، توپلومون سئنئخ سالخاقلئقلارینین گه تیر گوتورو ایله، اوردو ایشله ری ایله، شهرسازلیقلارلا، ... تانیشلیق الده اتمک اولور.

بو بیتیک، اوز اوزونده، تاریخدن، توپلومدان، ایداره سیستیمله ریندن هابئله ...، بویوک بیر آراشدیرما قایناقی اولابیلیر. بلکه ده اوخوجولاری، آراشدیرماق اوچون دوولت آرشیوله رینه یونله ندیریر.

بونون یازیلارینا دایاناراق، بیتیگین ان باشیندا گلن راپور، بیر فرمانین اوزون یازیر کی مین یوز ایگیرمی اوچ (1123) هیجری قمری ایلینده صادیر اولوب دور.


انصافعلی هدایت

02. جمادی الثانیه ١٤٤٧





I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

  1. Sıra nömrəsi: 222 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 222)

  2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 222

  3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/m341I8PIup8?feature=share](https://youtube.com/live/m341I8PIup8?feature=share)

  4. Video ID: m341I8PIup8

  5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-24

  6. Video müddəti: PT2H35M51S (2 saat 35 dəqiqə 51 saniyə)

  7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Cəpavil-i Nücumi Türki / Nücum Risaləsi (Nəql əz Risalə-i Üstürlab)" (جداول نجومی ترکی / رساله نجوم — Nücum, astranomiya, üstürlab, namaz vaxtlarının təyini və səma cədvəllərinə həsr olunmuş osmanlıca risalə) [01:21, 06:31].

  8. Müəllif/müəlliflər: Seyid Əli ibn Hüseyn [01:49, 06:34].

  9. Dil/dillər: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili (astronomiya və nucum terminləri) [01:49, 06:31].

  10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1190 / miladi təqribən XVIII əsr (və hicri 1342 / miladi 1902-ci il vəqf/hədiyyə qeydləri) [03:37, 07:45, 11:03].

  11. Kitabxana/arxiv: Məclis-i Sina Kitabxanası (Tehran) [03:06, 07:54].

  12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: 17307 (Məclis Kitabxanası qeydiyyat ştrixləri) [07:36].

  13. Ümumi mövzu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 222-ci bölümü; ötən dərslərdə müzakirə edilən Qusnamə risaləsinin xatırladılması, Məclis Kitabxanasında qorunan Seyid Əli ibn Hüseynin Cədavil-i Nücumi Türki (üstürlab və nücum cədvəlləri) əlyazmasının təhlili, namaz və bayram namazı vaxtlarının təyini, şəriət və dövlət arxivlərindəki əlyazma senzurasi ("bazirəsi") müzakirələri [00:41, 01:27, 03:44, 07:54, 23:40].

  14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Tehran Məclis Kitabxanasında qorunan, üstürlab və nücum cədvəllərini ehtiva edən Cədavil-i Nücumi Türki əlyazmasının səhifələri, ölçüləri, vəqf/hədiyyə qeydləri, namaz vaxtlarına dair hesablama mətni və arxiv möhürləri araşdırılmışdır [02:04, 03:37, 06:34, 07:36, 07:54].

  15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: ORTA. Videoda daha çox XVIII–XIX əsrlərə aid astranomiya, üstürlab və nücum cədvəlləri risaləsi təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

  • Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Məclis Kitabxanasında qorunan Seyid Əli ibn Hüseynin Cədavil-i Nücumi Türki nüsxəsi) [01:27].

