Tuesday, November 4, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 204

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 204


الف:


بیکیتین آدی: تقویم ترکی

یازی دیلی: تورکجه

قونو: گون، آی، ایل محاسیبه سی

یازی طورو: دوزیازی

بویا: 4-5 بویا ایله ایشلن میش

الیفبا: تورکو-عربی

چاغ: 1093هیجری قمری (354 ایل ائونجه) - عوثمانلی

یازار: بللی دئییل

نوسخه: بللی دئییل

ساخلانئلان یئر: پاریس، فرانسه

صحیفه سایی: 34



جهالت موهندیسلیگینه غلبه نین 204 اینجی بولومونده، ایکی تخصصوصلوق (اوزمانلیق) ساحه له رینده، ایکی تورکجه، قدیمی بیتیکلر ایله تانیش اولاراق تورک اینسانئنین یارادیجیلیقی ایله اویقارلیقلاریندان بیر نئچه اویقارلیقلار ایله تانیش اولدوق.

بیتیکین آدی "تقویم ترکی" ایدی. بو کتابدا، بیر چوخ درین هابئله گئنیش قونولاری الده توتاراق، جدوللر ایچینده ایضاح اتمیش لر. 

کیتاب 354 ایل اونجه علم و تخصصوص اوزه ره یازیلمیش. بو بیتیکده، تکجه ساحات، دقیقه، هفته نین گونله ری، آی، ایل، بایراملار ... ایضاح ادیلمه میشلر، بلکه موسلمانلار اوچون قیبلانین یونونده آچیقلامیشلار.

بیتیکین یازیلماسی، حساب و رساضی اوستونه قورولموش دور. بو دیلده، مرکب ریاضیات  و اونون معادیله لری اوزه رینه تاسارلانمیش دیر. 

بیزیم ساوادیمیزین گوجوموز، بو اوزمانلیق آلانئنا چاتمادیقیندان، بو کیتابی چوخ قئسسا ورقله یدک. 

سونرا ایکینجی تورکجه و اوزمانلیق آلانئندا یازیلمیش تورک اینسانئنین دوشونجه و یازی اویقلارلیقینا گئچدیک.


ب:


بیتیک آدی: شفاء الفواد لحضرت سلطان مراد (طب زین العابدین افندی)

یازار: زین العابدین بن خلیل افندی

یازی چاغی: 763 له 797 ایللر آراسی یازیلمیش (662 ایل ائونجه)

نوسخه یازاری: بللی دئییل

نوسخه چاغی: عوثمانلی چاغی، 1053 هیجری قمری (394 ایل ائونجه)

قونو: طیب و علاج

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو -عربی

ساخلانئلان یئر: سولیمانیه کتابخانه سی، ایستانبول

صحیفه سایی: 74


کیتاب، بیر اینجی عوثمانلی سولطان موراد خان چاغیندا، حرم طبیبلری باشی؛ زین العابدین بن خلیل افندی الی ایله یازیلمیش دیر. 

بو بیتیک، سولطان موراد حضرتله رینه توحفه ادیلمیش بیر کیتاب دیر. یازارجا، چون سولطان موراد ساواشا ایله سهره چیخارکن اولابیلر کی یانئندا طبیب اولماسین، بو بیتیکی یازمیش تا او حال احوالدا، طبیب اولمادان دا توم بولونان دردله ره، مرضله ره درمان بولونسون.

یازار، بیتیکی، چوخ ساده تورکجه ایله همده یئتمیش دورد صحیفه ده یازمیش. اونلان بئله، بو آز صحیفه لرده، بیر چوخ خسته لیکله ری هابئله اونلارین علاجلارین، اونلارلا بیرگه، هر داوادان نه قه درلیقی هابئله نئجه بیربیرله ری ایله قاتئشدیرلماسین دا آچیقلامیش دیر.


