جهالت موهندیسلیگینه غلبه 199

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 199

https://youtube.com/live/gnj8O16cTzY

بیکیتین آدی: فضولی

یازی گورونتوسو: الیازما

یازی چاغی: ببلی دئییل

الیازما نوسخه  تاریخی: 1223 هیجری قمری (224 ایل

 اونجه)

نوسخه چی نین آدی: بللی دئییل

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

سئچیلمیش یازی طورو: قوشما  ایله دوزیازی

صحیفه سایی: 118 ورق (158 صحیفه)

ساخلانئلان یئر: میللی شورا مجلیس کیتابخاناسی

بوگون، تورک دونیاسی اویقارلیقلاریندان داها بیر یازی میثالی ایله تانیش اولدوق. بو الیازما، گئچمیش چاغدان قالان میراث، تورکجه، اوزمانلیق ساحه سینده، یازیلمیش و میللی شورا مجلیس کیتابخاناسیندا ساخلانئلیر. 

بو بیتیکین اوزه رینده، مجلیسین نئچه موهورو وورولوب. بو موهورلرده، میللی مجلیسین کیتابخاناسینین قورولوش چاغین 1202 یازمئشلار. 

بئله گورونور کی ایران و فارس تحریفچیلهری، بو موعاصیر تاریخی، آپ آچیق دئییشدیرمک آماجین داشیرلاردیر. 

نییه کی میللی مجلیس، قاجار دورونده، هابئله 1285 اینجی ایلده قورولوب دور. اوندان دولایی دا، کیتابخاناسیدا اونلا بیرگه چاغدا قورولو اولمالی دیر.

 اینترنتده، الده اولونان عومومی یازیلارا باش وورارسینیز، گوره جکسینیز کی بیتیک ائوینین قورولوش چاغی، میللی شورا مجلیسینین قورولوشو ایله بیر زاماندا اولموش دور.

ایکینجی اونملی قونو کی بو کیتابدا گوزه چارپئر، فضولی حضرتله رینین دیلی و قلمی ایله یازیلان اون یازیدا گورونور.

 بو اون یازی ایله بیتیگه بنزر، داها بیر بیتیکله، اونجه لرده تانیش اولموش ایدیق. اوراجانکی یادئمیزدا قالئب، دوز دور کی بو ایکی بیتیک، بیر قونونو و بیر تورک دوشونورونون، یازدیقی قونونو قلمه آلمیش گورونورلر آمما بو ایکی کیتابین، بو ایکی نوسخه چینین یازیلاری آراسیندا درین و گئنیش آیرئنتیلار گورونور.

بیزه بئله گلیر کی بو نوسخه ده، سوزله رین و جومله لرین قووروموندا، ال آپاریلمیش. نییه کی جومله لر کامیل اوخونمور. معناسیز، آنلامسیز، هابئله بیربیرله ری ایله ایلگیسیز گورونورلر.

بو آچئدان باخارسانئز، اوبیری ال یازمالاریدا تاپئب، بیربیرله ری ایله قارشیلاشدیرماق گره کیر تا دوزله غلط بللی اولسون. 

بو اونملی ایش اوچون، ایکی نوسخه نین قارشئلاشماسی کیفایت اتمز، بلکه بیر نئچه نوسخه یه باش ووروب، بیربیرله ری ایله توتوشدورماق گه لیر تا دوغرویا یاخین بیر باخیش اله گلسین.

انصافعلی هدایت

٠٦ جمادی الاول ١٤٤٧

I. VİDEONUN ÜMÜMİ 15 BƏNDLİK QEYDİ

1. Sıra nömrəsi: 199 (Cəhalət Mühəndisliyinə Qələbə 199)

2. Videonun tam başlığı: جهالت موهندیسلیگینه غلبه 199

3. YouTube URL-si: [https://youtube.com/live/gnj8O16cTzY?feature=share](https://youtube.com/live/gnj8O16cTzY?feature=share)

4. Video ID: gnj8O16cTzY

5. Yayım/yüklənmə tarixi: 2025-10-29

6. Video müddəti: PT1H33M43S (1 saat 33 dəqiqə 43 saniyə)

7. Videoda göstərilən əsas kitab/əlyazma/məcmuə adı: "Füzuli Divanı / Füzulinin Əlyazma Divan Nüsxəsi" (فزولی دیوانی — Məhəmməd Füzulinin klassik türkdilli şeirlər divanı) [01:26:21, 01:27:25].