  • ƏLYAZMA A:

    • kitabxana: Məclis-i Sina Kitabxanası (Tehran) [03:06]

    • shelfmark: 17307 [07:36]

    • səhifə/vərəq sayı: Çoxcildli və ya hissəli məcmuənin bir hissəsi (274-277 səhifələrə istinadlar var) [23:18]

    • ölçü: Boyu 23 sm, eni 14.5 sm (hər səhifənin) [02:04, 02:17]

    • xətt: Klassik osmanlı əlyazma xətti [01:49]

    • kağız: Kənarları saralmış, şirazəsi zədələnmiş ənənəvi arxiv kağızı [02:28]

    • cədvəl/çərçivə: Səma və nücum cədvəlləri üçün çərçivəli səhifə tərtibatı [02:40]

    • mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi [01:49]

    • təzhib: MƏLUM DEYİL

    • katib / müəllif: Seyid Əli ibn Hüseyn [01:49]

    • köçürülmə tarixi: Hicri 1190 / miladi təqribən 1776 (vəqf tarixi: Hicri 1342 / miladi 1902) [03:37, 11:03]

    • köçürülmə yeri: Xorasan / Kaşmər / Tehran mühiti [08:21]

    • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Məclis Kitabxanası möhürləri, Fazil-i Xorasani Kaşməri (Nazir-i Şəriyyət Tehran) hədiyyə və vəqf qeydləri [07:54, 08:21]

    • timestamp: [01:27] - [11:46]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

  • ƏLYAZMA A — ASTRONOMİYA / NÜCUM RİSALƏSİ

    • Mətn vahidi / Risalə A1

      • Əsərin başlığı: Cədavil-i Nücumi Türki / Nücum Risaləsi (Nəql əz Risalə-i Üstürlab) [01:27, 06:31]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmanın başlığında qeyd olunmuşdur [01:49].

      • Müəllif: Seyid Əli ibn Hüseyn [01:49]

      • Dil: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili (astronomiya terminləri) [01:49, 06:31]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr (elmi izahatlar, rəqəmsal cədvəllər və hesablamalar) [02:40, 03:44]

      • Mövzu: Nücum elmi, astranomiya, üstürlab alətinin istifadəsi, günəşin doğuşu (tulu), namaz vaxtlarının və bayram namazı vaxtlarının təyini [03:44, 04:04, 06:31]

      • Başladığı folio/səhifə: Giriş / Üstürlabdən nəql səhifəsi [06:31]

      • Bitdiyi folio/səhifə: Risalənin sonu [07:11]

      • Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: Bənamazların əvvəl vəxti şəmsi ufuq məşriqdən bir nezə... [03:44]

      • Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL

      • Tarix: Hicri 1190 (miladi təqribən 1776) [03:37]

      • Tarixin funksiyası: Köçürülmə və tərtib tarixi

      • Katib: Seyid Əli ibn Hüseyn [01:49]

      • Tərcüməçi/şərhçi: Seyid Əli ibn Hüseyn [01:49]

      • Təxəllüs: MƏLUM DEYİL

      • Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Məlumat yoxdur.

      • Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Osmanlı astronomiya terminologiyası və türkdilli hesabat üslubu.

      • Timestamp-lar: [01:27] - [11:46]

      • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

TarixMiladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsəHansı folio/səhifədəHansı mətn vahidinə aiddirTarixin funksiyasıTimestampƏminlik
Hicri 1190Miladi təqribən 1776Mətn daxili qeydƏlyazma AKöçürülmə tarixi[03:37]YÜKSƏK
Hicri 1342Miladi 1902 (və ya 1302 şəmsi)Vəqf / Hədiyyə səhifəsiƏlyazma AVəqf / Hədiyyə tarixi[07:36, 11:03]YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

AdRolHansı mətn vahidindəSübut növüTimestamp
Seyid Əli ibn HüseynMÜƏLLİF / KATİBA1Mətndə adı keçir[01:49]
Fazil-i Xorasani Kaşməri (Nazir-i Şəriyyət Tehran)VƏQf EDƏN / HƏDİYYƏ EDƏNA1Vəqf qeydində adı keçir[08:21]
HüseynKİTABI HƏDİYYƏ ALANA1Vəqf qeydində adı keçir[09:07]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

  1. Mətn vahidi: Cədavil-i Nücumi Türki / Nücum Risaləsi

    • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Astronomiya, üstürlab hesabatları və vaxt təyini kimi dəqiq elmləri osmanlı türk dilinin terminologiyası ilə izah edən elmi dil.

