Tuesday, November 4, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 205

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 205




بیتیک: عیرفانلا بدن

یازار: بللی دئییل

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو-عربی

چاغ: بللی دئییل

ساخلانئلان یئر: بللی دئییل

قونو: عیرفانین بدنده کی یئرلری

یازی طورو: الیازما - دوز یازما



جهالت موهندیسلیگینه غلبه (چالماق) برنامه سی نین 205 اینجی بولومونده، تورک میلله تینین یارادیجیلیقلاریندان، اویقارلیقلاریندان داها ایکی ینی الیازما-دوزیازما، هابئله ایکی تورکجه بیتیک ایله قارشیلاشدیق. بو قارشیلاشماق، بیزیم اوزه ریمیزده درین اتکی بوراخاراق، گنجیلیگیمیزده کی بو ساحه ده اوخودوقوموزلاری هابئله اوخومادیقلاریمیزی، حسرت ایله خاطیرلاتدی. 

دوز دور کی بورادا ایکی تورکجه و اوزمانجاسینا یازیلمیش  کیتابلا اوزلشمه میز گورونور آمما اصلینده، آلتی "ریساله" ایله ال اله وئرمک مجالین قازاندیق. 

کئشگه، اونلاری بیر اوستاد یانئندا اوخویاراق، ایچ دونیامیزین بیر پارچاسینا چئویره بیلسه ایدیک. 

عجبا، هر بیر شئیین، اوزل واختی وارمی؟ یوخسا بو قاورام اوزوموزون تنبللیگیمیزی قبوللانماق اوچون یاراتدیقیمیز بیر یانلیش قاورام دیرمی؟

کیتابین تومونون هر جومله سی، ساده، آنلاشابیلیر، اوخونابیلیر، دوشونه بیلیر، عاینی حالدا اوزمانلیق تورک دیلی ایله یازیلمیش دیر.

بیراینجی بیتیک، تورکجه-عربجه الیفباسی ایله یازیلمیشسادا، تورکجه میزین اویغور لهجه سینده یازیلمیش دیر. اویغور لهجه سینده اولماسینا باخمایاراق، بو بیتیک، چوخ ساده، اوخونابیلیر، آیدین الیازما-دوزیازما دیر. 

بو اوقیانوسو اون بیر صحیفه یه سیغیشدیران تورکون آدی بللی اولماسادا، یازار چالئشیر تا موسلمانلارین توپلولوقلاریندا کوک سالمیش ایسلامدان کوکلنمیش عیرفانی، اینسان بدنینده همده چیزدیگی ساده رسم لر اوزه ره آچیقلاسین.

یازار، دوشونجه اوقیانوسونون آچیقلامالارین، اون بیر صحیفه ده خولاصه اولاراق یئرله شدیرمه گه چالیشمیش دیر.

آمما بو، اون بیر صحیفه دن عیبارت دئییلدیر بلکه هر بیر کلمه ده، بیر اوقیانوسجا تورک اینانجین، دوشونجه سین، دویقوسون، آنلایئشین، دئنه ییمین (تجروبه سین) یاتیرمیش گورونور.

هر کیم کی بو اون بیر صحیفه لیک اوقانوسو "پی.دی.اف" گورونتولو تاسارلامیشسا، اونا "ترسیم عرفان اسلامی در قالب بدن انسانی" آدی وئرمیش. 

بو او حالدا دیر کی کیتاب، باشدان آیاقا تورکجه همده ایغور تورجه سینده قلملممیش دیر. 

شاید آد قویمانین عیللتی بو اولا کی یازار بو اون بیر صحیفه لیک اوقیانوسو، گئچن ایکی یوز اللی ایلده و بیر مدرسه-مکتب دفتری اوزه رینده یاراتمیشدیر. 

اوندان دولاییدا، گومانیمیزجا، یازینین عومورو 250 ایلی گئچمه مه لی دیر.


2


بیتیک آدی: مجموعه الرسائل فی التصوف

یازار: بئش یازار وار

چاغ: عوثمانلی چاغی

دیل: تورکجه

قونو: عیرفانلا دوشونجه ایله برگه دیندن درین آنلایئش

یازی طورو: الیازما - دوزیازی

نوسخه می: نوسخه دیر

ساخلانیلان یئر: ایستانبول بیلیم یوردو کیتابخانه سی- ایستانبول



بو گونون “جهالت موهندیسلیگینه غلبه”نین ایکینجی بولومونده، داها بیر باضا بیتیک ایله کی عیرفان حاقدا یازیلمیش، قلمه آلینمیشلا تانیش اولدوق کی بئش دوشونورون دوشونجه لرین، آنلایئشلارین، تجروبه لرین، دویقولارین هابئله یاشام اوقیانوسلارین تانماق ایله ایفتیخارلاندیق و بو شرفه ایرشمگه لاییق گوروندوک.

عاریفلر، بو بئش ریساله لرده، عیرفان اوقیانوسلارنین آنلاملارین بیر ایسته کنه سئغدیراراق، یوزلر، مینلر ایل سونراکی نسیللره توحفه اتمیشلر تا اومودسوزلوق، پریشانلیق، سئنیقلیق، یوخسوللوق، مغلوبیت هابئله بئیین لری، دیللری، دوشونجه لری، دونیایا باخیشلاری، وطن لری ایشغال دئورانلاریندا، همن اوقیانوسنلاری سوزجوک کپسوللارین ایچیندن آزاد بوراخاراق، یئنیدن عنقا کیمی کوللریندن دوغاراق، قاناتلانسینلار، قالخسنلار، دوشونجه ایله گوروش، آنلایئش شهپرلرین آچسینلار. میللتله ری جهالتدن، قارانلیقلاردان، آزقینلیقلاردان داها دوز یولا چکسینلر چیخارسینلار.