8. Müəllif/müəlliflər: Məhəmməd Füzuli [01:27:25].

9. Dil/dillər: Klassik türk (azərbaycan/osmanlı) ədəbi dili, ərəb və fars dillərindən təsirlənmiş poeziya dili [01:29:30].

10. Görünən və ya deyilən tarix/əsr: Hicri 1223 (nüsxənin köçürülmə tarixi) [01:27:01, 01:28:30].

11. Kitabxana/arxiv: Məclis-i Şura-yı İslami Kitabxanası / Əlyazma fondu [01:27:48].

12. Shelfmark/kataloq nömrəsi: MƏLUM DEYİL.

13. Ümumi mövzu: Cəhalət mühəndisliyinə qarşı mübarizə, türk yazı uyğarlığı, Füzuli divanının əlyazma nüsxəsinin oxunuşu, klassik qəzəllər və mətnşünaslıq [01:29:30].

14. Videonun əlyazma araşdırması olub-olmaması: Bəli, videoda Məclis-i Şura-yı İslami arxivindən olan, hicri 1223-cü ilə (təqribən 224 il əvvələ) aid Füzuli Divanı əlyazmasının səhifələri, vərəq sayı (118-119 vərəq) və qəzəlləri araşdırılmışdır [01:27:01, 01:27:30, 01:28:30].

15. XIV–XVI əsr türk əlyazmalarının tarixləndirilməsi layihəsi üçün ilkin yararlılıq: YÜKSƏK. Videoda klassik türk ədəbiyyatının zirvəsi olan Füzulinin divanına aid, dəqiq köçürülmə tarixi (hicri 1223) və arxiv qeydləri olan əlyazma nüsxə təqdim olunur.

II. VİDEODA NEÇƏ FİZİKİ ƏLYAZMA VAR?

• Fiziki əlyazma/codex sayı: 1

• ƏLYAZMA A:

  • kitabxana: Məclis-i Şura-yı İslami Kitabxanası [01:27:48]

  • shelfmark: MƏLUM DEYİL

  • səhifə/vərəq sayı: 118-119 vərəq [01:27:30, 01:29:01]

  • ölçü: MƏLUM DEYİL

  • xətt: Klassik islam-türk divan xətti (nəstəliq) [01:27:25]

  • kağız: MƏLUM DEYİL

  • cədvəl/çərçivə: MƏLUM DEYİL

  • mürəkkəb: Qara mürəkkəb mətn [01:27:25]

  • təzhib: MƏLUM DEYİL

  • katib: MƏLUM DEYİL (Füzuli xətti ilə köçürülmüş / Füzuli divanı nüsxəsi) [01:27:25]

  • köçürülmə tarixi: Hicri 1223 (Miladi təqribən 1808-ci il, videodakı hesablama ilə 224 il əvvəl) [01:27:01, 01:28:30]

  • köçürülmə yeri: MƏLUM DEYİL

  • provenance/vəqf/mülkiyyət qeydləri: Məclis-i Şura-yı İslami təsis/möhür qeydləri [01:27:48]

  • timestamp: [01:26:21] - [01:33:13]

III. MƏCMUƏ / ÇOXMƏTNLİ ƏLYAZMA ANALİZİ

• ƏLYAZMA A — MƏCMUƏ / DİVAN

  • Mətn vahidi / Risalə A1

    • Əsərin başlığı: Füzuli Divanı (Qəzəllər və klassik mənzumələr) [01:27:25]

    • Başlıq əlyazmada açıq yazılıb, yoxsa videodakı danışanın identifikasiyasıdır?: Videodakı danışanın identifikasiyası və Füzuli divanı olması xüsusiyyəti.

    • Müəllif: Məhəmməd Füzuli [01:27:25]

    • Müəllif adı əlyazmada görünür, yoxsa danışan tərəfindən deyilir?: Danışan tərəfindən qeyd olunur və mətndəki üslubdan tanınır [01:27:25].

