جهالت موهندیسلیگینه غلبه 226
1:
بیتیک آدی: کتاب الفبای ترکی
یازار: معاریف ناظیرلیگی
دیل: تورکجه
الیفباء: تورکو - عربی
یازی طورو: دوزیازی - الیازما
آماج: مکتبده اوشاقلارین تورکجه ده تعلیمی
قونو: عوثمانلی تورکجه سینین اورگندیریلمه سی
چاغی: 1299 هیجری قمری ایلی
ساخلانئلان یئر: نیویورک بیلیم یوردو کیتابخاناسینین افغانیستان دیجیتال بولومو - آمریکا
یاپراق سایی: 73 یاپراق
بو گون، ایکی بیتیک ایله تانیش اولدوق. بیرینجی بیتیکی افغانیستان معاریف ناظیرلیگی، مرحوم "محمد سولئیمان خان" امری ایله "معاریف ناظیرلیگی مطبعه”سینده چاپ اتمیشلر. چاپ سوزو، بیزی ده چاشدیردی. آمما بیتیکین باشیندان سونوناده ک، الیازما - دوزیازما گورونور. یانی نئجه اولابیلیر کی بو الیازما-دوزیازما چاپلا باسیلمیش اولسون؟
عجبا، بو الیازمانی داشیازما ایله حاضیرلایئب، سونرا چاپ اتمیشلر یوخسا باشقا بیر چاپ یونته مین قوللانمیشلار؟
بیتیکین جیلدینده، فارسجا یازیلمیش گورونور آمما ایچه ریگینده تورکجه دن باشقا بیر سوز بولونمادی.
بیتیکین بیرینجی یاپراقیندا، او چاغدا افغانیستاندا شاهلیق ادن "امیر امان الله خان" دییه بیر کیشینین شکلی یئر آلمایش دیر.
او بیری صحیفه لرده ایسه تورکو - عربی الیفبائ ایله، تورکجه نی اورگنمک ایسته ین هر که سه، هم الیفباء همیده الیفبائنین بیرله شمه سی ایله سوزله ری اورگه دیرلر.
گورونن اوکی دوقّوز درسده، الیفباء ایله بسیط تورکجه یازما هابئله اوخومانی اورگه دیرلرمیش.
اوناینجی درسدن، جومله قورماق ایله بسیط یازمانین تعلیمی باشلانیر. بیکیتین جومله له رینه دیقّت گتیررکن، جومله له رین هامیسیندا، هر کیشی، اوشاق اولسون یا بویوک، بیر ایش ایشلیر. هیچ بیر کیمسه ایشسیز، عاطیل باطیل دولانیب، دستور وئرمیر. هابئله آوادانلیق ایشله ری ایله گونله رین دولدورورلار.
بیر نئچه یاپراقلاردا، بعضی آدلارین نه اولدوغون اورگه دیر. سونرا، توپلومدا بیربیرله رینه یاراماغا، دوغرو دوزگون اولماق ایله داورانماقا، توپلومدا بیربیرینه یاردیم اتمه یه، بیربیرینین الیندن توتوب، یوکون یونگوللتمه یه، اردملیگی (اخلاقی) توپلومدا گوجلندیرمه یه چالیشیرلار.
بیزجه، ایران مدره سه له رینده اوشاقلارا وئریلن درسلرده، اوشاقلارین عومورله رین چورودورلر. ایراندا اوشاقلارین تعلیمده ایره لیله مه سی آماج سئچیلمه میش دیر. آماج، اوشاقلارین نئجه عومورله رین تلف ادیب، اونلارا اوزون زامان ایچینده، درده ده ین بیر شئیلر اورگه تمه دن، اونلارا ایرانچئلیقلا فارسچیلیقی یئرله شدیرمک اولوبدور.
2:
بیتیک آدی: خیری نامه (پند نامه ترکی)
یازار: یوسوف نابی چلبی
یازی طورو: قوشما - دوزیازی - الیازی
دیل: تورکجه
الیفباء: تورکو - عربی
قونو: توپلومسال داورانیش، اینانج، اخلاق
چاغ: 1137 هیجری قمری
یاپراق سایی: 162 یاپراق
ساخلانئلان یئر: ایران ایسلام مجلیس کیتابخاناسی
بو اوتورومون ایکینجی بیتیگی ایسه "خیری نامه" دیر آمما پی.دی.اف-ین اوزه رینده، اونا فاسجا آد وئره رک "پند نامه ترکی" یازمیشلار. لاکین بیتیکین ایچینده، "خیری نامه" دییه سوز گئتمیش.
بو بیتیک، اوچ سوز اون (310) ایل ائونجه قلمه آلینمیش دیر. یانی، مین یوز اوتوز یئدی اینجی هیجری قمری ایلینده یازیلمیش.
بیتیکی یازانین قلم آدی (ادبی آدی) "نابی افندی" ایمیش آمما اونون اصیل آدی ایسه "یوسوف نابی چلیی” ایمیش.
ائونجه لر، بیز، بو بیتیکه بنزر آمما چوخ بنزر بیر بیتیگ ایله تانیش اولموشدوق. او بیتیکده ده چلبی آدلی بیریسی، اوغلونا اویوت وئرمک اوچون قوشما ایله بیر بیتیک یازمیش دیر.