    • nəsr/nəzm: Nəsr.

    • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz klassik əlyazma xətti.

    • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Ərəbçe nücum terminləri və osmanlı türkçəsi izahatlar.

    • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Mətnin hesabat və izahat hissələri türkdillidir.

    • XIV–XVI əsr layihəsi üçün potensialı: Orta (XVIII əsr nüsxəsi).

    • timestamp: [01:27]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

  • Fiziki Əlyazma A: PARK (Hicri 1190 / miladi XVIII əsrə aid astronomiya və nücum cədvəlləri risaləsi olması səbəbilə birbaşa XIV-XVI əsr tarixləndirmə layihəsi üçün əsas namizəd deyil).

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

  1. Danışan 222-ci bölümü başladaraq türk davasının, əlyazma əsərlərin və elmi-təxəssüsi kitabların öyrənilməsinin cəhalət mühəndisliyindən xilas olmaq üçün əsas vasitə olduğunu vurğulayır [00:05, 00:27].

  2. Ötən dərslərdə müzakirə edilən Qusnamə risaləsini xatırladaraq bu gün Tehran Məclis-i Sina Kitabxanasında qorunan astranomiya əlyazmasına keçir [00:41, 03:06].

  3. Əsərin adının Cədavil-i Nücumi Türki (Nəql əz Risalə-i Üstürlab) olduğunu, müəllifinin Seyid Əli ibn Hüseyn tərəfindən hicri 1190-cı ildə (təqribən 1776) qələmə alındığını bildirir [01:27, 03:37, 06:31].

  4. Nüsxənin boyunun 23 sm, eninin 14.5 sm olduğunu, 17307 kataloq nömrəsi ilə Məclis Kitabxanasına daxil edildiyini qeyd edir [02:04, 07:36].

  5. Əlyazmada namaz vaxtlarının, günəşin doğuşu (tulu) anının, üstürlab aləti ilə səma hərəkətlərinin və eydi-fitr/eydi-əxha (bayram) namazı vaxtlarının təyin edilməsinə dair elmi hesabatların osmanlı türkçəsi ilə izah olunduğunu oxuyur [03:44, 04:04, 06:31].

  6. Kitabın içindəki vəqf və hədiyyə qeydlərində Xorasanlı Fazil-i Xorasani Kaşməri (Tehran şəriyyət naziri) tərəfindən hicri 1342-ci ildə (1902) Hüseyn adlı şəxsə hədiyyə edildiyini göstərən qeydləri təhlil edir [07:54, 08:21, 09:07].

  7. Dövlət arxivlərində və kitabxanalarda qorunan bu cür əlyazmaların zaman-zaman senzura idarələri ("bazirəsi") tərəfindən yoxlanıldığını və bəzi səhifələrinin əskik olduğunu qeyd edir [23:40].

  8. Türk insanının yalnız ədəbiyyat deyil, həm də səma elmləri (nücum, astranomiya) və üstürlab sahəsində böyük elmi uyğarlıq yaratdığını bildirir [23:32].

  9. Dövlətçilik, idarəçilik, şəhərsazlıq, tibb, fəlsəfə və səma elmlərinin türk yazı uyğarlığında necə dərindən işləndiyini vurğulayır [23:51].

