ایراندا سناریولار:
١) جمهوری اسلامی ایران رژیمی دوام ائدەییلیر.
٢) سیلاحلی قووللردن بیری، سپاه پاسداران، اردو یا ایطلاعات کودتا ائدەبیلیر.
٣) خامنهای اؤلر، یئرینه بیر آز دئموکرات لیدیر سئچیله بیلیر.
٤) اعتیراضلاردان سونرا، خامنهای ایستەیەرک حکومەتدن قیراغا چکیله بیلیر.
٥) ایرانلا خلریجی (آمریکا-ایسرائیل) آراسیندا بویوک-آغیر ساواش دوشەبیلیر. ساواشسن سونوجو اولاراق، ایران خارىجی قووللر واسطهسی ایله ایشغال اولونابیلیر.
٦) گئت گئده داها چوخ اینقیلابلار باش وئەره بیلیر/ سونوج اولاراق، میللتلر اوز دولتلرین قورابیلرلر.
ایران داغیلدیغیندان سونراکی سناریولار:
١) هر میللت اوز دولتینی قوراربیلیر.
٢) دولت قورولور قورولماز،میللتلر آراسیندا ساواشلار چیخار.
٣) میللتلرین آیدین و گله جکی گورن ضیالیلاری ایله سیاسیلری، میللتلر آراسی سواش دوشمه دن اؤنجه، گیزلی-آشکار موذاکیره لر سونوجو اولاراق صولحه وارارلار.
٤) ایستیقلالچی میللتلردن دن حیمایه ده، آمریکا-ایسرائیل دن باشقا خارىجی قووللر(عرب، تورک دولتلری) اورتایا گیره بیلرلر.
٥) تورک ایله عرب دولت لرین آورتایا گیرمه سی ایله، تورکلر ایله عرب لر، دیلداش-قانداش دولتلرین دستکلر ایله آیریلیب موستەقيل دولتلرین قورابیلرلر.
٦) آمریکا-ایسرائیل بیر جوره فدرالیزمی ایستقلاللارین آلمایان (فارس، لور، گیلک، مازن، ...) میللتلره زورلارلار.
٧) اگرتورکلر ایله عربلر، تورک و عرب دولتلرینین دستتکلرینه قازانابیلمزلرسه هابئله اؤنجه دن ایستیقلالا حاضیر اولمازلارسا، توم میللتلری، زورلا فدرالیزمه قوشولماقا مجبور قالاربیلرلر.
٨) ایران داغیلماسی سونراف توم نقشی اولان خاریجی دولتلر، ایراندا یاشایان توم میللتلرین استقلالیلارین رسمی اولاراق تانینار، آما اونلاری بیر کنفدراسیون چارچیوه سینه زورلامانی اورتایا آتابیلیرلر.
٩) رفراندوم؛ ایران قالسین یا گئدسین، یعنى میللتلر موستەقيل اولسون یا ایرانلا برابر قالسین مسئلهسی میللتلر آراسی رفراندوما گئده بیلیر.
انصافعلی هدایت
26 جنیوری 2026
Əlbəttə. Aşağıda eyni mətni
-
Latın əlifbası ilə Azərbaycan türkcəsində,
-
Latın əlifbası ilə Türkiyə türkcəsində
ayrı-ayrı və sadiq şəkildə çevirirəm (məzmunu dəyişmədən).
🇦🇿 Azərbaycan türkcəsi (Latın əlifbası)
İranda ssenarilər:
-
İran İslam Respublikası rejimi davam edə bilir.
-
Silahlı qüvvələrdən biri – Sepah Pasdaran, ordu və ya ittilaat – çevriliş (kudeta) edə bilir.
-
Xamenei ölür, yerinə az demokrat lider seçilə bilir.
-
Etirazlardan sonra Xamenei istəyərək hökumətdən kənara çəkilə bilir.
-
İran ilə xarici tərəflər (Amerika–İsrail) arasında böyük və ağır müharibə düşə bilir. Müharibənin nəticəsi olaraq İran xarici qüvvələr vasitəsilə işğal oluna bilir.
-
Getdikcə daha çox inqilablar baş verə bilir; nəticə olaraq millətlər öz dövlətlərini qura bilirlər.
İran dağıldıqdan sonrakı ssenarilər:
-
Hər millət öz dövlətini qura bilir.
-
Dövlət qurulan kimi millətlər arasında müharibələr çıxır.
-
Millətlərin aydın və gələcəyi görən ziyalıları və siyasətçiləri, millətlərarası müharibə başlamazdan əvvəl, gizli və açıq müzakirələr nəticəsində sülhə vara bilirlər.
-
İstiqlalçı millətlərdən yana, ABŞ–İsraildən başqa xarici qüvvələr (ərəb və türk dövlətləri) ortaya çıxa bilirlər.
-
Türk və ərəb dövlətlərinin ortaya girməsi ilə, türklər və ərəblər dildaş və qandaş dövlətlərin dəstəyi ilə ayrılıb müstəqil dövlətlərini qura bilirlər.
-
Amerika–İsrail bir növ federalizmi istiqlal ala bilməyən (fars, lor, gilək, mazən və s.) millətlərə zorla qəbul etdirə bilərlər.
-
Əgər türklər və ərəblər türk və ərəb dövlətlərinin dəstəyini qazana bilməzlərsə və öncədən istiqlala hazır olmazlarsa, bütün millətlər zorla federalizmə qoşulmağa məcbur qala bilərlər.
-
İranın dağılmasından sonra rolu olan bütün xarici dövlətlər, İranda yaşayan bütün millətlərin istiqlalını rəsmi olaraq tanıya bilərlər, amma onları konfederasiya çərçivəsinə zorla salmaq gündəmə gələ bilər.
-
Referendum: İran qalsın, ya getsin; yəni millətlər müstəqil olsun, ya da İranla birlikdə qalsın məsələsi millətlərarası referenduma gedə bilir.
Ensafəli Hidayət
26 yanvar 2026
🇹🇷 Türkiye Türkçesi (Latin alfabesi)
İran’da senaryolar:
-
İran İslam Cumhuriyeti rejimi devam edebilir.
-
Silahlı güçlerden biri – Devrim Muhafızları, ordu ya da istihbarat – darbe yapabilir.
-
Hamaney ölür, yerine az da olsa demokrat bir lider seçilebilir.
-
Protestolardan sonra Hamaney isteyerek iktidardan çekilebilir.
-
İran ile dış güçler (ABD–İsrail) arasında büyük ve ağır bir savaş çıkabilir. Savaşın sonucu olarak İran dış güçler tarafından işgal edilebilir.
-
Zamanla daha fazla devrim yaşanabilir; sonuç olarak milletler kendi devletlerini kurabilirler.
İran dağıldıktan sonraki senaryolar:
-
Her millet kendi devletini kurabilir.
-
Devlet kurulur kurulmaz milletler arasında savaşlar çıkar.
-
Milletlerin aydın ve geleceği gören entelektüelleri ile siyasetçileri, milletler arası savaş başlamadan önce, gizli ve açık müzakereler sonucunda barışa varabilirler.
-
Bağımsızlıkçı milletleri desteklemek amacıyla ABD–İsrail dışında bazı dış güçler (Arap ve Türk devletleri) devreye girebilir.
-
Türk ve Arap devletlerinin devreye girmesiyle, Türkler ve Araplar, dildaş ve kandaş devletlerin desteğiyle ayrılıp bağımsız devletlerini kurabilirler.
-
ABD–İsrail, bağımsızlık elde edemeyen (Fars, Lor, Gilek, Mazeni vb.) milletlere bir tür federalizmi zorla dayatabilir.
-
Eğer Türkler ve Araplar, Türk ve Arap devletlerinin desteğini kazanamaz ve önceden bağımsızlığa hazır olmazlarsa, bütün milletler zorla federalizme katılmak zorunda kalabilirler.
-
İran’ın dağılmasından sonra rol oynayan tüm dış devletler, İran’da yaşayan tüm milletlerin bağımsızlığını resmen tanıyabilir; ancak onları konfederasyon çerçevesine zorlamayı gündeme getirebilirler.
-
Referandum: İran kalsın mı gitsin mi; yani milletler bağımsız mı olsun yoksa İran’la birlikte mi kalsın meselesi milletler arası referanduma gidebilir.
Ensafali Hedayat
26 Ocak 2026