حایئف اولسون کی گئچن ایکی یوز اللی ایلده، بیزیم سوزله ریمیز، دیلیمیز، بئینیمیز، وطنیمیز، …، مللی دوشمنله ریمیزین ایشغالی آلتیندا قالاراق، بیزلر، بو ایکی یوز ایلده اوزوموزون یاراتدیقیمیز اویقارلیقلاردان اوزاق دوشه رک، اونلاردان آیریلمیشیق. اونلاردان اوزگه لشمیشیک. دوشمه نین یایدیقی یالانلارا، "خوشباختلیق" دئئه رک اویموشوق. اوزوموزو خور گوره رک، کیملیگیمیزی، تاریخیمیزی، اویقارلیقلاریمیزی، آنلایئشلاریمیزی، دوشونجه لریمیزی، میللی تجروبه لریمیزی، مییلی دویقولاریمیزی، میللی اویقارلیقلاریمیزی، دین-اخلاقدان اولان آنلایئشیمیزی الدن وئره رک، ماشینلارا وورغونلاشمیشیق. 

ماشینلارین بیزه وئردیگی راحاتلیقلارا، قولایلیقلارا اویاراق، هر طورلو وارلیقلاریمیزیدا خور همده قیمتسیز تاپمیشیق. ایش اورا چاتیب کی اونلاری اصلا و ابدا گورمه میشیک. همده دوشمنلر و اونلارین بیزدن اولان جاسوسلاری، بئیین لریمیزی مکتبلرده، بیلیم یوردلاریندا یئخایاراق، ایذین وئرمه میشلر کی اوزوموز ایله، اوزوموز کیمی اوزبه اوز اولوب، تانیش اولاق. اوندان دولایی بیزده ده بئله اوزوموزو تانیماق و اوزموز ایله تانیشلیق ایچ ایسته گی تاپیلمامیش. 

اوزوموزون توکم وارلیقلاریمیزی، یاراتدیقلاریمییزی ایتیرمیشیک. دوشمه نین وئردیگین ده، کامیل شکیلده الده اده مه میشیک.

بو بیتیک، بیر موجللدده گورونورسه ده، اوندا بئش ریساله یا کیتاب وار. هر بئشیده عیرفان اوقیانوسلارین، دویقولارین، یاشارم یول تونته مین، ...،  نئچه حرفلی سوزجوکلرین ایچینده گیزلتمیش، رمز و روموزلا، اوقیانوسلارین بیر پارچاسی اولمانین دادین، بیزله ره دادیزدیرماق ایسته میشلر.

بیر اینجی ریساله نین آدی "برهان العارفین و نجات الغافلین" دیر. بونون یازاری، عیرفاندا-آلله دا ایله محو و یوخ اولوب کی دیوانه لیق مقامینا چاتمیش. اوندان دولایی دا "سلیم دیوانه" آدی ایله تانینمیش.

ایکینجی ریساله ایسه "ترجمه حوض الحیات" دییه آدلانیب. بو عیرفان اوقیانوسونون یازاری رحمتلیک "محی الدین عربی" دیر کی اونو هیندوستان قایناقلارینا و عاینی آدلا اورادا بولونان کیتابدان آلاراق، ایسلام عیرفانی آلانئنا گتیرمیش.

اوچونجو ریساله ایسه "قادریه" دوشونجه سی ایله یاشامی هابئله دین آنلایئشی پئنجه ره سیندن عیرفانی آچیقلامایا هابئله اوقیانوسو، بیر قورتوم یاشاما چالیشیر. 

بونون یازاری ایسه اونا "فیض قدسیه" آدین وئرمیش. یازارین آدی "شیخ موسی قادری قنوی" دیر. (عجبا کونیا اهالی سیندن دیر می؟) بو یازار، اوز اوستادینا و مورشودونه ایله بیر عشق و وفادارلیق بسله میش کی، اونون مدحین حضرتی رسولدان داحا چوخ گتیرمیش دیر. 

البتته درین دوشونجه له رین نین، اصلین بیر باشقا کیتاب اولاراق، اوستادینین الینده اولدوقون سویله ییر. آنجاق، بو بیتیک، اصیل کیتابین کولگه سی کیمی دیر.

دورد اینجی بیتیک "ترجمه رساله انسان کامل" دیر کی “شیخ عبدالکریم جیلی قادری” الی ایله قلمدن دامجیلایاراق، درین-گئنیش بیر دوشونجه و یاشام اوقانوسون بیر نئچه صحیفه یه یئرلشدیریب دیر.

بیتیکین ان سون ریساله سی، "طریقتنامه قطب العارفین" آدلی ریساله یی، عیرفاندا اوزجکلر اوچون حاضئرلامیش. آمما بونلارین درینلیگینه دالماق، همده اوستاسیز، جاهازسیز، یولبلدسیز، البتته کی بیر چابادیر آمما دوزمو یوخسا چابالار هئچه گئده بیلرمی؟ بیللی دئییل آمما یاشاماسینا و دئنه ییمینه ده یه ر.

بلکه بو بئش اوقیانوسون هر بیری، عاینی قاوراملارین فرقیلی درینلیکله ریندن سوز ادیرلر. اونلاری یاشاماق اوچون، دنیزلری، ساحیللری، شهرلری، اسکی بینالاری، و ... دولانماق یئرینه، دولانماق، آختارماق، یاشامایا جیدد و جهت اتمک ایسته مزمی؟


انصافعلی هدایت

١٣ جمادی الاول ١٤٤٧




جهالت موهندیسلیگینه غلبه 204

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 204


الف:


بیکیتین آدی: تقویم ترکی

یازی دیلی: تورکجه

قونو: گون، آی، ایل محاسیبه سی

یازی طورو: دوزیازی

بویا: 4-5 بویا ایله ایشلن میش

الیفبا: تورکو-عربی

چاغ: 1093هیجری قمری (354 ایل ائونجه) - عوثمانلی

یازار: بللی دئییل

نوسخه: بللی دئییل

ساخلانئلان یئر: پاریس، فرانسه

صحیفه سایی: 34



جهالت موهندیسلیگینه غلبه نین 204 اینجی بولومونده، ایکی تخصصوصلوق (اوزمانلیق) ساحه له رینده، ایکی تورکجه، قدیمی بیتیکلر ایله تانیش اولاراق تورک اینسانئنین یارادیجیلیقی ایله اویقارلیقلاریندان بیر نئچه اویقارلیقلار ایله تانیش اولدوق.