  10. Türk dünyasının zəngin elmi irsini öyrənməyə davam edəcəyini qeyd edərək proqramı yekunlaşdırır [23:49].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Səmanın Xəritəsi və Üstürlab Elmi: Cədavil-i Nücumi Türki Əlyazması və Məclis Kitabxanası Nüsxəsi

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 222-ci bölümü türk-islam astronomiya tarixinə, nücum elminə və üstürlab ənənəsinə işıq salır [00:05]. Ötən buraxılışlarda tədqiq edilən hərbi risalələrdən sonra, bu gün Tehran Məclis-i Sina Kitabxanasının fondunda qorunan, səma cədvəllərinə və vaxt təyini elminə həsr olunmuş nadir bir osmanlıca risalə masaya yatırılır [00:41, 03:06, 01:27].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əsər Məclis-i Sina Kitabxanasında 17307 kataloq nömrəsi ilə qeydiyyata alınmış Cədavil-i Nücumi Türki (Nəql əz Risalə-i Üstürlab) nüsxəsidir [03:06, 01:27, 07:36]. Boyu 23 sm, eni 14.5 sm olan bu əlyazma Seyid Əli ibn Hüseyn tərəfindən hicri 1190-cı ildə (miladi təqribən 1776) qələmə alınmışdır [02:04, 01:49, 03:37]. Nüsxənin içərisindəki vəqf və hədiyyə qeydlərindən məlum olur ki, əsər hicri 1342-ci ildə (1902) Fazil-i Xorasani Kaşməri tərəfindən Hüseyn adlı şəxsə hədiyyə edilmişdir [07:54, 08:21, 09:07].

MƏZMUN:

Əsər nücum elmi, astranomiya, üstürlab alətinin prinsipləri və vaxt tənzimlənməsi üzrə hazırlanmış elmi cədvəllərdən ibarətdir [01:27, 06:31]. Mətndə günəşin doğuşu (tulu), səma dərəcələrinin hesablama üsulları, gündəlik namaz vaxtlarının və bayram namazlarının (eydi-fitr, eydi-əxha)qurğusal vaxt təyini osmanlı türk dilində bütün elmi təfərrüatları ilə izah olunur [03:44, 04:04, 06:31]. Bu xüsusiyyət əsərin tək nəzəri deyil, eyni zamanda tətbiqi astronomiya və riyaziyyat risaləsi olduğunu göstərir.

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili ərəb dili astranomiya terminologiyası ilə osmanlı türkçəsinin elmi izahat üslubunun vəhdətindən ibarətdir [01:49, 06:31]. Riyazi və səma hesablamalarının türk dilinin cümlə quruluşu ilə dəqiq şəkildə ifadə edilməsi dövrün elmi dilinin inkişaf səviyyəsini nümayiş etdirir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də dövlət kitabxanalarında qorunan əlyazmaların tarixi taleyi və senzura ("bazirəsi") mexanizmləridir [23:40]. Kitabların bəzi səhifələrinin qorunma və ya siyasi səbəblərlə əskik olması tənqidi şəkildə qeyd olunur [23:18]. Eyni zamanda, türk xalqının yalnız ədəbiyyatda deyil, səma elmlərində də nə qədər irəlidə olduğu vurğulanır [23:32].

NƏTİCƏ:

Seyid Əli ibn Hüseynin Cədavil-i Nücumi Türki risaləsi türk-islam elmi tarixinin və astranomiya ənənəsinin dəyərli sənədidir [01:27]. Məclis Kitabxanasında qorunan bu nüsxə türk intellektual irsinin səma elmlərində də qlobal səviyyədə söz sahibi olduğunu sübut edir [03:06].

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

  • VIDEO: m341I8PIup8

  • PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

  • TEXT_UNITS: 1

  • TURKISH_TEXT_UNITS: 1

  • COMPOSITE_CODEX: NO

  • EXPLICIT_COPY_DATES: 1190 AH (approx. 1776 AD)

  • EXPLICIT_COPYING_PLACES: Khorasan / Kashmar / Tehran context

  • HOLDING_INSTITUTIONS: Majlis-i Sina Library (Tehran)

  • SHELFMARKS: 17307

  • CORE_CANDIDATES: NONE

  • CONTROL_CANDIDATES: NONE

  • DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

  • NEEDS_DEDUPLICATION: NO

  • HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

  • TIMESTAMP_QC: PASS

-

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 499

  بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 499 https://youtube.com/live/vBPLenXlRwA