جهالت موهندیسلیگینه غلبه 210
https://youtube.com/live/IBoWBuz1N141:
بیتیک آدی: چهل حدیث
یازار: امیر علیشیر نوایی
قونو: حدیثله ره آچیقلیق
یازی یئری: بو گونکو افغانیستان
دیل: تورکجه - عربجه
الیفباء: تورکو - عربی
یازینین چاغی: 886 هیجری قمری (561 ایل ائونجه)
نوسخه نین یازاری: سلطان علی المشهدی
نوسخه نین چاغی: 901 (546 ایل ائونجه)
ساخلانئلان یئر: فرانسه
یازی طورو: الیازما - قوشما همده دوز
صحیفه سایی: 26 صحیفه
بو گونکو "جهالت موهندیسلیگینه غلبه"نین 210 اینجی بولومونده، تورک اینسانینین آنلایئش، دوشونجه ایله دویغولاری دونیاسیندان ایکی درین وارلیق ایله تانیش اولدوق.
تورک اینسانی ایله تورک دوشونورلهر ینین یاراتدیقی مدنیت، دونیایا چوخلو دوشونجه لر ایله آنلاییشلاری قازاندیراراق توحفه اتمیش دیر.
بو ایکی درین دوقولارلا دولو بیتیکلرین صحیفه سایی آز اولسادا، ایچی همده آنلایئشی چوخ کاپسامجی بیرله گئنیش دیر.
بیراینجی بیتیکین آدین "چهل حدیث" دییه یازمیشلار. اونون آدیندان بللی اولدوقوندان، بیتیک، "حدیث"لر حاقدا یازیلمیش آمما کیتابی ورقلر، اوخوماقا چالیشیرکن بللی اولور کی اونون اصل آدی "چهل حدیث - یوز کلمه" دیر.
بو بیتیک تورکجه نین "چغتای" آغزی ایله یازیلمیش، همده امیر علیشیر نوایی دولتینده، بو گون، افغانیستان آدلانان یئرده، تورکلرین اورادا حاکیمیت قوردوغو چاغدا یازیلمیش دیر.
بونون هم کاغاذی، یازیسی، بویالاری همده رسیملری ده چوخ اعلا دیر. بونون حاضیرلاماسینا چوخ ثروت ایله واخت قویولموش.
البتته بو بیتیک ایستیثنا یادا سئچیلمیش بیر بیتیک دئییل. بلکه توم کیتابلاری کی همن چاغدا همده تورک اینسانی ایله تورک دوولتی الیندن چیخمیشلار، عاینی قیمه ت ایله اونه می داشیرلار.
بیتیکده توپلانان عربجه حدیثلرین آنلامی چوخ فرقیلی، هابئله چوخ گئنیش همده درین آنلاملی دیر.
ایران آدلی سیاسال وارلیقدا یاشایان توم اینسانلار- میللتلر- اولوسلار، گئچمیش یوز ایلده، بو حدیثلردن یا خبرسیز قالمیشلار یادا حاکیم توپلولوق، بیله بیله اونلاری تورک آنلایئشیندان اوزاق توتموشلار تاکی اولوسلار همن آنلایئشلارین آنلاملارین یاشاماسینلار.
چونکو اونلاری یاشاماق، توپلومدا هابئله توپلولوقلاردا، دین -ایسلام آنلایئشیندا بیر دئوریم-اینقیلاب یارادا بیلیرمیش. بودا فارس دوشونورله رینین، هابئله اونلاری ایش اوستونده ساخلایانلارین دردینه دئیمزمیش، گورونور.
بیز، بورادا او حدیثلردن بیر نئچه سین یازاراق، تورک اینسان، تورک توپلومونون دینه باخیش، هابئله دیندن اولان آنلاییشن گوسترمه گه چالیشیریق.
دئمه لی دیرکی یازار، حدیثله ری عربجه یازاندان سونرا، اونلارین تورکجه آنلایئشین، قوشما دیلی ایله یازاراق آچیقلایئب.
لا یومن احدکم حتی یحب لاخیه الا ما یحب لنفسه. (سیزلردن مومن چیخماز ایللا بو شرطله کی هر او شئیی کی اوز جانیزا روا بیلیرسینیز، اونلاری قارداشلارینیزادا روا گوره سینیز.)
من لایرحم الناس لایرحمه الله. (هر کیمسه کی اینسانلارا رحمت اتمز ایسه الله دا اونا رحمت اتمز.)
المسلم من سلم المسلمون من لسانه و یده. ( موسلمان او آدام دیرکی موسلمانلار اونون الیندن همده دیلینده ن آماندا قالسینلار.)
الخصلتان لایجتمعان فی المومن البخل و سوء الخلق. (ایکی خیصلت مومن آدامدا اولمامالی دیر. بیریسی پاخیللیق، ایکینجی سی ایسه پیس اخلاق دیر.)