انصافعلی هدایت

اون ايكي جمادی الاول ١٤٤٧




I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

  1. Sıra nömrəsi: 204 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 204)

  2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 204

  3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/DQznynIjHto?feature=share](https://youtube.com/live/DQznynIjHto?feature=share)

  4. Video ID: DQznynIjHto

  5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-03

  6. Video müddəti: PT2H9M54S (2 saat 9 dəqiqə 54 saniyə)

  7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Təqvim-i Türki-Osmani və Tibb Risalələri Məcmuəsi / Zeynelabidin Tibb Əsəri" (تقویم ترکی عثمانی و آثار طبی — Osmanlı dövrü təqvimi, türk dilində yazılmış tibbi risalələr, o cümlədən Zeynelabidinin Şəfa tərzi tibb əsəri və cümə namazı qaydaları) [04:43, 07:16, 10:04, 02:08:39].

  8. Müəllif/müəlliflər: Zeynelabidin (və ya məcmuə daxilində adı keçən müəlliflər) [02:08:39].

  9. Dil/dillər: Klassik türk (osmanlı) dili, ərəb dili, fars dili [02:29, 09:39].

  10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1093 (Miladi 1682) — Təqvim nüsxəsinin tarixi; həmçinin mətn daxilində 700-cü illər / Sultan Murad dövrünə (hicri VIII əsr / XIV əsr) istinadlar [04:55, 05:12, 07:42, 02:05:29].

  11. Kitabxana/arxiv: Paris Milli Kitabxanası (Bibliothèque nationale de France - BnF) [04:43].

  12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: 237 (Paris nüsxəsi qeydiyyat nömrəsi) [07:01].

  13. Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizənin 204-cü bölümü, Osmanlı-türk təqvimi (1093 hicri), cümə namazı və türkcə niyyət qaydaları, Zeynelabidinin tibb risalələri (Şəfa məzmunu) və mətnşünaslıq [01:09, 04:55, 10:04, 02:08:39].

  14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Paris Milli Kitabxanasında qorunan (hicri 1093 / miladi 1682 tariximi daşıyan), içində türk təqvimi, cümə namazı hökmləri və Zeynelabidinin tibb əsərini birləşdirən zəngin əlyazma məcmuənin səhifələri, çərçivələri, miniatürləri və mətn xüsusiyyətləri ətraflı araşdırılmışdır [04:43, 05:12, 08:37, 10:04].

  15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıق: YÜKSƏK. Videoda Paris Milli Kitabxanasının arxivindən gələn, dəqiq tarixi (hicri 1093) olan və daxilində XIV-XV əsr tibb ənənəsini daşıyan türk dilində məcmuə təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

  • Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Paris Milli Kitabxanasında qorunan çoxhissəli məcmuə / təqvim və tibb risalələri) [04:43].

  • ƏLYAZMA A:

    • kitabxana: Paris Milli Kitabxanası (Bibliothèque nationale de France - BnF) [04:43]

    • shelfmark: 237 [07:01]

    • səhifə/vərəq sayı: 34 səhifə (təqvim qismi) və tibb/məcmuə bölümləri ilə birlikdə ümumi həcm [09:11, 02:05:04]

    • ölçü: MƏLUM DEYİL

    • xətt: Çox səliqəli klassik osmanlı əlyazma xətti [02:04:47]

    • kağız: MƏLUM DEYİL

    • cədvəl/çərçivə: Çoxlu sayda qızıl suyu çəkilmiş çərçivələr, kadrlar, dairəvi xəritə/müqəddəs yer təsvirləri (Məkkə və s.) [06:35, 08:25, 08:47]

    • mürəkkəb: Qızıl, qara, zeytuni, sarı, yaşıl və qırmızı rəngli miniatür/nəqqaşlıq mürəkkəbləri [06:35, 09:05]

    • təzhib: Qızıl suyu ilə işlənmiş zəngin təzhiblər və çərçivələr [06:35]

    • katib: MƏLUM DEYİL

    • köçürülmə tarixi: Hicri 1093 (Miladi 1682) — Təqvim qismi; mətnin əsas mənbəyi ise XIV əsrə (Sultan Murad dövrünə) istinad edir [05:03, 05:12, 02:05:29]

    • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

    • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Paris Milli Kitabxanası qeydiyyat nömrələri [04:43, 07:01]

    • timestamp: [04:39] - [10:20]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

  • ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ

    • Mətn vahidi / Risalə A1 (Təqvim və Astronomiya bölməsi)

      • Əsərin başlığı: Təqvim-i Türki-Osmani (1093 Qəməri) [04:43]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Əlyazmada və mənbələrdə açıq şəkildə yazılmışdır [04:43].

