جهالت موهندیسلیگینه غلبه 208
1:
بیتیک آدی: (هنده سه ده چوزوم) آنلاشیلمامیش هنده سه- هنده سه نین بیر چوزلمه میش مسئله سینین چوزولمه سینین ایضاحی
قونو: هنده سه مسئله سینین چوزومو
یازار: مصدریه جی زاده سید حسین
یازی طورو: داش باسما - دوز یازما
چاغ: 13 شعبان 1237 (210 ایل ائونجه)
دیل: تورکجه
الیفباء: تورکو-عربی
ساخلانیلان یئر: بللی دئییل
باسیلما تاریخی: 1283
باسما یئری: دارالطباعه
مدیر دار الطباعه: ابراهیم صائب
صحیفه سایی: 40 صحیفه
بو گونکو “جهالت موهندیسلیگینه غلبه” نین 208 اینجی بولومونده، تورک دونیاسینین، هابئله تورک اینسانینین یارادیجی دونیاسیلا اویقارلیقلاریندان، ایکی تایسیز یازی اویقارلیقی ایله تانیش اولدوق.
بو یازی اویقارلیقلارینین بیری، موطلق دوشونجه عالمی ایله بئیین فئرتینا عالمیندن دیر.
ایکینجیسی ایسه بئییندن دیشاریدا وار اولان دونیاده نادیر هابئله چوخ آز گورونن قیمتلی وارلیقلار ایله جواهیرلر حاقلاریندا یازیلمیش یارادیلمیش اثردیر.
بیر اینجی اویقارلیق تورک تاریخیندن گلن میللی - اولوسال میراثیمیز، هندسه دونیاسندان دیر. بیلگه لر، بیلگینلر، فیله سوفلار، موهندیسلر، هنده سه چیلر، او هنده سه موشکولونون چوزمه سندن، همده مین لر ایلجه سینه، عاجیز قالمیشلار. توم اینسانلیق، اونون چوزولمه سیندن ده اومودسوزلانمیش. اندان دولایی، “چوزوله بیلنمز” قونو جوکمونه گلیب چیخمیش.
بوندان دولایی، توم موهندیسلر ایله هندسه عالیم لری، یئر اوزه رینده چالیشانلار، گویلر ایله اولدوزلاری اولچوب-بیچنلر ده اونون چووزولمه سندن عاجیز قالمیش اولدوقدا، بیردن بیره بیر تورک دوشونورو اورتایا چیخمیش، او چوزوزلمه مه زی چوزه رک، اینسانلیقین علم و تکنولوژی اویقارلیقیلنا، چوخ اونملی بیر قاتقیدا قالقمیش دیر.
بو تورکون آدی "مصدریه جی سید حوسین" دیر. حوسین (حسین)، عوثمانلی دورونده، عوثمانلی خلیفه له ری امرینده چالئشان "مهندیسخانه" ده چالیشیرمیش.
ایللر چالیشمادان سونرا، بیر گون، هندسه نین، همن جاوابسیز مسئله سینه، بیر چوزوم تاپاراق، چوزومو یازییا توکوب، عوثمانلی موهندیسلر قوروموندا ثبت ادیب، تاریخ و موهورله میشدیر تا باشقالاری آدینا گئچیریلمه سین. بئله لیکله ده اونو عوثمانلی خلیفه سینه سونموشدور.
سید حسین مصدریه جی زاده، او هندسه موشکولونون چوزومون شعبان آیینین 13 جو 1247 اینجی هیجری قمری ایلنده ثبت اتمک ایله، اونو عوثمانلینین درگاهئنا توحفه اتمیش بولنموشدور. یعنی، 210 ایل ائونجه بو مسئله نی حل ادیب، اونا چاره تاپیب، اینسانلیقا یارارلی اولموشدور.
بو زامان، موهندیسخانه نین باشی عوثمانلی پادشاهی سولطان محمودخان؛ سولطان عبدالحمید خان اوغلو، اودا سولطان احمدخان اوغلو عوثمانلی توپراقلاریندا فرمان سورورموش کی توم اسلام دونیاسی ایله موسلمانلارین خلیفه ایمیش.
او بیتیک، تورک دیلینده اولماغئنا باخمایاراق، چوخ اوزمانجاسینا و اوزمانلار اوچون یازیلمیش بیر وارلیق دیر. همده هندسه اوزمانلارینین بئیین گوجله رینین گوجسوز اولدوقو قه در، تورکجه نین گوجلوگونون گوسترگه سی اولاراق یازمیش دیر.
اوندان دولاییدا، بیزیم تورک دیلینده کی گوجسورلویوموز، اونون یازدیقی چوزوم بولومله رینین اوخوماسینا چاتمادی. سونوندا، یازیلمیش چوزوم بولومله رینین اوخوماسیندان واز گئچمک زوروندا قالدیق.
بو بیتیک حاقدا، بو سوز، سون اولسون: پی.دی.اف-ی حاضیرلایان کیشی یا کیشیلر اونو "اصول اولیه هندسه- ترکی" دییله آدلاندیرمیشلار.
گورونن اوکی، اونلار، توم زحمتله ر ینه رغمن، بو بیتیکه گوزآتیب، اونو آچیب، بئش - آلتی صحیفه لیک اون یازئنی اوخومامیشلار. اوندان دولایی دا بیتیکین ایچینده یئر آلان درین هابئله تایسیز- گئنیش قونونون نه اولدوغون، اونون هندسه ایله موهندیسلیک دونیاسیندا نه قدر درین اتکی بوراخماسین دا آنلامامیشلار.
بویله اولموش کی بیز تورک لر ایله موسلمانلار، اوزوموزو خور گورمه یه عادت اتمیشیک. چون دئمیشیک کی بیز تورکلردن، دونیادا چوزولمه ین قونولاری چوزن آدام چئخماز.
نییه بئله دوشونموشوک یادا دوشونوروک؟
چون ایشغالچی گوجلر، بونو بیز تورکله ر ایله توم موسلمانلارا ایناندیرمیشلار.
ایشغالچی دوشمانلار، تکجه بیزیم توپراقلاریمیزی ایله قایناقلاریمیزی ایشغال اتمه میشلر. بلکه ان باشدا دیلیمیزی، فیکیریمیزی هابئله کندیمیزه اولان مینلر ایللیک میللی اینانجیمیز ایله میللی گوونیمیزی ده ایشغال اتمیشلر.
بیز ایسه، ایشغال اده نین توم یالانلارینا ایناناراق، اونلارا تسلیم اولوب، کندیمیزی، تاریخیمیزی، یارادیجیلیقیمیزی، اویقارلیقلارین تومونده توتدوقوموز یئری، اوینادیقیمیز اویونالاری، قوردوقوموز موئسسه سه لرین وارلیقین و اتکییسنده اونوتموشوق.
2:
بیتیک آدی: تحفه مرادی (جواهرات)
یازار: شیروانلی محمود اوغلو "محمد"
بیتیکین یازیسی: ایکی بولومده
یازی دیلی: تورکجه
یازی الیفباسی: یاری تورکجه-عربجه، یاری لاتینجه
کیتابین صحیفه قورولوشو: ترسه (سولدان ساغا صحیفه له نیب)
الیازما: یاریسی الیازما، یاریسی چاپ (باسما)
یازینین چاغی: سولطان محمد اوغلو سولطان موراد، سولطان محمد ده سولطان بایزید اوغلو چاغیندا
یازیلما ایلی: 1421 ایله 1444 اینجی ایللر آراسی (600 ایل جیوارلاریندا ائونجه لیکلرده یازیلمیش گورونور)
صحیفه سایی: 260 صحیفه
هندسه بیتیکینین تورکجه هابئله ساده یازیلمیش اون یازیسیندان باشقا بولومله رینه گوجوموزون چاتاماماسیندان، اوخوماسیندان گوزوموزو یومدوق.
اوندان دولایی، باشقا تورکجه بیر بیتیک آچماق زوروندا قالدیق. یئنی آچدیقیمیز بیتیکین "پی.دی.اف"ین حاضیرلایان موحترم کیشی-لر بو بیتیکی ده اوخومامیش گورونورلر. اونلار، هر نه دن دولایی ایسه، بو کیتابا "تحفه مرادی فی طب" آدین وئرمیشلر.
اوحالدا کی اگر بیتیکین لاتین الیفباسی ایله یازیلمیش بولومونه باخسا ایدیلر، اونون ساغدان یازیلان بولمونده، همده سوزلوک بولومونده ن آنلامالی ایدیلر کی بیتیکین قونوسو "طب" دئییل، بلکه "جواهیرلر" اییمش.
بو بیتیک سایقی ده ییر تورک جومهورییتی باشقانی؛ رجب طیب اردوغان جنابلارینین قلمه آلدیقی اون یازی ایله باشلانیر.
گورونن او کی او حضرتین حمایه سی گولگه سینده بو کیتاب، یئنی چاغدا باسیلاراق، گون اوزو گورموش بیر تورک اویقارلیقی وارلیقی کیمی ایشیقلانمیش دیر.
بیتیک ایکی بولومه بولونموش. بیر اینجی بولوم، تورکجه آمما لاتین الیفباسی ایله سولدان ساغا صحیفه لنمیش دیر.
بورادا بیر اونملی فرقی واردیر. اودا بوکی؛ تورکجه ایله عربجه ده یازیلار، تورکو-عربی الیفبادا یازیلان کیتابلار، ساغدان سولا صحیفه له نیر ده اوخونوردا.
او حالدا کی بو کیتابین تورجه سینین شکیلین قویارکن، ان سون صحیفه سی، ان باش صحیفه نین یئرینده یئر آلمیش. یعنی تورکجه-عربجه صحیفه لر ترسینه و باتیلیلارین اوخودوغو شکیلده صحیفه لنمیش دیر. بودا بیزلر اوچون ترسه گلیرو هر شئی ترس گورونور. یاشامیمیز کیمی.
بیتیکین اون یازیسی بیر چوخ تاریخی دوروملاری آچیقلاییر.
یازار، اون بیر صحیفه لیک اون سوزدن سونرا قونویا گئچیر. قونویا گئچمه دن ائونجه، اونسوزون سونلارینا یاخینلاشارکن، سیاست ایله دولتچیلیگین کوکله رینه، اوزت اولاراق اولسادا، بیر نئجه قئسسا جومله ده ایشارت ادیر. اونجا، ایقتیصاد ایله آوادانلیق چوخ اونملی دیر. اکونومی، عدالت ایله سیاستین بیرگه حرکتینه باغلی دیر. اگر بو ایکیسینده یانیشلیق اولور ایسه، توپلومدا هرجو مرج اورتایا چئخار. اونوندا سونوجوندا، آوادانلیقلا ایکونومی یوخ اولار.
شیروانلی محمود اوغلو محمد اینانیر کی موسلمانلار ایله تورکلر، حاکیملرین، آللهین یئر اوزونده گولگه سی بیرلمه لیلر. اونلاردان سورقوسوز جاوابسیز حیمابت اتمه لیلر.
بئله گورونور کی اونون دوشونجه سینده، اگر بیر حاکیمین سیاستی ایله عدالت دوشونجه سی یانلیش اولورسادا، اونا دوزمک گره کیر تا تورکلرین ایله موسلمانلارین اولوسال گوجله رسی بولونمه سین، پارچالانماسین، داغیلماسین.
تاکیم دوشمن له ره یئنیک دوشمه سینلر. ایشغال اولونماسینلار.
سونوندا، بیر گون گلر، او یانلیشلیقلارا یول وئرن حاکیم اولور، گئدر. اوندان سونرا گلنلر سیاستی دییشدیرمه گه همده اونا دوغرو یول وئرمه گه قادر اولابیلرلر.
شیروانلی محمد، اوز کیتابین ایگیرمی بئش بابا بوله رک، هر بیرینده، بیر باهالی، آز تاپیلان قیمتلی بیر داش یا نسنه لر حاقدا سوز ادیر.
انجو، یاقوت، زمرد، زبرجد، بلجش، بنفش، نچادی، الماس، عین الهر، پازهر، پیروز، عقیق، جذع، مقناطیس، سنباذج، دهنه، لاجورد، مرجان، شبه، جمشت، حماهان، یشم، بصیب، بلور هابئله مناوچنی بو کیتابین قونولاری دیرلار.
چون بو آز، قیمیتلی داشلار، جواهیرلر هابئله نسنه لر چوخ اوزمانلیق طلب ادر. کیتابین تورکجه دیلی ده جواهیرلر کیمی تورکجه ایله یازیلدیقیندان، بیزیم بو اوزمانلیق آلانئنا گیرمه میز دوغرو اولماز دییه، اوزوموزو، دیل دونیاسینین بیر اویقارلیقینین ساحیلینده توتدوق.
بلکه بو اویقارلیق دنیزینین اوزگوجله ری بورایا دالئبان، بیز جهالت ساحیلنده گونشله شنله ره، اونلاردان بیر اووج جواهیر توحفه گتیررلر.
بو کیتابین گوزللیکلریندن، خططینین اوخونماسیندان آرتیق، سسلرینین ایستاندارد اولماسی دیر. بیلیریک کی الیفباء، بیزیم ایچیمیزده یادا بئینیمیزده هابئله آغزیمیزدان چیخان سسلر دئییللر. بلکه اویازیلار و الیفباء، قبول اتدیگیمیز شکیلده نققاشلیق اتدیگیمیز خطلر یدرلر.
او زامان، اونلاری سه سه چئویره بیله ر یک کی اونلارین سه س اولدوقلارین بیلک. سه س اولمالاری اوچون، اونلارین اوستله رینده یادا آلتلاریندا بیر پارا سه سله ره نیشان اولموش علامتلر قویاریق تا اونلارین سه سله رین چیغاراراق، اوخویابیلک.
بیر چوخ کیتابدا، یازار بونو فرض ادیر کی اونون یازدیقلاری اوزمانجا دیر. اوزمانلار اوچون دور. اوزمانلار ایسه، ائونجه دن، تورکجه ایله همده اوزمانلیق بولومله رینده تانیش اولمنوشلار.
اوندان دولایی، الیفبانی سه س اولاراق یوخ، بلکه نقاشی اولاراق، یازیرلار. سه سلهری ایسه اوخوجونون بوینونا یوکلورلر.
بو یازار ایله بیتیک ایسه، بونودا اونوتمامیشلار. تورک عربجه، حتتا تورکجه یازیلارینین الیفباسی اوزه رینه سه س لری یوکله میش. بودا بو بیتیکین داها باشقا بیر اوستونلوگو دور.
انصافعلی هدایت
١٨ جمادی الاول ١٤٤٧