2:
بیتیک آدی: حلیه مولانا جلال الدین رومی
یازار-قوشماجی: لطفی چلبی
یازی طورو: الیازما - قوشما
دیل: تورکجه
الیفباء: تورکجه - عربجه
قونو: مولانا رومی نین "حلیه" آدلی دوشونجه سین قوشموش
قوشمانین چاغی: 1100 هیجری قمری
ساخلانیلان یئر: دوولت (؟) کیتابخاناسی
صحیفه سایی: 10 صحیفه
بو کیتابیندا صحیفه سایئنا باخارساق، چوخ آز گورونور آمما ایچینده ده رین، گئنیش قاوراملار، دوشونجه لر موروارید کیمی بیربیرینین آرخاسینجا دوزولموشلر.
بیتیکی یازان، مولانا جلال الدین رومی حضرتله رینین ائولادلاریندان بیری دیر. او، اوزون لطفی چلبی دییه قلمه آلمیش. چلبی، هیجری قهرینین 1100 اینجی ایلینده بو بیتیکین قوشماسینا سون نوقطنی قلمله قویموش.
بیتیک آیاقدان باشا، مولانایا عشق همده محببت ایله دولوب داشیر. قوشماجی همن عشق ایله محببتدن دولایی، مولانا حضرتله رینین "حلیه" آدلی بیر دوشونجه سین قوشما ایله یازماغا چالیشیب.
اونون یازدیغینا دایاناراق، مولانا حضرتله ر ی هیجری قمهرنین آلتی یوز دورود (604) اینجی ایلینده بو دونیایا دووغموش. مولانا حضرتلهر ی آلتمیش سگگیز (68) ایل یاشادیقدان سونرا، آلتی یوز یئتمیش ایکی (672) هیجری قمری ده دونیادان آخیره ته کوچون چاتاراق، دونیادان الین سوزه رک گئچیب گئتمیش دیر.
انصافعلی هدایت
١٩ جمادی الاول ١٤٤٧
I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ
Sıra nömrəsi: 210 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 210)
Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 210
YouTube URL-si:
[https://youtube.com/live/IBoWBuz1N14?feature=share](https://youtube.com/live/IBoWBuz1N14?feature=share)Video ID:
IBoWBuz1N14Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-11-11
Video müddəti: PT1H51M32S (1 saat 51 dəqiqə 32 saniyə)
Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Hədis-i Ərbin Mərahi Səd Kəlmə & Hülliyyə-i Məvlana Cəlaləddin Rumi" (حديث اربعین همراه صد کلمه / حلیۀ مولانا جلالالدین رومی — Əmir Əlişir Nəvainin dövründə və ya təsiri ilə hazırlanan 40 hədis və 100 kəlmə risaləsi ilə Məvlana Cəlaləddin Ruminin həyatına/hülliyəsinə aid mənzum əsər) [
06:40 06:55 03:31 Müəllif/müəlliflər: Əmir Əlişir Nəvai (Hədis/Səd Kəlmə ilə əlaqəli) / Məvlana Cəlaləddin Ruminin nəslindən olan şair (Hülliyyə müəllifi) [
04:47 02:23 Dil/dillər: Klassik osmanlı/çağatay türk dili, ərəb dili, fars dili [
04:47 Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 901 (Miladi 1495-1496 — təqribən 546 il əvvəl yazılmış nüsxə) [
04:01 04:17 Kitabxana/arxiv: Fransa Milli Kitabxanası (Bibliothèque nationale de France - BnF) [
04:47 Shelfmark/kataloq nömrəsi: 9656 (və ya 9000-li qeydiyyat nömrəsi) [
07:33 Ümumi mövzu: Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbənin 210-cu bölümü; türk dilinin və mədəniyyətinin islam dünyasındakı ikinci əsas dil/mərifət dili olması, Fransa Milli Kitabxanasında qorunan 40 hədis və 100 kəlmə risaləsi, Məvlana Cəlaləddin Ruminin Hülliyyə əsərinin mənzum təhlili [
01:44 04:47 03:31 Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Fransa Milli Kitabxanasında qorunan (hicri 901 tariximi daşıyan), zədələnmiş cildə malik, 40 hədis, 100 kəlmə və Məvlana Hülliyyəsini birləşdirən əlyazma məcmuənin səhifələri, möhürləri və mətn xüsusiyyətləri ətraflı araşdırılmışdır [
04:01 04:47 05:43 XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda Fransa Milli Kitabxanasının arxivindən gələn, hicri 901 (XV əsrin sonu / XVI əsrin əvvəli) tarixinə aid olan türkdilli dini-təsəvvüfi məcmuə təqdim olunur.
II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?
Fiziki əlyazma/codex sayı: 1 (Fransa Milli Kitabxanasında qorunan, daxilində 40 hədis, 100 kəlmə və Məvlana Hülliyyəsini birləşdirən məcmuə) [
04:47 ƏLYAZMA A:
kitabxana: Fransa Milli Kitabxanası (Bibliothèque nationale de France - BnF) [
04:47 shelfmark: 9656 [
07:33 səhifə/vərəq sayı: 26 səhifə (birinci risalə) və sonrakı bölümlərlə birlikdə ümumi həcm [
08:06 01:48:56 ölçü: MƏLUM DEYİL
xətt: Klassik islam-türk əlyazma xətti [
09:10 kağız: Su keçirmiş, cildi zədələnmiş, lakin iç səhifələri qorunmuş ənənəvi kağız [
05:43 cədvəl/çərçivə: Osmanlı/Şərqi türk naxışlı böyük bismillah başlığı və çərçivələr [
10:21 mürəkkəb: Qara mətn mürəkkəbi [
10:21 təzhib: Zəngin başət/başlıq bəzəkləri [
10:21 katib: MƏLUM DEYİL
köçürülmə tarixi: Hicri 901 (Miladi 1495-1496) [
04:01 köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL (Əmir Əlişir Nəvai mühiti / Xorasani-Çağatay mühiti) [
04:47 provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Fransa Milli Kitabxanası qeydiyyat nömrələri [
04:47
III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ
ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ
Mətn vahidi / Risalə A1 (Dini-Əxlaqi bölmə)
Əsərin başlığı: Hədis-i Ərbəin Mərahi Səd Kəlmə (40 Hədis və 100 Kəlmə) [
06:40 06:55 Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Mətndə açıq şəkildə yazılmışdır [
06:40 Müəllif: Əmir Əlişir Nəvai (və ya onun dairəsinə aid əsər) [
04:47 Dil: Klassik osmanlı / çağatay türk dili, ərəb dili [
04:47 Nəsr / nəzm / qarışıq: Qarışıq (hədislərin nəsr tərcüməsi və 100 beyt mənzum şərh) [
04:59 10:09 Mövzu: İslam əxlaqı, 40 hədisin türkdilli izahı, hikmətli sözlər və 100 kəlmə fəlsəfəsi [
06:40 06:55 Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
Mətn vahidi / Risalə A2 (Təsəvvüfi-Poeziya bölməsi)
Əsərin başlığı: Hülliyyə-i Məvlana Cəlaləddin Rumi (Məvlana Hülliyyəsi) [
03:31 02:23 Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Danışan tərəfindən mətn araşdırması zamanı qeyd olunur [
03:31 Müəllif: Məvlana Cəlaləddin Ruminin nəslindən olan şair [
02:23 Dil: Klassik osmanlı / fars dili [
03:31 Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəzm (şeir, mənzum hülliyyə və mədhiyyələr) [
01:45:48 Mövzu: Məvlana Cəlaləddin Ruminin həyatı, təsəvvüfi xüsusiyyətləri, mədhiyyələr və tarixi tarixlər [
03:31 01:45:48 Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK
IV. TARİXLƏRİN AYRILMASI
| Tarix | Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə | Hansı folio/səhifədə | Hansı mətn vahidinə aiddir | Tarixin funksiyası | Timestamp | Əminlik |
| Hicri 901 | Miladi 1495-1496 (Təqribən 546 il əvvəl) | Başlanğıc / Kolofon | Əlyazma A (Risalə A1) | Köçürülmə / tərtib tarixi | [ | YÜKSƏK |
V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR
| Ad | Rol | Hansı mətn vahidində | Sübut növü | Timestamp |
| Əmir Əlişir Nəvai | HİMAYƏDAR / ŞİAR (Dairəsinə aid əsər) | A1 | Mətndə və arxiv qeydlərində adı keçir | [ |
| Məvlana Cəlaləddin Rumi | MÜTƏFƏKKİR / ŞAİR (Məqamı mədhedilir) | A2 | Hülliyyə əsərinin əsas mövzusudur | [ |
VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI
Mətn vahidi: Hədis-i Ərbəin Mərahi Səd Kəlmə və Hülliyyə-i Məvlana
türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: İslam dünyasında din, siyasət, ordu və mərifət dili olan, ərəb dili ilə yanaşı ikinci əsas elm dili kimi işlənən zəngin türkdilli ədəbi dil.
nəsr/nəzm: Qarışıq (hədislərin nəsri və hülliyyənin mənzum/şeir forması).
hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz klassik əlyazma xətti.
ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Ərəbçe hədislər və onların türkcə/farsça şərhləri.
təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: Məcmuənin böyük hissəsi türkdilli mətnlərdən ibarətdir.
XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək.
timestamp: [
03:41
VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM
Fiziki Əlyazma A: CORE CANDIDATE (Fransa Milli Kitabxanasında qorunan, hicri 901 (XV əsrin sonu / XVI əsrin əvvəli) tarixinə aid, daxilində 40 hədis, 100 kəlmə və Məvlana Hülliyyəsini birləşdirən möhtəşəm türkdilli məcmuə olması baxımından layihə üçün əsas namizəddir).
Türkdilli Mətn Vahidi A1, A2: CORE CANDIDATE
VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ
Danışan 210-cu bölümü başladaraq türk dilinin və mədəniyyətinin yazı, düşüncə, din, siyasət, ordu və elmi sahələrdə islam dünyasının ikinci əsas dili (bəzi sahələrdə birinci dil) olduğunu, türk xalqının dilə xidmət etmədiyi iddiasının tamamilə yalan olduğunu bildirir [
00:03 01:44 Türk dilində bir kəlmədən yüzlərlə törəmə söz çıxarıla bildiyini bu əlyazmalar sayəsində dərk etdiyini qeyd edir [
02:37 Bu buraxılışda Fransa Milli Kitabxanasında qorunan, hicri 901-ci ilə (miladi 1495-1496, təqribən 546 il əvvəl) aid əlyazma məcmuəni təqdim edir [
04:01 04:47 Əlyazmanın cildinin su keçirərək zədələndiyini, lakin iç səhifələrin, naxışlı bismillah başlığının və təmiz xəttin qorunub saxlandığını göstərir [
05:43 10:21 Nüsxənin birinci hissəsinin Hədis-i Ərbəin Mərahi Səd Kəlmə (40 hədis və 100 kəlmə) adlandığını, Əmir Əlişir Nəvainin Xorasan/Çağatay mühiti ilə əlaqəli olduğunu bildirir [
06:40 04:47 İkinci hissədə ise Məvlana Cəlaləddin Ruminin nəslindən olan bir şair tərəfindən yazılmış Hülliyyə-i Məvlana adlı mənzum əsərin yer aldığını oxuyur [
03:31 02:23 Məvlana Hülliyyəsində beş fərqli tarixi tarixin və mədhiyyələrin qeyd olunduğunu, bu tarixlərin əsərin yazılma prosesini əks etdirdiyini izah edir [
01:45:48 10 səhifəlik bu qiymətli mətnləri qısa müddətdə oxuyub təhlil etməkdən duyduğu məmnuniyyəti ifadə edir [
01:48:56 Türk xalqının tarixdə elmə, dinə, ədəbiyyata və fəlsəfəyə verdiyi töhfələri öyrənməyin milli ruhu və özgüvəni bərpa etdiyini vurğulayır [
01:51:01 Gələcək proqramlarda yeni əlyazmalarla görüşmək diləyi ilə buraxılışı tamamlayır [
01:51:30
IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ
BAŞLIQ: Əmir Əlişir Nəvai Dairəsi və Məvlana Hülliyyəsi: Hicri 901 Tarixli Fransa Nüsxəsi Məcmuəsinin Təhlili
GİRİŞ:
Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan intellektual mübarizə səfərinin 210-ci bölümü türk dilinin islam dünyasındakı elmi, siyasi və dini mövqeyini müdafiə edən, Fransa Milli Kitabxanasında qorunan möhtəşəm bir əlyazma məcmuəyə həsr olunmuşdur [
ƏLYAZMA:
Təqdim edilən əlyazma Fransa Milli Kitabxanasının şərq əlyazmaları fonduna daxil olan, 9656 nömrəli qeydiyyat nüsxəsidir [
MƏZMUN:
Məcmuə iki əsas risalədən ibarətdir [
DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:
Əsərin dili klassik osmanlı və çağatay türk dilinin dini-təsəvvüfi terminologiya ilə zənginləşmiş formasıdır [
VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:
Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu ən mühüm məqamlardan biri türk dilinin köklü və törəmə qabiliyyətidir [
NƏTİCƏ:
Hicri 901 tarixinə aid bu Fransa nüsxəsi 40 hədis, 100 kəlmə və Məvlana Hülliyyəsini birləşdirən möhtəşəm türkdilli məcmuədir [
X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ
VIDEO: IBoWBuz1N14
PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1
TEXT_UNITS: 2
TURKISH_TEXT_UNITS: 2
COMPOSITE_CODEX: YES
EXPLICIT_COPY_DATES: 901 AH (1495-1496 CE)
EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN
HOLDING_INSTITUTIONS: Bibliothèque nationale de France (BnF, Paris)
SHELFMARKS: 9656
CORE_CANDIDATES: A1, A2
CONTROL_CANDIDATES: NONE
DISCOVERY_CANDIDATES: NONE
NEEDS_DEDUPLICATION: NO
HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE
TIMESTAMP_QC: PASS
No comments:
Post a Comment