      • Müəllif: MƏLUM DEYİL

      • Dil: Klassik osmanlı türk dili, ərəb dili [02:29]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr və cədvəlli təqvim hesablamaları [07:37]

      • Mövzu: Osmanlı türk təqvimi, astronomik hesablamalar, Məkkə təsvirləri [07:37, 08:47]

      • Timestamp-lar: [04:39] - [09:32]

      • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

    • Mətn vahidi / Risalə A2 (Fiqh / İbadət bölməsi)

      • Əsərin başlığı: Cümə Namazının Qılınma Qaydaları və Türkcə Niyyət [09:54]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Mətndəki başlıq və təqdimat [09:54].

      • Müəllif: MƏLUM DEYİL

      • Dil: Klassik türk dili [10:04]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr [10:04]

      • Mövzu: Cümə namazının qılınma qaydaları, imamət və türk dilində niyyət etmə formaları ("Yönüldüm qıbləyə...") [10:04, 01:14]

      • Timestamp-lar: [09:54] - [10:20]

      • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

    • Mətn vahidi / Risalə A3 (Tibb bölməsi)

      • Əsərin başlığı: Zeynelabidin Tibb Əsəri (Şəfa məzmunlu tibbi risalə) [02:08:39, 02:08:51]

      • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Videodakı danışanın mətn analizi və müqayisələri [02:08:39].

      • Müəllif: Zeynelabidin (və ya istinad edilən İbn Sina / Şəfa ənənəsi) [02:08:39, 02:08:51]

      • Dil: Klassik türk dili, ərəb və fars tibbi terminləri [09:39]

      • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəsr [09:39]

      • Mövzu: Ənənəvi tibb, xəstəliklərin müalicəsi, tibbi üsullar (İbn Sina ənənəsi ilə müqayisələr) [02:08:39, 02:09:07]

      • Timestamp-lar: [02:04:47] - [02:09:54]

      • Əminlik səviyyəsi: ORTA

IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI

TarixMiladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsəHansı folio/səhifədəHansı mətn vahidinə aiddirTarixin funksiyasıTimestampƏminlik
Hicri 1093Miladi 1682Başlanğıc səhifəsi / KolofonƏlyazma A (Təqvim qismi)Köçürülmə / tərtib tarixi[04:55, 05:12]YÜKSƏK
Hicri VIII əsr / XIV əsr (Sultan Murad dövrü)MƏLUM DEYİL (Təqribən 662 il əvvəl)Mətn daxili istinadlarƏlyazma A (Tibb / Mətn hissəsi)Əsərin təlif / əsas dövrü[07:42, 02:05:29]ORTA

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

AdRolHansı mətn vahidindəSübut növüTimestamp
ZeynelabidinMÜƏLLİF (Tibb risaləsi)A3Mətndə adı çəkilir[02:08:39]
Sultan Murad / Orhan oğluHÖKMDAR / DÖVR İSTİNADIA3Mətndə dövr olaraq qeyd olunur[02:05:29]
İbn SinaMÜTƏFƏKKİR / HƏKİMA3Müqayisəli olaraq adı çəkilir[02:06:05]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

  1. Mətn vahidi: Təqvim, Cümə Namazı Qaydaları və Zeynelabidin Tibb Risaləsi (Məcmuə)

    • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Az ərəb sözü istifadə edilmiş, təmiz və səmimi osmanlı-türk ədəbi dili [02:09:41].

    • nəsr/nəzm: Nəsr.

    • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz səliqəli osmanlı əlyazma xətti.

    • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Əsasən türkcə ibarə və təqvim-tibb izahatları.

    • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Məcmuənin böyük hissəsi türk dilindədir.

    • XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək.

    • timestamp: [04:43]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

  • Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Paris Milli Kitabxanasında qorunan, hicri 1093 tarixinə aid, daxilində XIV-XV əsr mətn ənənəsini, təqvimi və tibb risalələrini daşıyan möhtəşəm türkdilli məcmuə olması baxımından əsas namizəddir).

  • Türkdilli Mətn Vahidi A1, A2, A3: CORE CANDIDATE

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

  1. Danışan 204-cü bölümü başladaraq səhər erkən saatlərdə kitab oxumağın əhəmiyyətini, 60 il gecikmiş olsalar belə türk dili və əlyazmalar üzərində işləməyin vacibliyini qeyd edir [00:26].

  2. Son 250 ildə yazılmış çap kitablarının zehni manipulyasiya üçün istifadə olunduğunu, buna görə də əski əlyazmalara üstünlük verilməli olduğunu vurğulayır [01:09].

  3. Ötən günlərdə oxunan türk dili təlim risalələrinin sadəliyinə və öyrənilmə rahatlığına heyran qaldığını bildirir [02:41].

  4. Bu buraxılışda Paris Milli Kitabxanasında (BnF) saxlanan, hicri 1093-cü il (miladi 1682) tarixli Təqvim-i Türki-Osmani və məcmuə nüsxəsini masaya yatırır [04:43, 05:12].

  5. Əlyazmanın fiziki gözəlliyini, qızıl suyu çəkilmiş çərçivələrini, çoxlu rəngli kadrlarını, Məkkə və müqəddəs yerlərin dairəvi miniatür təsvirlərini nümayiş etdirir [06:35, 08:47].

  6. Məcmuənin içində cümə namazının qılınma qaydalarını və türkcə niyyət formalarını ("Yönüldüm qıbləyə...") izah edən bölməni oxuyur [10:04].

  7. Kitabın daxilindəki tibbi risalələri təhlil edərək bunların Zeynelabidin tərəfindən yazıldığını və XIV əsrə (Sultan Murad dövrünə) istinad etdiyini müəyyənləşdirir [07:42, 02:08:39].

  8. Zeynelabidinin tibb əsərini İbn Sinanın Şəfa ənənəsi ilə müqayisə edərək islam dünyasındakı elmi intibah dövrünə toxunur [02:08:51, 02:09:07].

  9. Əsərdə ərəb dilindən çox az istifadə olunduğunu, təmiz türk dilinin hakim olduğunu məmnuniyyətlə qeyd edir [02:09:41].

  10. Türk dilinin zənginliyini dərk etməkdən duyduğu sevinci ifadə edərək proqramı tamamlayır [02:13:06].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Paris Milli Kitabxanasının Xəzinəsi: Hicri 1093 Tarixli Təqvim və Zeynelabidin Tibb Risaləsi Məcmuəsinin Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 204-cü bölümü türk uyğarlığının, elmi irsinin və zərif sənət nümunələrinin Avropa arxivlərində qorunan nadir bir səhifəsini işıqlandırır [00:26]. Həyatın hər anını elmə və milli yaddaşın bərpasına həsr etmək, yad ideologiyaların zehni işğalından qurtulmağın yeganə yoludur [01:09]. Bu buraxılışda Paris Milli Kitabxanasında (BnF) mühafizə edilən, hicri 1093-cü il (miladi 1682) tarixinə aid Təqvim-i Türki-Osmani və daxilində tibb risalələrini birləşdirən möhtəşəm məcmuə tədqiq edilir [04:43, 05:12].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əlyazma Paris Milli Kitabxanasının şərq əlyazmaları fonduna daxil olan, 237 nömrəli qeydiyyat nüsxəsidir [04:43, 07:01]. Əsərin fiziki tərtibatı osmanlı katibliyinin və nəqqaşlığının zirvəsini nümayiş etdirir; səhifələrinin dövrəsində qızıl suyu ilə işlənmiş zəngin çərçivələr, rəngli kadrlar və xüsusilə Məkkə ilə digər müqəddəs məkanların dairəvi miniatür təsvirləri yer alır [06:35, 08:47]. Zeytuni, sarı, yaşıl, qara və qızıl rənglərin ahəngi nüsxənin dövlət səviyyəsində və ya saray sifarişi ilə hazırlandığını göstərir. Səhifələrin səliqəli osmanlı xəttilə yazılması mətnin vizual estetikliyini daha da artırır [02:04:47].