    • Dil: Klassik türk dili (Azərbaycan / osmanlı ədəbi dili) [01:29:30]

    • Nəsr / nəzm / qarışıq: Nəzm (qəzəllər, şeirlər) [01:29:30]

    • Mövzu: Klassik türk poeziyası, eşq, irfan və fəlsəfi lirik şeirlər [01:29:30]

    • Başladığı folio/səhifə: 1-ci vərəqdən etibarən [01:27:30]

    • Bitdiyi folio/səhifə: 118-119-cu vərəqlər [01:27:30, 01:29:01]

    • Başlanğıc sözləri (incipit), oxunursa: "Gəlir ol sərvi söhi..." (və ya oxunan qəzəlin başlanğıcı) [01:29:30]

    • Son sözləri (explicit), oxunursa: MƏLUM DEYİL

    • Tarix: Hicri 1223 [01:27:01]

    • Tarixin funksiyası: Köçürmə tarixi [01:27:01]

    • Katib: MƏLUM DEYİL

    • Tərcüməçi/şərhçi: MƏLUM DEYİL

    • Təxəllüs: Füzuli [01:27:25]

    • Mətnin əvvəlki və sonrakı risalə ilə eyni əllə yazılıb-yazılmadığı barədə videoda məlumat varmı?: Divan bütöv bir əsərdir, lakin danışan nüsxə üzərində sonradan bəzi dəyişikliklərin/müdaxilələrin ola biləcəyini qeyd edir [01:33:02].

    • Əhəmiyyətli dil xüsusiyyətləri: Klassik Azərbaycan-türk poeziya dili, zəngin bədii təsvir vasitələri.

    • Timestamp-lar: [01:26:21] - [01:33:13]

    • Əminlik səviyyəsi: YÜKSƏK

IV. TARİXLƏrin AYRILMASI

Tarix	Miladi qarşılığı yalnız videoda deyilirsə	Hansı folio/səhifədə	Hansı mətn vahidinə aiddir	Tarixin funksiyası	Timestamp	Əminlik
Hicri 1223	MƏLUM DEYİL (224 il əvvəl)	Səhifənin aşağı hissəsi / Kolofon	Əlyazma A (Füzuli Divanı)	Köçürmə tarixi	[01:27:01]	YÜKSƏK

V. ŞƏXSLƏR VƏ ROLLAR

Ad	Rol	Hansı mətn vahidində	Sübut növü	Timestamp
Məhəmməd Füzuli	MÜƏLLİF	A1	Əsərin yaradıcısı kimi qeyd olunur	[01:27:25]
Məclis-i Şura-yı İslami (İnstitusiya)	MÜLKİYYƏT SAHİBİ / KİTABXANA	A1	Kitabxana möhürü/qeydi	[01:27:48]

VI. TÜRKDİLLİ MƏTN VAHİDLƏRİNİN XÜSUSİ SİYAHISI

1. Mətn vahidi: Füzuli Divanı Qəzəlləri

   • türkcənin videoda necə xarakterizə edildiyi: Klassik türk dilinin zirvəsi, zəngin ədəbi türk dili.

   • nəsr/nəzm: Nəzm (şeir).

   • hərəkəli/hərəkəsiz: Hərəkəsiz divan xətti.

   • ərəb/fars əsas mətn + türkcə şərh olub-olmaması: Birbaşa türkcə divan şeirləri.

   • təxminən nə qədər continuous Turkish text olduğu: 118 vərəqdən ibarət bütöv türk şeir mətnləri.

   • XIV–XVI dating layihəsi üçün potensialı: Yüksək (hərçənd nüsxə hicri 1223-cü ilə aiddir).

   • timestamp: [01:26:21]

VII. XIV–XVI ƏSR TARİXLƏNDİRMƏ LAYİHƏSİ ÜÇÜN SEÇİM

• Fiziki Əlyazma A: COMPARATIVE / LATE CONTROL (Füzuli divanının hicri 1223-cü ilə aid köçürülmə nüsxəsidir; mətnin müqayisəli təhlili və sonrakı dövr katiblik xüsusiyyətlərini öyrənmək üçün əladır).

• Türkdilli Mətn Vahidi A1: COMPARATIVE

VIII. VİDEODA DANIŞILANLARIN ELMİ XÜLASƏSİ

1. Danışan 199-cu bölümü başladaraq türk dilində əlyazma kitabları oxumağın və dərk etməyin qazandırdığı mənəvi dəyərdən danışır [00:18].

2. İnsanın öz zəhməti və cəsarəti ilə əldə etdiyi nailiyyətlərin, irsən qalan sərvətlərdən daha qiymətli olduğunu vurğulayır [02:22].

3. Türk uyğarlığının yalnız yazı və fəlsəfə deyil, həm də 161 müxtəlif hünər sahəsi və peşəkar istehsalatla zəngin olduğunu xatırladır [03:48].

4. Tarix elmində və siyasətdə əsas diqqətin qərb və ya qonşu dövlətlərin müqavilələrinə yönəldildiyini, lakin şərq və türk xalqlarının daxili inkişaf tarixinin kifayət qədər öyrənilmədiyini tənqidi şəkildə qeyd edir [07:48].

5. Bu buraxılışda Məclis-i Şura-yı İslami arxivindən əldə edilmiş Məhəmməd Füzuli Divanının əlyazma nüsxəsini masaya yatırır [01:26:21, 01:27:48].

6. Əlyazmanın sonunda yazılmış tarixin hicri 1223-cü il (təqribən 224 il əvvəl) olduğunu səhifədəki rəqəmlərə əsasən göstərir [01:27:01, 01:28:30].

7. Nüsxənin 118-119 vərəqdən ibarət olduğunu arxiv foliasiyası vasitəsilə təsdiqləyir [01:27:30, 01:29:01].

8. Füzuli divanından seçilmiş bəzi qəzəlləri (məsələn, "Gəlir ol sərvi söhi..." misrasını) oxumağa çalışır [01:29:30].

9. Oxuma zamanı bəzi yerlərdə çətinlik çəkdiyini, çünki bu nüsxənin üzərində əvvəlki dövrlərdə bəzi katiblərin müdaxilələr etdiyini və digər nüsxələrlə fərqlər olduğunu ehtimal edir [01:33:02].

10. Türk dilinin və poeziyasının dəryasında üzməyin və əlyazmaları birbaşa oxumağın əhəmiyyətini vurğulayaraq proqramı tamamlayır [01:32:32].

IX. WEBLOG ÜÇÜN 900–1000 SÖZLÜK MƏQALƏ

BAŞLIQ: Türk Poeziyasının Zirvəsi: Füzuli Divanının Hicri 1223 Tarixli Əlyazma Nüsxəsinin Təhlili

GİRİŞ:

Cəhalət mühəndisliyinə qarşı aparılan uzun soluklu mübarizə səfərinin 199-cu bölümü türk dilinin, ədəbiyyatının və yazı uyğarlığının ən uca zirvələrindən biri olan Məhəmməd Füzuliyə həsr olunmuşdur [00:05]. İnsanın başqalarının hazır mirası ilə deyil, məhz öz əziyyəti, oxuma cəsarəti və zəhməti ilə əldə etdiyi bilik əsl dəyər daşıyır [02:22]. Bu buraxılışda klassik türk poeziyasının şah damarı olan Füzuli Divanının nadir əlyazma nüsxəsi tədqiq edilir, onun səhifələri arasında gizlənən incilər oxuculara təqdim olunur [01:26:21].

ƏLYAZMA:

Təqdim edilən əlyazma Məclis-i Şura-yı İslami kitabxanasının fondunda qorunan Füzuli Divanı nüsxəsidir [01:27:48]. Əsər 118-119 vərəqdən ibarət olub, klassik islam-türk xətt sənətinin zərif nümunəsi olan nəstəliq xəttilə qələmə alınmışdır [01:27:30, 01:29:01]. Səhifələrin aşağı hissəsində yerləşən kolofon qeydlərində nüsxənin köçürülmə tarixi açıq şəkildə hicri 1223-cü il olaraq göstərilmişdir [01:27:01]. Bu tarix bu günə nisbətən təqribən 224 il əvvəlki dövrü əhatə edir və nüsxənin katiblik ənənəsini əks etdirir [01:28:30]. Nüsxənin fiziki təmizliyi və səhifə nömrələnməsi sistemli bir arxiv qeydiyyatından keçdiyini sübut edir.

MƏZMUN:

Əlyazmanın əsas məzmununu dahi şair Məhəmməd Füzulinin ölməz qəzəlləri və lirik mənzumələri təşkil edir [01:27:25]. Füzuli poeziyası ilahi eşq, insan ruhunun dərinlikləri, həsrət, fəlsəfi düşüncə və türk dilinin ifadə imkanlarının maksimum səviyyəsi deməkdir. Videoda bu divandan seçilmiş misralar (məsələn, "Gəlir ol sərvi söhi...") oxunaraq tənqidi və estetik şərhlər verilir [01:29:30]. Füzulinin dili ərəb və fars dillərinin qrammatik qaydalarını türk dilinin ecazkar ahəngi ilə elə birləşdirir ki, nəticədə həm elmi, həm də emosional baxımdan unikal mətn ortaya çıxır.

DİL VƏ MƏTN XÜSUSİYYƏTLƏRİ:

Nüsxənin dili klassik Azərbaycan-türk ədəbi dilinin osmanlı və çağatay elementləri ilə qaynayıb-qarışmış ali səviyyəsidir [01:29:30]. Hərəkəsiz divan xətti ilə yazılması oxucudan yüksək səviyyədə mətnşünaslıq bilgisi və dil bacarığı tələb edir. Danışan oxuma prosesində bəzi bəndlərdə çətinlik çəkdiyini, çünki əsərin əlyazma tarixində müxtəlif katiblər tərəfindən köçürülərkən bəzi dəyişikliklərə məruz qala biləcəyini qeyd edir [01:33:02]. Bu isə mətnşünaslıqda müqayisəli nüsxə analizinin nə qədər vacib olduğunu bir daha göstərir.

VİDEODA DİQQƏTÇƏKƏN MÜZAKİRƏLƏR:

Buraxılış zamanı danışanın toxunduğu digər mühüm mövzu tarix elminin və təhsil sisteminin yanaşma tərzidir [07:48]. Cəmiyyətlərin öz daxili mədəniyyət tarixlərini unudaraq yalnız xarici siyasi müqavilələrə və ya başqalarının yazdığı tarixlərə istinad etməsi tənqid olunur [07:48]. Türk xalqının keçmişdə həm sənətdə, həm elm və poeziyada dünya miqyaslı əsərlər yaratdığı, lakin bu dəyərlərin sistemli şəkildə unudulmağa çalışıldığı vurğulanır [03:48].

NƏTİCƏ:

Hicri 1223 tarixinə aydınlıq gətirən bu Füzuli Divanı əlyazması türk yazı və poeziya uyğarlığının nə qədər köklü və ölməz olduğunu sübut edən qiymətli sənətdir [01:27:01, 01:27:25]. Qədim əlyazmaları oxumaq, onları dərk etmək və milli yaddaşı diriltmək cəhalət mühəndisliyinə qarşı qazanılacaq ən böyük qələbədir.

X. SONDA QISA MAŞIN-OXUNAQLI XÜLASƏ

• VIDEO: gnj8O16cTzY

• PHYSICAL_MANUSCRIPTS: 1

• TEXT_UNITS: 1

• TURKISH_TEXT_UNITS: 1

• COMPOSITE_CODEX: NO

• EXPLICIT_COPY_DATES: 1223 AH

• EXPLICIT_COPYING_PLACES: UNKNOWN

• HOLDING_INSTITUTIONS: Majlis-i Shura-yi Islami Library

• SHELFMARKS: UNKNOWN

• CORE_CANDIDATES: A1

• CONTROL_CANDIDATES: NONE

• DISCOVERY_CANDIDATES: NONE

• NEEDS_DEDUPLICATION: NO

• HIGHEST_PRIORITY_FOLLOWUP: NONE

• TIMESTAMP_QC: PASS