بیتیکین آدی "تقویم ترکی" ایدی. بو کتابدا، بیر چوخ درین هابئله گئنیش قونولاری الده توتاراق، جدوللر ایچینده ایضاح اتمیش لر. 

کیتاب 354 ایل اونجه علم و تخصصوص اوزه ره یازیلمیش. بو بیتیکده، تکجه ساحات، دقیقه، هفته نین گونله ری، آی، ایل، بایراملار ... ایضاح ادیلمه میشلر، بلکه موسلمانلار اوچون قیبلانین یونونده آچیقلامیشلار.

بیتیکین یازیلماسی، حساب و رساضی اوستونه قورولموش دور. بو دیلده، مرکب ریاضیات  و اونون معادیله لری اوزه رینه تاسارلانمیش دیر. 

بیزیم ساوادیمیزین گوجوموز، بو اوزمانلیق آلانئنا چاتمادیقیندان، بو کیتابی چوخ قئسسا ورقله یدک. 

سونرا ایکینجی تورکجه و اوزمانلیق آلانئندا یازیلمیش تورک اینسانئنین دوشونجه و یازی اویقلارلیقینا گئچدیک.


ب:


بیتیک آدی: شفاء الفواد لحضرت سلطان مراد (طب زین العابدین افندی)

یازار: زین العابدین بن خلیل افندی

یازی چاغی: 763 له 797 ایللر آراسی یازیلمیش (662 ایل ائونجه)

نوسخه یازاری: بللی دئییل

نوسخه چاغی: عوثمانلی چاغی، 1053 هیجری قمری (394 ایل ائونجه)

قونو: طیب و علاج

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکو -عربی

ساخلانئلان یئر: سولیمانیه کتابخانه سی، ایستانبول

صحیفه سایی: 74


کیتاب، بیر اینجی عوثمانلی سولطان موراد خان چاغیندا، حرم طبیبلری باشی؛ زین العابدین بن خلیل افندی الی ایله یازیلمیش دیر. 

بو بیتیک، سولطان موراد حضرتله رینه توحفه ادیلمیش بیر کیتاب دیر. یازارجا، چون سولطان موراد ساواشا ایله سهره چیخارکن اولابیلر کی یانئندا طبیب اولماسین، بو بیتیکی یازمیش تا او حال احوالدا، طبیب اولمادان دا توم بولونان دردله ره، مرضله ره درمان بولونسون.

یازار، بیتیکی، چوخ ساده تورکجه ایله همده یئتمیش دورد صحیفه ده یازمیش. اونلان بئله، بو آز صحیفه لرده، بیر چوخ خسته لیکله ری هابئله اونلارین علاجلارین، اونلارلا بیرگه، هر داوادان نه قه درلیقی هابئله نئجه بیربیرله ری ایله قاتئشدیرلماسین دا آچیقلامیش دیر.


انصافعلی هدایت

اون ايكي جمادی الاول ١٤٤٧





Saturday, November 1, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 203

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 203

https://youtube.com/live/S2tOCHs9gcc



بیتیکین آدی: لغة ترجمان

یازار: ابن محمد صالح

یازی طورو: الیازما - خط

الیازمانین اصلی می: بللی دئییل

نوسخه می: بللی دئییل

یازیلما چاغی: 1148 هیجری قمری -عوثمانلی چاغی

یازی دیل: عربجه - تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

قونو: تورک  دیلینین تعلیمی


جهالت موهندیسلیگینین 203 اونجو بولومونده، بیر اوزمانلیق آلانئندا، تورک ایله عرب دیلینده، یئنی بیر الیازما بیتیک ایله تانیش اولدوق. بو بیتیک، تورک الیازما اویقارلیقینین مئیوه له ریندن بیری دیر. شایدده بو اوزمانلیق آلانئندا تایسیزبیر میراث دیر.

بو بیتیکده یازیلان اساس دیل، "عربجه” دیر. یازار عربجه نی، "قارا" بویا ایله یازمیش. چون یازارین آماجی عربله ره تورک دیلین اگرندیرمک دیر، تورکجه نی ده، عربجه نین آلتیندا، عاینی خط ایله، لاکن قئرمئزی بویا ایله یازمیش دیر تا اوخوجولار، تورکجه ایله عربجه نی بیر بیرله ر ینه قاتئشدیرماسینلار.

یازار، تورک دیلینده درین معلوماتا صاحیب دیر. اوندان دولایی، او باشدا گه لن نئچه بولومو ، اونلار میثال ووراراق، اویره دیر. سونرالارکی اویرنجینین بئینی ایله دیلی قاعیده لر ایله میثاللارا آلئشیر، میثاللارین سایین آز یازیر. لاکن دانیشیقلا یاناشی تعلیمین اوسلوبون ایله گوتوروب کی اویرنجینین کندیسی نین دیلی هابئله بئینی او میثاللارا عادت ادیب، اونلاری تیکرار اده رک، درسی ایله تعلیمینه، همده اوزباشئنا، تکجه کیتابا گووه نه رک داوام ادیر.

یازینین گئدیشاتئنا همده یازارین گیزلی دیله گینه باخارساق، کیتابلا یازارین آماجی، تورک دیلین تورک اولمایانلارا اوگرندیرمک دیر. اونلار، سوزجوکله رین بیر نئچه سین یازماق زوروندا دیرلار. 

چون، تجروبه گوسته ریر؛ هر دیلی اوگرندیرمک اوچون، او دیلده ان چوخ ایشله دیلن سوزجوکلرین اوگرندیرمه سی ایله اولاسی دیر. یعنی، قایدا- قانونلار دیل اوگرنمه کده یوروجو عامیل دیرلر.

بعضی اوخوجولار، اوزللیکله ده بو کیتابی پی.دی.اف-ه چئویرمه گین زحمه تینه دوزنلر، یانلیش آنلامئشلار. اونلار دوشونموشلر کی بو بیتیک، سوزجولرین بیتیکی یا "لغتنامه" سیدیر آمما درینله شسه ک، گوروروز کی بیتیکده، لغتلردن، یادا اونلارین آنلاملاریندان، تاریخیندن، قورولوشلاریندان، تاریخده کی دئییشیمله ریندن، کوکونون هارادان-هانکی دیلدن گلدیگیندن دانیشیلمیر. 

بلکه هر بیر سوزون کوکو (مصده ری) نه دیر؟ اوندان نئجه فعل، امر، نهی، ماضی، مضارع، نفی، فاعیل، مفعول و ... دوزه لر؟ دییه، اونلاری بیر نئچه تورکجه فعلی، میثال گه تیره ره  ک تعلیم ادیر.

بیز (انصافعلی هدایت) تورک دیلیمیزدن محروم ساخلانیلمیشیق. بیزی محروم ساخلایانلارین آماجی تورکجه میزدن اوزگه له شمه دیر تا فارس دیلینه میئدان آچیلسین. فارس دیلی، فارس دلینده بیلیگی لر، تورک دیلینین، تورک دیلینده کی بیلگیله رین بوش یئرین دولدورسون.

اینسان اوز آنا هابئله میللی دیلی ایله تانیش اولماز ایسه، اونون یئرینه، اوزگه دیل ایله تانیش اولماق زوروندا ایسه، اوزون، اوز دیلین، لوزونون میللی  وارلیقلارین خور گورمک زوروندا قالیر. بئله لیکله ده اوزگه له شیر.

بیزده (انصافعلی هدایت) یاشامیمیز بویو، هر نفسیمیزده، اوز میللی وارلیقلاریمیزدان اوزگه لشمیشیک. 

ایش اورایا چاتیب کی بیز، اوزوموزون وارلیقلاریمیزی بیلمیریک. اونلارلا تانیش دئییلیک. اوندان دولاییدا، اوز دیلیمیزه واخت قویوب، اوخویاندا، تئز یورولوروق. چون، اوز دیلیمیزی اوزگه دیلی آنلامئشیق، آنلاتئلمیشیق. 

نییه کی دیلیمیز، هابئله بئینیمیز، تورکجه میزله تانیش دئییل. اونا عادت اتمه میش. بوندان دولایی دا، تورکجه نی اوخورکن، آنلاماسی، اوزگه دیلی کیمی زور اولاراق، تئز یورولوروز.

بیزیم کیمی تورکدن و تورکلوکدن اورگه له شن مین لر- میلیونلار وار. اونلاردا تورکجه نی اورگنمکده، تئز یورولورلار. اوندان دولایئدا، اوگرنمکدن دالی چه کیلیرلر. بودا، بیزله رین، دوشمن النده و خیدمه تینده قالمامیزا سبب اولور. هر نه گورور، دوشونوروز، داورانئریز، دوشمه نین چئخارینا یونه لیر. چون دیلیمیز و بئینیمیز، دوشمنه عایید دیر.

عومرومده، بورادک، تورک دیلینین اویره تیمی حاقدا گوردوگوم یازیلار، کیتابلار، سوزجوکلرین هر هانکیسینین اوخوماسینا باشلامیشدیمسا، چوخ آز سونرا، بیر نئچه دقیقه ایچینده، یورولاراق، یاتماق و کیتابدان اوزاقلاشماق ایسته میشدیم.

بوگون، بو کیتابلا بیرلیکده، تورک دیلینین نه قه در چه کیجی و راحات اولدوقو ایله تانیش اولدوم. 

بو کیتابین ، وار-یوخ، قرق دورد صحیفه سی وار. اونون ان باشدا گلن اوچ-دورد صحیفه سی تورک دئییل. خالیص عربجه دیر. یازارلا بیتیک بو صحیفه لرده عرب اینسانینا دانیشیرلار. 

کیتابلار یازار عرب اینسانئنا دئییرلر، بو زامانین ان گوجلو دوولتی "عوثمانلی" دووله تی دیر. دولایئسی ایله عرب اینسانئنا آنلادیر کی، ان گوجلو دووله تین دیلین بیلمک گره کیر تا یاشام، داها قولای-راحات گئچسین.

یازارین بو جومله سیندن بللی اولور کی عرب اینسانلیقینین دوشونجه سنده، هابئله او چاغلارین عوموم خالقلار دوشونجه له رینده، رسمی یادا دوولت دیلی، تورکجه دیر. بونون اوچون ده تورکجه نی اوگرنمه ک همده دوغرو دوزگون اوگرنمک گه ره کیر. یوخسا هر ساحه ده حساب اده رسه ینز، دالی قالارسئنئز.

بورادان دا بو یالانین اوستو آچئلیر کی عوثمانلی نین رسمی دیلی، فارسجا ایمیش. بو یالانی، تبلیغات، بئیین یئخاماق زورو ایله بیزله رین، اوزللیک له ده فارسلارین بئیینله رینه سوخموشلار. 

بو یالانلاردان قورتارماق، چوخدا قولای دئییل. چون بو زهرلی معلومات، حسابلاناراق، بیلگی اوزه رینه، اوزون زامان ایچینده، اوشاقلیقدان تا سون گونه دک، بیزله رین بئینینه دورتولورموش دور. 

او بیلگی اوزه ره قورولموش آماجلی یالانلار، بیزله ر اوچون، آنا قایناق و دوغرو گوونن قایناقلار حساب اولدوغو اوچون، اونلارین ترسی اولان بیلگیله ری یا ائشیتمه ریک یادا ائشیتسک بئله، اونلارین دوز-دوغرو اولدوقون اینکار ادیب، ائشیتمه دیم توتاراق، گئچیب گئده ریک. 

بو ان قولای-راحات یولدور تا یالانلار اوزه ره الده اتدیگیمیز کیملیگیمیزی، بو کیملیکله یاشامیمیزی قولایلاشدیران بیلگیله ردن، هابئله  ایشیمیزی-گوجوموزو قازاندیقیمیزلاردان، بئینیمیزی هابئله دیلیمیزی چتین باتلاقلاردان، درین دوشونمکدن، آراشدیرما زوروندا قالماقدان، اوزوموزو-واختیمیزی یئنی بیر شئیین همده زور بیر شئیین اوگرنمه سیندن قورتارماقین یول یونته میدیر.

هر حالدا، بو کیتابین، اوچ-دورد صحیفه سین گئچدیکدن سونرا، چوخ ساده، ته مییز، قولای میثاللارلا، همده اوزت اولاراق، تورکجه نین نئجه یازیلماسین، اوخونماسین، تورک دیلینین سوزله رینین قورولماسین، بیربیر یازاراق، آیدینلیقا چئغاردیر.

 بیتیکله یازار، تورک دیلینین قایدا قانونلارین یازارکن، اوزون اوزون دانئشمیرلار. چوخ اوزت، چوخ آز دانئشیر. ایله کی، هر قایدانین آچیلماسی بئله اون کلمه یه چاتمیر. سونرا مثاللار ووراراق، یازدیقی دیل قانون قاعیده سین تعلیم ادیر.

بو کیتابین یازیلیشی تیله تعلیم یول یونته می بیزی یوراراق، یوخولاتمایا و قاچمایا، زورلامادی.

بیزجه، بو کیتابین تعلیم یول یونته می، گونئی آزربایجان میلله تی، هابئله ایران آدلانان سیاسال وارلیقین باشا باشیندا یاشایان تورکلر ایچون واجیب دیر.

بیز (انصافعلی هدایت) تورکجه و تورک دیلی حاقدا، نظر وئرمک حاققیمیز یوخ دور. نییه کی تورک دیلی بیر اوقیانوس دور. اوقیانوسا، اوزمانلاری اونا دالابیله رلر. هر آدام، اوزللیک له ده ناشی بیر آدامین، تورک دیلی اوقیانوسونا دالماق، دورلو دورلو موروارید، آلماس آولاماق ایشی دئییل. 

بونلان بئله، بیزه بئله گلدی کی بیر یئرده، قانون-قاعیده نی یازیر آمما میثال وورارکن، سهو اتمیش و یانلیش میثاللار وورموش.


انصافعلی عدایت

١١ جمادی الاول ١٤٤٧



Friday, October 31, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 202

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 202




بیتیکین آدی: مجموعه طب تورکی

قونو: طب و علاجلار

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

یازان: قیسون زاده

یازی طورو: الیازما

یازی شیوه سی: قوشما - دوزیازی

اصل یا نوسخه: بللی دئییل

چاغ: 975 هیجری قمری

هارادا ساخلانئر: ایران آدلانان یئرین میللی شورا مجلیسینده



کیتاب یازان "قیسون زاده: آدلی بیر تورک دور کی بیتیکی یازاراق، عوثمانلی سولطانی؛ سیلم خان حضرتله رینه تقدیم اتمیش دیر. 

یازارین یازدیغئنا گورا، او، اونجه لرده طب و داوا ساحه سینده بیر بویوک بیتیک توپلامیش. بیزه بئله گلیر کی اونجه کی “مهندسی جهل” برنامه لریمیزین بیرینده، او تورکجه کیتابلا دا تانیش اولموشودوق.

 بو قئسسا بیتیک، او اوزون بیتیکین اوزتی یا سئخئلمئشی دیر. یازار، بیر آدلیم طبیب دیر کی قوشمایا دا (شعره ده)  حاکیم دیر. همن چئخاریندان دولایی، بو کیتابین بیر بولومون هم قوشما طرزینده، بیر پاراسئنددا دوزیازی طرزینده یازمیش دیر.

حکیمین یازدیغئنا گورا، بیتیکینی 975 ایجی ایلده یازیب. یعنی بو کیتاب 472 ایل اونجه و عوثمانلی چاغئندا قلمه آلئنمیش دیر. 

دئمه لی دیر کی بو یازاردا، او زامانین توم موسلمانلارینا تای لوز اوزمانلیق یازئلارینا اساس، قرآن و رسول حضرتینین سوزلهری دیر. بو طبیب ده، یازئلارینین باشلیقین، قرآنین آیتله ری و رسول حضرتینه ایستیناد اولونان سوزلری توتموش دوردیرلر.

اسکی طیب و داوا درمانین بونووره سی دوورد عونصور اوزه رینه قورولموش. بو دورد عونصوره "سو"، "اود"، "توپراق"، "یئل" دئنیلیر. بونلارا اساس، اینسانین اتین قانئن، هابئله مزاجین دورد یئره بولموش لر تا همن دورد عونصورله رین خاصییتلری ایله جوررنسینلر. اینساندا اولان  او دورد خاصییت یا دوروم؛ "صفری"، "سودا"، "بلغم"، "قان" دئرلار.


بیتیک چوخ ساده تورکجه ایله یازیلمیش. الیازمالاری دا چوخ گوزل و اوخونابیلیر خط ایله رسم اولوب دور. اونا گورادا هر کیمسه، الیفبانی باجارار ایسه، چوخ گوجلنمه دن، بو کیتابی اوخویابیلیر. آمما کیتاب مرضلر و داوا درمان اوزه رینه یازیلدیقی اوچون، اوزمانلیق دیلی دیر کی اوزمانلیق ایستر تا اونون نه اولدوقون دوغرو دوزگون آنلاسین.


انصافعلی هدایت

٠٩ جمادی الاول ١٤٤٧



Thursday, October 30, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 201

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 201

https://youtube.com/live/KpFYR8Of7vE


بیتیک آدی: ترجمه العشق (فارضیه)

یازار: صلاحی

یازی طورو: عربجه دن چئویرمه - آچیقلاما

یازی دیلی: تورکجه

قونو: عیرفان - قصیده

قصیده نین آدی: قصیده خمریه فارضیه

یازی گورونتوسو: دوزیازی

عربجه قصیده نین یازاری:  شرف الدین ابو حفص عمر بن علی السعدی، داها چوخ "ابن الفارض المصری" ایله تانئنمیش

یازی تاریخی: بللی دئییل (سرّ اولاراق کلمه لرله یازمیش)

صحیفه سایی: 52 صحیفه

یازی اصل می نوسخه می: بللی دئیل آمما نوسخه گورونور


بوگون، "جهالت موهندیسلیگینه غلبه"نین201 اینجی بولومونده، "فارضیه" (پی.دی.اف-ده یازیلدیقی آد) آدلی، تورکجه، اسکی و نئچه یوز ایللیک کیتابلا تانیش اولدوق. بو تورکجه بیتیکین اصل آدی "ترجمه العشق" یا "شرح تحفه" اولاراق، ان سون صحیفه نین سون تورکجه شعرینده یازیلمیش دیر.

همین بو سون شعریده، کیتابین یازیلما تاریخین ده آچیقلامیش دیر آمما بیزیم ساوادیمیز اونون کشفینه و سررن آچماسینا چاتمادی تا اونون سئررن آچاراق، بورادا بللی بیر تاریخدن آد آپاراق.

نییه کی یازار، شعرین ایچینده، کلمه لر ایله، ایشاره اده رک، رمز و راز اوزه ره تاریخین نه اولدوغون گوسترمیشدیر. 

بو طور یازی کی اوندا تاریخی سئرر کیمی توتاسینیز، بیر اوزل و گوجلو، موحاسیبه چی اوستالیق دیر.

بو طور یازیندا، هم قوشوچونون گوجو، همده اوخوجونون دوشونجه و معلوماتی، هم گوسته ریلیر، همده اولچور.

شرح و آچیقلامانین یازاری، اوزون "صلاحی" آدی ایله تانیتمیش دیر. صلاحی، اونون آدی می در یوخسا، قلم و شعر ادی می در؟ بلمه دیک.

رحمتلیک صلاحی جنابلاری، ابن الفارض المصری-نین بیر قصیده سین الینه آلاراق، اونون آنلامئن آچئقلامایا چالئشمیش دیر.

بو شرحه گیرمک، بویوک جسارت ایستر. نییه کی “ابن الفارض المصری”، بیر بویوک دین عالیمی و عیرفان اهلینین اوغلو دور. کندیسی ده عیرفان خوجاسی دیر. اوندان دا "سلطان العاشیقین" آدی ایله تانینمیش دیر آمما، بوندان بئله، شعلهر یندهف قصیده لرینده ایشه توتدوقو بعضی قاوراملارینا گورا، بیر سئرا بئینی داش آداملار وه ریندن کافیرلیگه ده محکوم اولموش.


بوندان دولایی، موللالار و عوام طرفیندن کوفره محکوم اولان بیر کیمسه نین "کوفور" شعرله رینین بیرین آله آلیب، تورکجه یه چئویرمک، روحسال بیر جسارت ایستر. 

عاینی حالدا، تورک توپلوموندا دا روحسال، سیاسال، حوقوقسل "گئنیشلیک" ، "دوزوملوک"، "گئچینمه لیک"، "حوررییه ته حورمت"، "فیکیر و دوشونجه سربستلیگینه تسلیم اولماق"، "خارق العاده دوشونجه له ره مئیدان وئرمک" و ... کیمی اوزللیکلر ده ره کیر.

یازینین، چون گوزل، آیدین، اوخونابیلیر شکیلده یازیلماسی، بونو گوسته ریر کی نوسخه نی یازاندا بو اوزللیکله ره وارمیش ایمیش. 

اوندا دولایی دا، هم بو بیتیکی سئچمیش، همده اونو ایله بیر الیازماسی ایله قلمه آلمیش کی هر ساوادسیز آدامدا، اونو چوخ قولایجاسینا اوخویابیلسین. 

الیازما خطی، ایله یازیلیب کی، چوخ آز یئرده، چاپلا یازیلمیش و باسیلمیش بیکیتلر ایله فرقیلی گورونور. 

بودا، او توپلوم و دوشونجه چاغئندا، یازئنین اوزللیکله ریندن دیر تا اوخوجولار، زحمته دوشمه دن،  الیازمانین بوربوجاقئندا ایتمه دن، بیتیکی اوخویوب، آنلایا بیلسین لر.

کوفره سوروکله نن بیر دوشونجه ایله یازینین شرح اتمگی اوچون، یازاردا "عوصیان" روحو اولمالی دیر. یوخسا، نییه بونو سئچسین. باشقا بیر کیتابی سئچردی کی هم پول قازانا، همده آد چئخارا. 

بو سئچیمین ایکی آنلامی وار: یا تورک توپلومودا بعضی باشی کسسک موللالارا تای دوشونورموش. اوندان دولاییدا یازار ایله نوسخه چی ده ایسته میش لر تا بو آغیر هاوانی سئندیراراق، بیر آز فرقیلی دوشونجه لرده یئر آچسینلار. 

یاداکی تورک توپلوموندا، بوجور دوشونجه لره ده یئر وار ایمش. بونلاردا، ماجال تاپاراق، دورومدان فایدالاناراق، بو شرحی یازیب، یایمیشلار. 

بلکه ایچله رینده، بیر دئییشیم، بیر فیکیر و دوشونجه اینقیلابی یاراتماق یوکون داشیرمیشلار.

بو آغیر قصیده نی، آغیر دورومو آچیقلاماق اوچون، تکجه شعری و قصیده نین ساده آچئقلاماسی، هئچ بیر ایشه یارارلی اولماز دییه دوشونموشلر. 

اوندان دولایی دا، شارح، دوشونوب-داشئنئب اوز شرحی اوچون اوزل بیر قاب-قالئب تاپئب. بو قابدا-قالئبدا، یازار فلسفه (دوشونوش)، ایسلام کلامی، عیرفان، عربی دیلی صرفی و نحوی، دیلچیلیک  کیمی ساحه لرین سوزجوکله رین بورج آلمیش.

 یعنی، قصیده نین شرحینده و گئنیش آچئقلاماسیندا، بیر نئچه علم ساحه سینده ن یاردیم آلمیش.

بونون اوچونده، بعضی قاوراملاری ایله سوزلری ده تعریف اتمک زوروندا قالاراق، اونلاری آچیقلیر تا کی اوخوجو ایله کیتاب هابئله یازار آراسیندا عاینی دوشونجه و قاورامی کورپوسو قورولسون.

نییه کی بورادا ان آزی اوچ باشقا باشقا وارلیقلاردان سوز گئچیر. او قاوراملاری یازاراق، بیر اورتاق اورتام ایله هاوا یاراتمالی دیر کی تا بو اوچ ایری وارلیق، اوچ آیری چاغدا، اوچ آیری دورومدا، اوچ آیری تحصیل سیستیمینده، اوچ آیری عاییله ده، اوچ آیری دوولتده، اوچ آیری سیاسی-حقوقی - تاریخی همده دینی بیلگیلر ایله بویا باشا چامیشلار، بیر بیرله رین، اورتاق دوشونجه، آنلایئش همده قاوراملار اساسلی آنلاسینلار. 

بو دوروملاری بیله رک و اونلارین اتکیسینه واراراق، عاینی قونو، عاینی سوز، عاینی قاورام، عاینی دوشونجه نی، عاینی دیل ایله تارتیشسینلار. 

بو سببدن دولایی، اورتادان دیل، دوشونجه، قاورام فرقیلیری قالخسین. اگر فرقیلیق  اولور ایسه ده، اوخوجو بیلسین که یازار و کیتابین ایسته تیگی آنلام اونلارین هانکیسی دیر. اونلا دا اوخورکن، دوشونجه لرده ایره لیله سینلر.


انصافعلی هدایت

٠٨ جمادی الاول ١٤٤٧




Wednesday, October 29, 2025

جهالت موهندیسلیگینه غلبه 200

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 200

https://youtube.com/live/hHlm8JGqpCQ



بیتیکین آدی: مناجات پیغمبری

یازار: بللی دئییل

دیل: تورکجه

الیفباء: تورکجه - عربجه

یازی گورونتوسو: دوزیازی

چاغ: بللی دئییل

نوسخه: بللی دئییل

ساخلانئلان یئر: ایستانبول اونیوئرسیته کیتابخاناسی - تورکیه

صحیفه سایی: 28

قونو: دوعایا دوشونوشله (فسفه اوزه ره باخیش) باخماق


بوگون، تورکیه جومهورلوقونون 102 اینجی قورولوش ایلی، "جهالت موهندیسلیگینه غلبه" نینده "200" اینجی بولومون قوتلادیق. 

بو گونه دک، آللاهین لوطفو و کرمی ایله، 350 ساحاتات چوخ، کندیمیزی گلیشدیرمک اوچون عوموروموزو بو یولدا سوردوک. 

بیزجه، هئچ بیر شئی الدن وئرمه میشیک کی هئچ، بلکه بیر دیلی؛ آنا دیلیمیزی، میللی دیلیمیزی، همده قاداغا اولموش، قاچاق بیر دیلی، کندی کندیمیزه اورگنمه یه باشلامیشیق.

ایندی ایسه، بیر آزدا اولموش اولسا بئله، تورک دیلینین اوخوماسیندا، ال یازمالارین آنلاماسیندا، ایره لیله میشیک.

 البتته کی بو باشاری، تورک دیلینین اوخوماسی، یازماسی، آنلاماسی، دوشونمه سی، تانیماسی، اینانماسی، …، بو باشلادیقیمیز تورکچولوگ یولونون سونو دئییل. 

بو یولا، اورگندیکله ریمیزین گوجو ایله داها گوجلو و ماراقلا و اورگنمک دیله گی ایله داوام اتمه لیییک تا کیم تورک دیلینین یازماسیندا، اوخو ماسئندا، آنلاماسئندا، دووشونوشله ری ایله بیرلشمه ده، …، قبول اولونابیلیر بیر یئره چاتاراق، گوجلو اولوب، سوز- ساو صاحیبی اولاق.

بو ایکی یوز گئچیردیگیمیز اوتوروشلارین سونوندا، تورک اویقارلیغینین یازی، دوشونجه هابئله آنلایئشیندان داها بیر اعجوبه بیتیک ایله تانیش اولدوق. 

بو بیتیکین آدی "مناجات پیغمبری" یازیلمیش دیر. بو آد، پی.دی.اف.ین آلنیندا یازیلان آدلا، آزدا اولسا، آیری دیر. اورادا "مناجات پیامبری" یازیلمیش دیر.

یازارین اون سوزوندن گورونور کی بیر تورک اینسانی همده حاکیم و دولت آدامی؛ "اسماعیل بک بن ملک اسفندیار" آدلی بیریسی، ائوز شاگیردلرینده ایستیر تا ایسلام دینینین رسولی اولان محمد حضرتلرینین بیر "دعا"سین آچق-آیدین، تورکجه چئویریب، یازسینلار.

یازاردا، بو دوعانی آچیقلاماق آماجلا، بو بیتیکی یازمایا باشلیر. دوعا بئله باشلیر: الهی اعوذ بک من عقابک و اعوذ بک برضاک من سخطک و اعوذ ...

بو تورک یازار، دوشونور، بیز تورکله رین بو چاغداکی تجروبه میزلریندن و بکلنتیله ریندن، چوخ ایره لی گئچمیش، آلئشدیقیمیز کیمی، بیزی، همده بیله رک آلئشدیردیقلاری کیمی دوعانی، دوعانین آچیقلاماسین دوشونمور. 

اوق بیر دوشونور و تعصصوبسوز تورک اینسانی اولدوقو اوچون، همده دوعانی ده رین و گئنیش دوشونمک اوچون، موسلمان دوشونورلرین یاراتدیقی اورتاق دوشونوش اوزره قورولان، توم تورک و موسلمان عالیم و بیلیجیله رینین قبولونا گیرمیش قاوراملاری ایله سوزله ری، دوشونمه لی و او دوشونورله ره تای، قاوراملاری آنلامالی، اونلارا تای کیتابلاری هابئله دوعالاری دا اوخویوب، اونلارا تای باخمالی دیر تا کیم عاغیل آدلی گوجو ایشه چکسین.

یازار، او دوعانین ترجومه سی و آچیقلاماسی یئرینه، موسلمان عالیم و بیلگینلر آراسیندا یایقین و قبول اولونموش فلسفه سوزله رین، همده بیربیر، آچیقلایئر تا کی اوخوجوولار، یازار، کیتاب، مقال آراسیندا عاینی دوشونجه نی داشییاراق، دارتیشسینلار، آنلاشسئنلار.

نییه کی اگر اوول کی دوشونورلر، یازار و یازینین داشیدیقی مفهوم و قاوراملار آراسیندا، اوخوجو ایله فرق و ایختیلاف اولورایسه، هابئله هر کس اوز دوشونجه سی ایله یورورسه، اورتاق قاورام و آنلایئش اوزه رینه دانیشیق ایره لیله مز. آنلایئش اورتایا چئخماز. دوشونجه لری سه په له نیر. هئش کیمف او بیریسین دوشونوب، آنلاماز. دهرین دوشونوشده و علم اوزه ره باخیشدا، بیر قاوراملار اوزه رینه، اورتاق آنلایئش یارانمالی دیر. البتته کی سونرا، هر کس، اوزونون باشقا جوره آنلادیقیندا یازاراق دوشونوشله دارتیشما آلانئنا آتابیلیر.

بوندان دولایی، او آدی بللی اولمایان تورک دوشونورو، بیر دوعانی بئله، او چاغدا، بیزیم بو چاغدا عادت اتدیگیمیزتورکجه یه چئویرمه مک اوچون، لازیم گورور تا تاریخده کی تورک هابئله موسلمان فیلسوفلار و دوشونورلرین دوشونجه سی و یازدیقلاری آنلاملارا وستونده بیر یئره واردیقلاری قاوراملاری اوخوجولار اوچون یئنی دن تعریف اتسین، آنلاتسین تا سونرا دوعانین چئویرمه سینه گیرسین. 

یعنی؛ یازار، او چاغدا بئله، باشقا آنلایئشلا، باخئشلا فرقیلی بیر باخیشیلا دوشونجه نی اورتایا قویور. سونرادا دوععانی، او دوشونجه یه دایاناراق، خاریقی عادت اوزه ره، چئویره رک آچیقلیر. بودا بیزله رین عادت اتدیگیمیز یول یولاقا و باخیش دئییل.

بوندان دولایی، دوعانی چئویرمه دن ائونجه، آچیقلامانی گتیرمه دن ائونجه، "ماهیت"، "جزئی"، "ذات"، "مفهوم"، "کلی"، "صفت"، "اسم"، "وجود"، "عدم"، "هویت"، "تعیّن"، "علت"، "معلول"، "واجب الوجود"، "ممکن"، "محال"، "ممتنع"، "قدیم"، "ازلی"، "ابدی"، "سرمدی"، "حادث"، "عالم"، "ممکنات"، "جوهر"، "عرض" کیمی قاوراملاری و دوشونجه مرکزلی سوزجوکله رین اورتاق و دوشونوش آنلامین تعریف ادیر، آچیقلیر.

دین و دوعا قونوسونو بو جوره گیریش، هابئله دوعایا بئله باخماق، بیزیم اوچون چوخ تازه و غیرعادی بیر یول یونتم دیر. 

بیز، عمورموزده، دوعایا بئله باخمامیشیق. بئله باخمانی بیزدن اسیرگه میش لر. بیزه یاساق اتمیشلر. بو جوره و عاغیل، فلسفه اوزره باخمانی، بیزله ره اورگندیرمه میش لر. 

بیزیم دیلیمیزی، باخیشیمیزی، گوروشوموزو، دوشونجه میزی، بیزیم وطنیمیزه تای ایشغال اتمیشلر.

ایشغالچیلار، اوز چئخارلارین قورویاراق، بیزه دئمیشلر کی گوزله رینیزی یومون! آغزینیزی آچین! هر نه دئییرلر، دئسینلر، سیز، اونلارین آنلاملارین دوشونمه دن، ده ریندن آنلامادان، دئییلنله ری تیکرار ادین! ان  سونوندا دا "آمین" دییه رک، نوقطالایئن.

بو تاریخده یاتمیش تورک یازاری، بیز تورکله رین، بیر باشقا چاغدا، ایشغال آلتیندا اولدووقوموزو گورموش کیمی، بیر اولگو و آنلایئش قلاووز یاراتمیش دیر. 

بونون اوچون ده، او، دینه، دینچیلیگه، دوعالارا چوخ باشقا و فرقیلی باخاراق، بیزی فرقیلی باخمایا چاغیرمیش. 

او، دولایئسی ایله، بیزه دئییر کی گلین فلسفه ایله منطیق اوزه رینه قورولموش بیر بئیین دن، دوشونجه دن، عاغئلدان فایدالانئن. 

بودا، اونو گوسته ریر کی تورک دوشونورلرینین بئیین لرینده، سوزجوکلهرینده، دیلله رینده، سوزجوکلرینده، دوشمه نین ایشغالئنا گیرمه میشدن اونجه، تورک توپلومونون دوشونورلری، یازارلاری، عاغئللئلاری، ضئیالئلاری، دوشونجه اونجوللری، هر بیر شئی یه، آغئللا، منطیقله باخارمیشلار، آنلامایا چالئشارمئشلار.

 بو اوزدن ده ایمیش کی اونلار، ایشغال اولمامیشلار بلکه آزادلیق گوجونو و ایداره مقامینا چاتماقلا برابر، دونیانین بیر چوخ یانئن ایداره اتمک و ساخلاماق عاغلئنا وارمئشمئشلار ایمیش.

بیتیک، دینی و دین ایچره اولان هر بیر شئیی فرقیلی دوشونمک اوچون، بئینیمیزه بیر ده میر چیو تاخیر.

بو چیو، بیزیم دین و دین آدی ایله بیزله ره وئریلن هر بیر تعلیم و تربییه یه قارشی بیر ائولچو  طورو دور. عاغئل اولچوسو. 

بو یازی و دوشونورون یازئسیندان بئله گورنور کی تورکلر یومولو گوزله بئله آللاها عیبادت اتمزمیشلر. اوندان دولایئ دا، تورک دوشونجه ایله تورک توره سینده، یومولو-باغلی آغئلئن یئری اولمامالی ایمیش.


انصافعلی هدایت

٠٨ جمادی الاول ١٤٤٧





















بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 292

  بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 292 https://youtube.com/live/3iyA9DZwBYs