یوسوف نابی اللی دورد یاشینا گیردیکدن سونرا، آلله اونا بیر اوغلان لوطوف اتمیش. اوغلونون آدین "ابالخیر محمد” قویموش. اوشاقین یئدی یاشی اولارکن، بو کیتابی یوز آلتمیش ایکی یاپراقدا یازیب، اوغلونون گه له جه گینه میراث قویموش.
بیتیک، زامان ایچینده چوخ زایلیقلا قارشی قارشییه قالمیش. اپریمیش. چوروموش. جئریلیب، داغئلمیش گورونور.
اوندان دولایی، نه اونون باشلانقج یاپراقلاریندان خبر-اتر وار نه ده سونونداکی یاپراقلاریندان. یاپراقلار بیر بیریندن قوپوبان، آیری دوشوبلر.
بونلان بئله، قالان یاپراقلارین بیر چوخونداکی یازیلار اوخونابیلیر دورومدا دیر.
هابئله ایران ایسلام مجلیس کیتابخاناسیندا ساخلانئلیر. البتّه اونا ساخلانیلماق دئمک اولورسا بئله.
بیتیک باشدان آیاغا توپلومسال داورانیشلارین نئجه اولماسی ایله یوغورولوب دور. یازار، هر بیر جومله ده، توپلومسال اردمی، آنلایئشی، یاردیمچیلیقی، باغیشلاماقی، الدن توتماقی، ظولومدن قاچماقی، اذیّتدن اوزاق دورمانی، دینله - ایمانی، ایسلامین قانون قایدالارینا باغلی اولمانی سیفاریش ادیر. هابئله، یازار ایسلامدان، رسولدان اتکیله نه رک، توم پیسلیکله رین آناسین، یالانچیلیقدا گورور. اوندان دولایی دا یالانچیلقدان اوزاق دولانمانی یایماق ایستیر.
اینترنت اوزه رینده آختاریش یاپاندان سونرا، بللی اولور کی یازار، عوثمانلی چاغینین ان آدلیم، چالیشقان یازارلاریندان ایمیش. اوندان، تورک دونیاسینا بیر چوخ بیتیک یادیگار قالمیش.
اونون حاقّئندا بیر جومله، بیزیم گووزوموزو توتدو. بئله گورونور کی یوسوف نابی- اوزونه گورا بیر دوشونجه یییه سی ایمیش.
اونون اوزونه اوزل بیر دوشونجه همیده یازی یول یونته می وار ایمیش. بو دوشونجه ایله یازی داکی یول یونته مین آدئنا "گرچکلیک اوزه ره آنلام یاراتماق" دئمیش لر.
یانی، تورک دوشونوورونون اوزونه گورا بیر دوشونجه فلسفه سی یادا مکتبی وار ایمیش. اودا گرچکچیلیکدان باشقا بیر آنلام دئییلمیش.
یوسوف نابی بو مکتبه هاردان اولاشمیش ایمیش دییه سورولار ایسه، جاواب وئریله بیلیر کی او، اوز چاغینین همیده اوزوندن ائونجه کی چاغلارینداکی دوشونجه ایله یازی مکتبله رین چوخدا یاخجی تانیرمیش.
همن مکتبله ردن بیریده "هیندیلی اغراقچی آنلایئش" یونته می ایمیش.
یوسوف، او مکتبه به قارشی، "گرچکچیلیگی” سئچمیش. اوندان دولایی دیر کی تورکلر داها چوخ گرچکچی، فارسلار ایسه داها چوخ "اغراقچی" گورونور، یاشئرلار.
طبیعی کی بو ایکی گوروشون، دونیادا، همیده یاشامدا، اینسانلار ایله توپلوملار اراسئندا، دوولتلر ایله میللت لر آراسیندا گئنیش ایریلیق ایله داورانیشلارا نه دن اولابیلیر.
بیزجه، بو ایکی دوشونجه یول یونته مین سونوجلارین، تورک توپلوملاری ایله فارس دیللی توپلولوقلار آراسیندا هم گورونور همیده یاشانیلیر.
فارسلار چوخ اغراقچی، هر بیر کیچیک قونودان-اولایدان، بویوک بیر داغ تیکه بیلیرلر. اونلار، او قونو ایله حادیثه نین وار-یوخلوقونا باخمادان، آراشدیرمادان، اونلارلا یاشامایی، اونلاری بئیینله رینده بویونمه نی، دوشونجه له رینده گه لیشدیرمه نی، خیاللاریندا ایسته دیکلری شکیلده یاشایابیلیرلر. اوندان دولایی دا ایسته دیکله ری کیمی هر بیر چاغ حادیثه سین دوشونور همیده دوشوندوکله رین دوغرو توتاراق، اونلارا اینانارلار، اونلارا دایاناراق، داورانارلار. حتتا اونلارا ایمان یئله گتیره بیلیرلر. اونلاردان آللاه بئله یارادابیلیرلر. بودا اونلارین، گرچکله ره، یئنیلمه سینه نه دن اولابیلیر.
قبول اده لیم کی بیر پارا دوشونجه لر، توپلومو، تعلیم تربیه نی، اینسانلارین باخیشلارین، آنلایئشلارین، داورانیشلارین یونه لدیر.
نییه کی توپلوملار ایله توپلولوقلار، اونلاردا یایقین اولان دوشونجه له رین اسیرله ری دیرلر. او دوشونجه لرین الیندن قورتارماق هیچده قولای دئییل. بلکه چوخ زور گورونور.
انصافعلی هدایت
06. جمادی الثانیه ١٤٤٧