MƏZMUN:

Məcmuə çoxhissəli strukturasa malikdir [04:43]. Birinci hissədə hicri 1093-cü ilə aid osmanlı türk təqvimi, astronomik hesablamalar və zaman cədvəlləri verilir [07:37]. İkinci hissədə isə dini ibadətlərə, xüsusilə cümə namazının qılınma qaydalarına və türk dilində niyyət etmə formalarına ("Yönüldüm qıbləyə...") yer ayrılır [09:54, 10:04]. Üçüncü və ən əhatəli hissələrdən biri isə Zeynelabidin tərəfindən qələmə alınmış tibb risaləsidir [02:08:39]. Bu tibb bölməsində xəstəliklərin müalicə üsulları, dərman düsturları və İbn Sinanın Şəfa ənənəsini xatırladan elmi yanaşmalar türk dilində izah edilir [02:08:51]. Əsərin mətn daxilindəki istinadlar onun XIV əsrə (Sultan Murad dövrünə) qədər uzanan köklü bir ənənəyə dayandığını göstərir [07:42, 02:05:29].

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Əsərin dili osmanlı türk ədəbi dilinin təmiz, axıcı və anlaşıqlı nümunəsidir [02:09:41]. Danışan mətnləri oxuyarkən ərəb dilinin təsirinin minimum səviyyədə olduğunu, türk dilinin öz köklü qrammatik quruluşu ilə tibbi və dini terminləri ifadə etdiyini məmnuniyyətlə qeyd edir [02:09:41]. Təqvim cədvəllərindəki rəqəm sistemləri və tibbi təriflərdəki terminoloji dəqiqlik türk dilinin elmi potensialını sübut edir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu mühüm məqamlardan biri də islam dünyasındakı elmi intibah dövrü və İbn Sina ənənəsidir [02:06:05]. Zeynelabidinin tibb əsəri ilə qədim həkimlərin əsərləri arasında qurulan müqayisələr əcdadlarımızın tibb elmində dünya miqyasında lider olduğunu ortaya qoyur [02:08:51]. Həmçinin Avropa kitabxanalarında (Parisdə) qorunan türk əlyazmalarının zənginliyi bir daha xatırladılır [04:43].

NƏTİCƏ:

Hicri 1093 tarixinə aid bu Paris nüsxəsi təqvim, cümə qaydaları və Zeynelabidinin tibb risaləsini birləşdirən möhtəşəm məcmuədir [04:43, 02:08:39]. Bu qiymətli sənədin öyrənilməsi türk uyğarlığının elm, sənət və zaman hesablamasındakı dərinliyini bütün çılpaqlığı ilə ortaya qoyur.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

  • VIDEO: DQznynIjHto

  • PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

  • TEXT_UNITS: 3

  • TURKISH_TEXT_UNITS: 3

  • COMPOSITE_CODEX: YES

  • EXPLICIT_COPY_DATES: 1093 AH (1682 CE)

  • EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

  • HOLDING_INSTITUTIONS: Bibliothèque nationale de France (BnF, Paris)

  • SHELFMARKS: 237

  • CORE_CANDIDATES: A1, A2, A3

  • CONTROL_CANDIDATES: NONE

  • DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

  • NEEDS_DEDUPLICATION: NO

  • HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

  • TIMESTAMP_QC: PASS
-

No comments:

Post a Comment

Subscribe to: Post Comments (Atom)

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 501 / درس بیر https://youtube.com/live/ZXMSnfmb04Q بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتا...