بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 289

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 289

https://youtube.com/live/CX47EmIyQTY

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 288

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 288

https://youtube.com/live/EPT9mraZegQ

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 287

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 287

https://youtube.com/live/immgI3EdEcg

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 286

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 286

https://youtube.com/live/rXMd6359K04

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 285

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 285

https://youtube.com/live/7n9yzorArFk

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 243

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 243

https://youtube.com/live/lqGZyc2utIA

İran’da her ihtimal için hazır olmalıyız

 

İran’da her ihtimal için hazır olmalıyız

İran’da, her an, her bir ihtimal vuku bulabilir. Her bir olacak için hazır olmalıyız.

1) İstiklal

İstiklalci gruplar, bireyler, teşkilatlar, erkenden (her şey olup bitmeden), İran’ın dağılma şartlarını göz önünde tutarak, bu duruma hazır olmalıdırlar. İstiklalciler hemen şimdi bir anayasa hazırlamalıdırlar ki yarın geç olabilir ve telaşa düşerler.

2) Federalciler

Federalci gruplar, bireyler, teşkilatlar bu an, İran’ın dağılmasından sonraya hazır olmalıdırlar. Eğer şimdi hazır olmazlarsa, o gün geldiğinde Fars toplulukları, Fars olmayan milletlere üstün dururlar. O şartlarda Farslar istediklerini gayri-Fars milletlere dayatabilirler. Yüz yıl haksız kalan milletler, Farsların baskısı ve önerilerine maruz kalıp onların arkasına düşerek Farslara gölge gibi olabilirler. Yani herhangi bir milletin aydınları daha erken harekete geçerse, yaratıcı olursa güç o milletin elinde olur. Ama gelecek İran’da güç ve kuvvet Farsların elinde olmamalıdır.

3) Hakkı tayin-i sernüviştçiler

Bu işe meraklı şahıslar ve gruplar da şimdiden anayasayı hazırlamalı ve masa üzerine müzakereye hazır etmelidirler ki o gün gelir gelmez biz Türkler üstün bir konumda olabilelim. Yani üstünlük Türk milletinin elinde olsun. Yoksa Türkler, İran uçurumu altında kalıp ezilirler.

4) Muhtariyetçiler

Muhtariyetçiler (elbette bizim gözümüzde) bir tür federalci gibi görünürler; fakat belki anlamlarda, kavramlarda, idarecilikte vb. farklı tanımları olabilir. Bu farklara baksak da bakmasak da bu gruplar ve bireyler, gelecek müzakereler ve görüşmeler masası için bir anayasa hazırlamalıdırlar ki güçlü yumruğumuzu masaya vurabilelim. Ayrıca masada ruhsal üstünlüğü koruyabilelim.

5) İrancı Türkler

İrancı Türkçüler göz ardı edilmemelidir. Onlarla anlaşsak da anlaşmasak da, İrancı Türkçüler de bir düşünce sahibidirler. Onların düşüncelerine göz yummak olmaz ve siyaset masasından silmek de (en azından teorik alanda) mümkün değildir. İrancı Türkler de şimdi ve hemen birlik halinde toplanarak, düşündükleri “Türk İranı” için bir anayasa hazırlamalıdırlar. Doğaldır ki bu grup düşünce sahipleri için önemli olan birinci derecede İran, ikinci derecede Türklerdir. Belki de onlar için Türklük, İran’dan daha önemli olabilir. Bu nedenle İran–Türk ya da Türk–İran esaslı bir anayasa yazmalıdırlar.

6) Amerika hegemonyası

Eğer Amerika hegemonyası (gücü – hegemonu) İran üzerinde etkili olursa, sonraki bütün denklemleri onlar belirlerler. Çünkü galip ve güçlü olanlar istediklerini yazar ve uygularlar. Güçsüzlerin ve mağlup olanların ise itaatten başka çareleri yoktur. Güçsüz ve mağlup olanlar emir kulu olur ve emirleri yerine getirmekle yükümlüdürler.
Amerika hem kendisi federaldir hem de Irak’ta, Afganistan’da, hatta Suriye’de bir tür federal sistemler kurmuştur. Bu konuda derin ve geniş tecrübeye sahiptir. Amerika İran’ı işgal ederse, orada belirleyici güç olur ve istediği biçimde federal yapılar kurabilir.
Bununla birlikte Amerika hegemonyası ve gücü ortada olursa; istiklalci, federalci, hakkı tayin-i sernüviştçi, muhtariyetçi ve İran Türkçülüğü düşüncesine sahip kişi ve gruplara fazla alan kalmaz.
Güney Azerbaycan ve İran’da yaşayan bütün Türklerin aydın kesimleri, İran’da meydana gelebilecek her duruma hazır olmalıdırlar. Yani bu siyasi düşünce sahiplerinin her biri, kendi yerinde hazırladıkları anayasalarla gelecekte işleri hem kolaylaştırabilir hem de belki oy veya ses verirken üstünlük elde ederek siyasette ve hukukta bazı şeyleri değiştirebilirler.

7) Konfederalciler

Konfederalciler bireysel ya da grupsal olarak ikiye ayrılırlar:
a) İrancı konfederalciler
b) Bölgesel konfederalciler

a) İrancı konfederalciler

İrancı konfederalcilerin düşüncesine göre İran adı verilen coğrafyada birçok millet vardır ki son yüz yılda bütün milli, tarihsel, vatansal ve devletçilik hakları çiğnenip ortadan kaldırılmıştır. Onlara göre İran’ın adı değişebilir; fakat sınırlar içinde yaşayan milletler eşit haklarla bağımsız olmalı, bağımsız devlet kurmalı ve milli iradelerini uygulama hakkına sahip olmalıdırlar.
Bunların işi daha zordur. Çünkü Fars toplulukları dışında kalan milletler, yüz yıllık Fars sistemi kaynaklı hukuksuzluk nedeniyle Farslarla yeniden tek bir siyasi yapı içinde birleşmeyi zor görmektedirler. Buna rağmen bu grup, bir anayasa çerçevesinde milletlerin istiklalini, milli, tarihî, vatani, ekonomik ve hukuki iradelerini resmen tanıyan bir metin hazırlamalıdır ki bu milletlerin de kabulüne sunulabilsin; aksi halde Farslar için bayram olur.

b) Bölgesel konfederalciler

Bölgesel konfederalcilerin işi daha kolaydır. Örneğin Türkler, Türkmenler, Kaşkaylar, Araplar, Kürtler, Mazeniler, Gilekler vb. hem bölgesel eşit haklarla hem de İran sınırları dışında yaşayan soydaşlarıyla konfederal yapılar kurma ihtimaline sahiptirler.
Örneğin İran’da yaşayan Türkler hem kendi aralarında hem de komşu milletlerle (Kürtler, Lorlar, Bahtiyariler, Gilekler, Mazeniler) konfederal yaşam kurabilirler. Bunun yanı sıra İran’daki Türkler; Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkiye Cumhuriyeti, Türkmenistan Cumhuriyeti ve diğer Türk cumhuriyetleriyle eşit konfederal sistem kurma imkân ve fırsatlarına da sahip olabilirler.

Sonuç

Bütün siyasi ve hukuki düşünce sahipleri, gruplar ve bireyler; İran’da meydana gelebilecek her ihtimal ve devlet kurma süreci için bugünden hazır olmalıdırlar. Bu hazırlık, bütün milli, tarihî, toprak, ekonomik ve hukuki hakların tamamını elde etmek ve korunmasını sağlamak için devlet kurmanın ve anayasal çerçevenin en gerekli unsurudur.
Siyasi ve hukuki düşünce sahiplerinin önerdiği anayasada bütün milli ve bireysel haklar açıkça yer almalıdır. Bu anayasalar, bütün milletin iradesini kapsamalıdır. Bu nedenle gelecekteki her türlü ihtimale karşı, bugünden yazılı şekilde sunulabilecek hukuk, kanun ve anayasa taslakları hazırlanmalıdır.

İnsafeli Hidayet
26 Ocak 2026

İranda hər ehtimal üçün hazır olmalıyıq

 

İranda hər ehtimal üçün hazır olmalıyıq

İranda, hər an, hər bir ehtimal üz verə bilər. Hər bir olacaq üçün hazır olmalıyıq.

1) İstiqlal

İstiqlalçı qruplar, bireylər, təşkilatlar, erkəndən (hər şey olub bitməzdən), İranın dağılma şəraitini göz önündə tutaraq, bu vəziyyətə hazır olmalıdırlar. İstiqlalçılar həmən indi, bir anayasa hazırlamalıdırlar ki, sabah gec ola bilər və tələsikə düşərlər.

2) Federalçılar

Federalçı qruplar, bireylər, təşkilatlar bu an, İranın dağılmasından sonraya hazır olmalıdırlar. Əgər indi hazır olmasalar, o gün gəldiyində, fars topluluqları, fars olmayan millətlərə üstün durarlar. O şəraitdə, farslar istədiklərini qeyri-fars millətlərə təhvil edə bilərlər. Yüz il haqsız qalan millətlər, farsların basqısı və önərilərinə məruz qalıb, onların arxasına düşüb, farslara kölgə kimi ola bilərlər. Yəni hər hansı millətin ziyalıları daha erkən tərpənsə, yaradıcı olursa, güc o millətin əlində olar. Amma gələcək İranda, güc ilə qüvvə farsların əlində olmamalıdır.

3) Haqqı təyin–sərnəviştçilər

Bu işə maraqlı şəxslər, qruplar da indidən anayasını hazırlamalı və masa üstünə müzakirəyə hazır etməlidirlər ki, o gün gələr–gəlməz, biz türklər üstün bir durumda ola bilək. Yəni, üstünlük türk millətinin əlində olsun. Yoxsa türklər, İran uçurumu altında qalıb əzilərlər.

4) Xudmuxtarçılar

Xudmuxtarçılar (əlbəttə bizim gözümüzdə) bir cürə federalçı görünürlər, amma bəlkə anlamlarda, habelə qavramlarda, idarəçilikdə, … fərqli tərifləri ola bilər. Bu fərqlərə baxsaq da, baxmasaq da, bu qruplar və bireylər gələcək müzakirələr və danışıqlar masası üçün bir anayasa hazırlamalıdırlar ta ki güclü yumruğumuzu masaya vura bilək. Habelə, masada ruhsal üstünlük saxlaya bilək.

5) İrançı türklər

İrançı türkçülər, gözdən iraq tutulmalı deyildirlər. Onlar, (onlarla razılaşsaq da, razılaşmasaq da) İrançı türkçülər də bir düşüncə sahibidirlər. Onların düşüncələrinə göz yummaq olmaz və siyasət masasından silmək də, (ən azından nəzəri sahədə) ola biləcək bir şey deyildir. İrançı türklər də, indi və həmən, birlik şəklində toplanaraq, düşündükləri “Türk İrana” bir anayasa hazırlamalıdırlar. Təbii ki bu qrup düşüncə sahiblərinə önəmli olan, İran birinci, türklər isə ikinci dərəcədə gəlirlər. Bəlkə də, onlar üçün belə, türklük, İrandan daha önəmli ola bilər. Buna görə də, bir İran–türk ya da türk–İran əsaslı anayasa yazmalıdırlar.

6) Amerika hegemoniyası

Əgər Amerika hegemoniyası (gücü – hegemonu) İran üzərinə təsir edərsə, sonrakı bütün müadilələri onlar bəlli edərlər. Çünki, zəfər sahibi habelə güclü olanlar, istədiklərini yaza bilərlər və tətbiq edə bilərlər. Gücsüzlər ilə məğlub olanların isə, itaətdən başqa çarələri yoxdur. Gücsüzlər ilə məğlub olanlar, əmir qulu olar və əmrləri yerinə yetirməklə mükəlləfdirlər.
Amerika həm özü federaldır, həm İraqda, Əfqanıstanda, hətta Suriyada bir cürə federal sistemlər yaratmışdır. Bu haqda dərin və geniş təcrübə sahibidir. Amerika, İrandı işğal edərsə, orada aparıcı güc sahibi olar. Ondan dolayı da istədikləri şəkildə federal yarada bilərlər.
Bununla birgə, Amerika hegemoniyası və gücü ortada olarsa, istiqlalçı, federalçı, haqqı təyin–sərnəviştçi, xudmuxtarçı, habelə İran türkçülüyü düşüncəsinə sahib kişilərə, qruplara çox macal qalmaz.
Güney Azərbaycan və habelə İranda yaşayan tüm türklərin aydın kəsimləri, İranda ola biləcək hər hal və duruma hazır olmalıdırlar. Yəni, bu siyasi düşüncə sahiblərinin hamısı, hər biri öz yerində, hazırladıqları anayasalar ilə gələcək üçün işləri həm asanlaşdıra bilər, həm də bəlkə rəy ya səs verərkən üstünlüyü əldə edib, siyasət ilə hüquqda bir şeyləri dəyişdirə bilərlər.

7) Konfederalçılar

Konfederalçılar, bireysel ya da qrupsal olaraq iki yerə bölünürlər:
a) İrançı konfederalçılar
b) Bölgəsel konfederalçılar

a) İrançı konfederalçılar

İrançı konfederalçıların düşüncəsində, İran adlanan yerdə çox millətlər var ki, keçmiş yüz ildə bütün milli, tarixi, vətənsəl habelə dövlətçilik haqları tapdalanıb aradan gedibdir. Onlara görə İranın adı dəyişə bilər, amma sərhədlər içində olan millətlər, bərabər hüquqla müstəqil olub, müstəqil dövlət qurub, milli iradələrin tətbiq etmək haqlarına sahib olmalıdırlar.
Bunların işi daha çətindir. Çünki fars topluluqlarından kənarda olan millətlər, yüz il fars sisteminin hüquqsuzluğundan dolayı, farslarla daha bir kərə belə bir siyasi vahiddə birləşmək istəmələri zor görünür. Bununla birgə, bu qrup, bir anayasa çərçivəsində millətlərin istiqlalini, milli, tarixi, vətəni, iqtisadi və hüquqi iradələrini rəsmi olaraq qəbul edən bir çərçivə yazmalıdır ki, bu millətlərin də qəbuluna gələ bilsin; yoxsa farslara bayramdır.

b) Bölgəsel konfederalçılar

Bölgəsel konfederalçıların işi daha qolaydır. Məsələn türklər, türkmənlər, qaşqaylar, ərəblər, kürdlər, mazənilər, giliklər, … həm bölgəsel bərabər hüquqlarla, həm də İranın sərhədlərindən kənarda olan öz dildaşları ilə konfederal qurmaq olasılığına sahibdirlər.
Məsələn İranda yaşayan türklər, həm özləri bir-birləri ilə, həm də qonşu millətlərlə (kürdlər, lorlar, bəxtiyarilər, giliklər, mazənilər) konfederal yaşamaq olasılığına sahibdirlər. Bunların yanı sıra, İranda yaşayan türklər, həm Azərbaycan Respublikası, həm Türkiyə Respublikası, həm Türkmənistan Respublikası və həm də digər türk respublikaları ilə bərabər konfederal sistem qurmaq imkan və fürsətlərinə sahib ola bilərlər.

Nəticə

Bütün siyasi və hüquqi düşüncə sahibləri, qruplar və bireylər, İranda ola biləcək hər bir ehtimal və dövlət qurmaq üçün, həmən bu gündən hazır olmalıdırlar. Bu hazırlıq, bütün milli, tarixi, torpaqsəl, iqtisadi və hüquqi haqların tamamını əldə etmək üçün, onların pozulmamasına qarantı da, dövlət qurmaq, həm də anayasa çərçivəsində ən lazım və gərəkli olan işdir.
Siyasi və hüquqi düşüncə sahiblərinin önərdiyi anayasada, tüm milli və bireysel haqlar, açıqcasına görünməlidir. O anayasaların hamısı, tüm millətin iradəsini qapsamalıdır. Onun üçün də, gələcəkdə hər cür ehtimallara qarşı, bugün də yazılı şəkildə önərilə biləcək hüquq, qanun, anayasa hazırlanmalıdır.

İnsafəli Hidayət
26 yanvar 2026

ایراندا هر احتیمال اؤچون حاضیر اولمالییق

ایراندا هر احتیمال اؤچون حاضیر اولمالییق

 

ایراندا، هر آن، هر بیر احتیمال اوز وئره بیلیر. هر بیر اولاجاق اؤچون حاضیر اولمالییق.

١) ایستیقلال

ایستیقلالچی قروهلار، بیرئی‌لر، تشکیلاتلار، ارکندن (هر شئی اولوب بیتمه دن)، ایرانین داغیلما شراییطین گؤز اؤنونده توتاراق، بو وضعیته حاضیر اولمالیدیرلار. ایستیقلالچی لار همن‌ ایندی، بیر آنایاسا 

 حاضیرلامالیدیرلار کی صباح گئج اولابیلیر و تم-تله‌سیکه دوشرلر.

٢) فدرالچی‌لار

فدرالچی قروهلار، بیرئی‌لر، تشکیلاتلار بو آن، ایرانین داغیلماسیندان سونرایا حاضیر اولمالیدیرلار. اگه‌ر ایندی حاضیر اولماسالار، او گون گلدیگینده، فارس‌ توپلولوقلاری، فارس اولمایان میللتلره اوستون دورارلار. او شراییطده، فارسلار ایستدیکلرینی غیر فارس میللت‌لره تحمیل ائده بیلرلر. یوز ایل حاقسیر قالان میللت‌لر، فارسلارین باسقیسی و اؤنری‌لرینه معروض قالیب، اونلارین آرخاسینا دوشوبن، فارسلارا کولگه کیمی اولابیلرلر. یعنی هر هانکی میللتین ضییالیلاری داها ارکن ترپه شیرسه، یارادیجی‌ اولورسا، گوج او میللتین الینده اولار. آمما گله جک ایراندا، گوج ایله قوه فارسلارین الینده اولمامالی دیر.

٣) حقّی تعیین سرنوشتچی‌لر

بو ایسته گه ماراقلی شخصلر، قروهلاردا ایندی‌دن آنایاسانی حاضیرلامالی و ماسا اوستونه موذاکره‌یه حاضیر اتمه لیدیرلر کی، او گون گلر–گلمز، بیز تورکلر اوستون بیر دورومدا اولابیلک. یعنی، اوستونلوک تورک میللتینین الینده اولسون. یوخسا تورکلر،ایران اوچورومو آلتین‌دا قالیب ازیلر.

٤) خودمختارچی‌لار

خودمختارچی‌لار (البتته بیزیم گوزوموزده) بیر جوره فدرالچی گؤرونورلر، اما بلکی آنلام‌لاردا، هابله قاورام‌لاردا، ایداره‌چیلیکده، … فرقلی تعریفله لری اولابیلر. بو فرق‌لره باخساقدا، باخماساق‌دا، بو قروهلالا بیرئی لرده گله جک موذاکیره لر و دانیشیقلار ماساسی اؤچون  بیر آنایاسا حاضیرلامالی دیرلار تاکی گوجلو یومووروقوموزو ماسایا وورابیلک. هابئله، ماسادا روحسال اوستونلوک ساخلایابیلک.

٥) ایران‌چی تورکلر

ایران‌چی تورکچولر، گؤزدن ایراق توتولمالی دئییلدیرلر. اونلار، (اونلارلا راضیلاشساق دا، راضیلاشماساق دا، ایران‌چی تورکچولر ده بیر دوشونجه صاحبی‌دیرلر. اونلارین دوشونجه‌لرینه گؤز یومماق اولماز و سیاست ماساسین‌دان سیلمک ده، (ان آزین‌دان نظری ساحه‌ده) اولا بیلجک بیر شئی دئییلدیر. ایرانچی تورکلرده، ایندی و همن، بیرک شکیلده توپلاناراق، دوشوندوکله ری "تورک ایرانا" بیر آنایاسا حاضیرلامالیدیرلار. طبیعی کی بو قوروه دوشونجه صاحیبلرینه اؤنملی اولان، ایران بیرینجی، تورکلر ایسه ایکینجی دره جه ده گلیرلر. بلکه ده، اونلار اوچون بئله، تورکلوک، ایراندان داها اونملی اولابیلر. بونا گؤره ده، بیر ایران–تورک یادا تورک-ایران اساسلی آنایاسا یازمالیدیرلار.

 ٦) آمریکا هگمونیاسی

اگه‌ر آمریکا هگمونیاسی (گوجو -هژمونو) ایران اوزرینه اثر ائدرسه، سونراکی بوتون معادله‌لری اونلار بللی ائدرلر. چونکو، ظفر صاحیبی هابئله گوجلو اولان‌لار، ایسته دیکله رین یازابیلرلر و اعمال اده بیلرلر.  گوجسوزلر ایله مغلوب اولانلارین ایسه، ایطاعتدن باشقا چاره لری یوخ دور. گوجسوزلر ایله مغلوب اولانلار، امیر قولو اولور و امیرلری یئرینه یئتیرمکله موکللف دیرلر.

 آمریکا هم اوزو فدرالدیر، هم عراق‌دا، افغانستان‌دا، حتی سوریه ده بیر جوره فدرال سیستم‌لری یاراتمیش‌دیر. بو حاقدا درین و گئنیش تجربه صاحبی‌دیر. آمریکا، ایرانی ایشغال ادرسه، اورادا آپاریجی گوج صاحبی‌ اولار. اوندان دولایی دا ایستدیکلری شکلده فدرال یارادا بیلرلر.

بونونلا بیرگه، آمریکا هگمونیاسی و گوجو اورتادا اولارسا، ایستیقلالچی، فدرالچی، حقّی تعیین سرنوشتچی، خودمختارچی، هابله ایران تورکچولوغو دوشونجه‌سی‌نه صاحیب کیشی‌لره، قروهلارا،  چوخ مجال قالماز. 

گونئی آزربایجان هابئله ایراندا یاشایان توم تورکلرین آیدین کسیملری، ایراندا اولابیله جک هر حال ایله دوروما حاضیر اولمالی دیرلار. یعنی، بو سیاسی دوشونجه صاحیبلرینین هامیسی، هر بیری اؤز یئرینده، حاضیرلادیقلاری آنایاسالاری ایله، گلجک اؤچون ایش‌لری هم آسانلاشدیرابیلر، هم ده بلکی رأی یا سس وئررکن اوستونلوگو الده ادیب، سیاست ایله حوقوقدا بیر شئی‌لری دَییشدیره بیلرلر.

٧) کنفدرالچی‌لار

کنفدرالچی‌لار، بیرئی سل یا دا قروه‌سال اولاراق ایکی یئره بولونورلر:

الف) ایرانچی کنفدرالچی‌لار

ب) بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لار

الف) ایرانچی کنفدرالچی‌لار

ایرانچی کنفدرالچی‌لارین دوشونجه‌سینده، ایران آدلانان یئرده چوخ میللت‌لر وار کی، کئچمیش یوز ایلده بوتون ملی، تاریخسل، وطن‌سال هابئله دولَتچیلیک حق‌لاری تاپدالانیب آرا‌دان گئدیب‌دیر. اونلارا گؤره ایرانین آدی دَییش بیلر، اما سرحدلر ایچین‌ده اولان میللت‌لر، برابر حقوقلا موستقل اولوب، موستقل دولَت قوروب، ملی ایراده‌لرین اعمال اتمک حاق‌لارینا صاحیب اولمالیدیرلار. 

بونلارین ایشی داها چتیندیر. چون فارس توپلوملارین‌ین دئشلادیقلاری میللت‌لر، یوز ایل فارس سیستمی‌نین حقوق‌سوزلوغوندان دولایی، فارس‌لارلا داها بیر کره بئله بیر سیاسی واحدده بیرلشمک ایسته‌مه‌ له ری زور گؤرونور. بونونلا بیرگه، بو قوروه، بیر آنایاسا چرچوه‌سینده میللت‌لرین ایستیقلالینی، ملی، تاریخی، وطنی، اقتصادی و حوقوق ایله ایراده‌لرینی رسمی اولاراق قبول ائدن بیر چرچوه یازمالیدیر کی، بو میللت‌لرین ده قبولونا گلە بیلسین؛ یوخسا همین ایندی ده فارس‌لارا بایرام‌دیر.

ب) بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لار

بؤلگه‌سل کنفدرالچی‌لارین ایشی داها قولایدیر. مثلن تورکلر، تورکمن‌لر، قشقایی‌لار، عرب‌لر، کوردلر، مازنی‌لر، گیلک‌لر، ... هم بؤلگه‌سل برابر حقوقلار ایله، هم ده ایرانین سئنئرلارئندان کناردا اولان اوز دیلداش‌لاری ایله کنفدرال قورماق اولاسیلیغینا صاحیب‌دیرلر. 

مثلن ایراندا یاشایان تورکلر، هم اوز‌لری بیر–بیرلری ایله، هم ده قونشو میللت‌لر (کوردلر، لورلار، بختیاری‌لر، گیلک‌لر، مازنی‌لر) ایله  کونفدرال یاشاماقلارینین اولاسئقلیقی چوخ دور. بونلارین یانی سئرا، ایراندا یاشایان تورکلر، هم آزربایجان جمهوریتی، هم تورکیه جمهوریتی، هم تورکمنستان جمهوریتی و همیده دیگر تورک جمهوریت‌لری ایله برابر کنفدرال سیستیم قورماق ایمکان و فورصت‌لاری اولابیلر.

نتیجه:

بوتون سیاسال و حوقوقسل دوشونجه صاحیبلری، قروهلار و بیرئی‌لر، ایراندا اولابیله جک هر بیر احتیمال و دولَت قورماق اوچون، همن بوگون‌دن حاضیر اولمالیدیرلار. بو حاضیرلیق، بوتون ملی، تاریخی، توپراق‌سال، اقتصادی و حوقوق‌سل حاق‌لارین تامامین الده اتمک اوچون، اونلارین پوزولماماسینا قفارشی دا، دولَت قورماق، همیده آنایاسا چرچیوه سینده ان لازیم و گرکلی اولان ایش دیر. 

سیاسال و حوقوقسل دوشونجه صاحیبلرینین اؤنردیگی آنایاسادا، توم میللی و بیرئیسل حاقلار، آچیق‌جاسئنا گؤرونمه‌ لی دیر. لو آنا یاسالارین هامیسی، توم میللتین ایراده سین قاپسامالی دیر. اونون اوچونده، گلجک ده هر جوره احتیمال‌لارا قارشی، بوگون هم یازیلی شکلده اؤنریله بیلجک حقوق، قانون، آنایاسا حاضیرلانمالیدیر.

اینصافعلی هدایت

٢٦ جنیوری ٢٠٢٦

ایراندا سناریولار:

 ایراندا سناریولار:

١) جمهوری اسلامی ایران رژیمی دوام ائدەییلیر.

٢) سیلاحلی قووللردن بیری، سپاه پاسداران، اردو یا ایطلاعات کودتا ائدەبیلیر.

٣) خامنه‌ای اؤلر، یئرینه بیر آز دئموکرات لیدیر سئچیله بیلیر.

٤) اعتیراضلاردان سونرا، خامنه‌ای ایستەیەرک حکومەتدن قیراغا چکیله بیلیر.

٥) ایرانلا خلریجی (آمریکا-ایسرائیل) آراسیندا بویوک-آغیر ساواش دوشەبیلیر. ساواشسن سونوجو اولاراق، ایران خارىجی قووللر واسطه‌سی ایله ایشغال اولونابیلیر.

٦) گئت گئده داها چوخ اینقیلاب‌لار باش وئەره بیلیر/ سونوج اولاراق، میللت‌لر اوز دولتلرین قورابیلرلر.

ایران داغیلدیغیندان سونراکی سناریولار:

١) هر میللت اوز دولتی‌نی قوراربیلیر.

٢) دولت قورولور قورولماز،میللت‌لر آراسیندا ساواشلار چیخار.

٣) میللت‌لرین آیدین و گله جکی گورن ضیالی‌لاری ایله سیاسی‌لری، میللتلر آراسی سواش دوشمه دن اؤنجه، گیزلی-آشکار موذاکیره لر سونوجو اولاراق صولحه وارارلار.

٤) ایستیقلالچی میللتلردن دن حیمایه ده، آمریکا-ایسرائیل دن باشقا خارىجی قووللر(عرب، تورک دولتلری) اورتایا گیره بیلرلر.

٥) تورک ایله عرب دولت لرین آورتایا گیرمه سی ایله، تورکلر ایله عرب لر، دیلداش-قانداش دولتلرین دستکلر ایله آیریلیب موستەقيل دولتلرین قورابیلرلر.

٦)  آمریکا-ایسرائیل بیر جوره فدرالیزمی ایستقلاللارین آلمایان (فارس، لور، گیلک، مازن، ...) میللت‌لره زورلارلار.

٧) اگرتورکلر ایله عربلر، تورک و عرب دولتلرینین دستتکلرینه قازانابیلمزلرسه هابئله اؤنجه دن ایستیقلالا حاضیر اولمازلارسا، توم میللت‌لری، زورلا فدرالیزمه قوشولماقا مجبور قالاربیلرلر.

٨) ایران داغیلماسی سونراف توم نقشی اولان خاریجی دولتلر، ایراندا یاشایان توم میللت‌لرین استقلالیلارین رسمی اولاراق تانینار، آما اونلاری بیر کنفدراسیون چارچیوه سینه زورلامانی اورتایا آتابیلیرلر.

٩) رفراندوم؛ ایران قالسین یا گئدسین، یعنى میللت‌لر موستەقيل اولسون یا ایرانلا برابر قالسین مسئله‌سی میللت‌لر آراسی رفراندوما گئده بیلیر.

انصافعلی هدایت

26 جنیوری 2026

Əlbəttə. Aşağıda eyni mətni

1. Latın əlifbası ilə Azərbaycan türkcəsində,

2. Latın əlifbası ilə Türkiyə türkcəsində
   ayrı-ayrı və sadiq şəkildə çevirirəm (məzmunu dəyişmədən).

---

🇦🇿 Azərbaycan türkcəsi (Latın əlifbası)

İranda ssenarilər:

1. İran İslam Respublikası rejimi davam edə bilir.

2. Silahlı qüvvələrdən biri – Sepah Pasdaran, ordu və ya ittilaat – çevriliş (kudeta) edə bilir.

3. Xamenei ölür, yerinə az demokrat lider seçilə bilir.

4. Etirazlardan sonra Xamenei istəyə­rək hökumətdən kənara çəkilə bilir.

5. İran ilə xarici tərəflər (Amerika–İsrail) arasında böyük və ağır müharibə düşə bilir. Müharibənin nəticəsi olaraq İran xarici qüvvələr vasitəsilə işğal oluna bilir.

6. Getdikcə daha çox inqilablar baş verə bilir; nəticə olaraq millətlər öz dövlətlərini qura bilirlər.

---

İran dağıldıqdan sonrakı ssenarilər:

1. Hər millət öz dövlətini qura bilir.

2. Dövlət qurulan kimi millətlər arasında müharibələr çıxır.

3. Millətlərin aydın və gələcəyi görən ziyalıları və siyasətçiləri, millətlərarası müharibə başlamazdan əvvəl, gizli və açıq müzakirələr nəticəsində sülhə vara bilirlər.

4. İstiqlalçı millətlərdən yana, ABŞ–İsraildən başqa xarici qüvvələr (ərəb və türk dövlətləri) ortaya çıxa bilirlər.

5. Türk və ərəb dövlətlərinin ortaya girməsi ilə, türklər və ərəblər dildaş və qandaş dövlətlərin dəstəyi ilə ayrılıb müstəqil dövlətlərini qura bilirlər.

6. Amerika–İsrail bir növ federalizmi istiqlal ala bilməyən (fars, lor, gilək, mazən və s.) millətlərə zorla qəbul etdirə bilərlər.

7. Əgər türklər və ərəblər türk və ərəb dövlətlərinin dəstəyini qazana bilməzlərsə və öncədən istiqlala hazır olmazlarsa, bütün millətlər zorla federalizmə qoşulmağa məcbur qala bilərlər.

8. İranın dağılmasından sonra rolu olan bütün xarici dövlətlər, İranda yaşayan bütün millətlərin istiqlalını rəsmi olaraq tanıya bilərlər, amma onları konfederasiya çərçivəsinə zorla salmaq gündəmə gələ bilər.

9. Referendum: İran qalsın, ya getsin; yəni millətlər müstəqil olsun, ya da İranla birlikdə qalsın məsələsi millətlərarası referenduma gedə bilir.

Ensafəli Hidayət
26 yanvar 2026

🇹🇷 Türkiye Türkçesi (Latin alfabesi)

İran’da senaryolar:

1. İran İslam Cumhuriyeti rejimi devam edebilir.

2. Silahlı güçlerden biri – Devrim Muhafızları, ordu ya da istihbarat – darbe yapabilir.

3. Hamaney ölür, yerine az da olsa demokrat bir lider seçilebilir.

4. Protestolardan sonra Hamaney isteyerek iktidardan çekilebilir.

5. İran ile dış güçler (ABD–İsrail) arasında büyük ve ağır bir savaş çıkabilir. Savaşın sonucu olarak İran dış güçler tarafından işgal edilebilir.

6. Zamanla daha fazla devrim yaşanabilir; sonuç olarak milletler kendi devletlerini kurabilirler.

---

İran dağıldıktan sonraki senaryolar:

1. Her millet kendi devletini kurabilir.

2. Devlet kurulur kurulmaz milletler arasında savaşlar çıkar.

3. Milletlerin aydın ve geleceği gören entelektüelleri ile siyasetçileri, milletler arası savaş başlamadan önce, gizli ve açık müzakereler sonucunda barışa varabilirler.

4. Bağımsızlıkçı milletleri desteklemek amacıyla ABD–İsrail dışında bazı dış güçler (Arap ve Türk devletleri) devreye girebilir.

5. Türk ve Arap devletlerinin devreye girmesiyle, Türkler ve Araplar, dildaş ve kandaş devletlerin desteğiyle ayrılıp bağımsız devletlerini kurabilirler.

6. ABD–İsrail, bağımsızlık elde edemeyen (Fars, Lor, Gilek, Mazeni vb.) milletlere bir tür federalizmi zorla dayatabilir.

7. Eğer Türkler ve Araplar, Türk ve Arap devletlerinin desteğini kazanamaz ve önceden bağımsızlığa hazır olmazlarsa, bütün milletler zorla federalizme katılmak zorunda kalabilirler.

8. İran’ın dağılmasından sonra rol oynayan tüm dış devletler, İran’da yaşayan tüm milletlerin bağımsızlığını resmen tanıyabilir; ancak onları konfederasyon çerçevesine zorlamayı gündeme getirebilirler.

9. Referandum: İran kalsın mı gitsin mi; yani milletler bağımsız mı olsun yoksa İran’la birlikte mi kalsın meselesi milletler arası referanduma gidebilir.

Ensafali Hedayat
26 Ocak 2026

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 283

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 283

https://youtube.com/live/W7Mtd9uhAig

قار ایچینده آزربایجانیمیزا دعا

 قار ایچینده آزربایجانیمیزا دعا

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 282

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 282

https://youtube.com/live/Gx0Bwfk14rY

Satqınlar Birliyi – Millətçilərin Ayrılığı

Satqınlar Birliyi – Millətçilərin Ayrılığı

Salam dostum,

Məqaləni oxudum, çox sevindim.

İllərdir ki, biz bu düşüncələri eyni düşüncələrlə düşünüb, daşıyıb, topluma yükləməyə çalışmışıq və çalışırıq.

İranda yaşayan türklərin ictimai kəsimləri, sənin qeyd etdiyin iki bölümü – can azərbaycançılar və “mərz-pərgövhərçilər”i – ilə məhdudlaşmır; eyni zamanda rejimçi, dinçi, hətta solçu kəsimləri də əhatə edir. Bunları da görməliyik.

Amma heyif ki, ən önəmli və dərin təsiri olan bir kəsimin mövcudluğunu görsək də, onların media və sosial media gücünü yetərincə nəzərə almamışıq.

Bu qrupun sayı 3–4 min nəfər ola bilər, ya da olmaya bilər, amma olduqca güclü hərəkət edirlər. Hətta bəzən milli hərəkatın tanınmış yazarlarından belə daha təsirli görünürlər.

Bu qrup “satqınlar” qrupudur. Onlar özlərinin, vətənlərinin, millətlərinin, türklərin milli maraqlarını; vətənin milli qaynaqlarını; eləcə də bütün tarixi, torpaq və insani dəyərlərimizi İran–Fars dövlətindən aldıqları çox az imkanlar qarşılığında pula satırlar.

Bu qrupun nəzarət nöqtələri İran–Fars dövlətinə bağlı olan gizli və açıq qurumların əlindədir.

Onların 3–4 min nəfər olmasına baxmayın. Onlar bir mərkəzdən idarə olunurlar.

Buna görə də bir ordu kimi mediada və sosial mediada birlikdə, eyni zamanda, müəyyən məqsədlər üzərində hərəkət edib təbliğat aparırlar.

Təəssüflə demək lazımdır ki, bu qrupun birlikdə çıxardığı səs çox güclü görünür. Elə bil ki, millət daxilində bu 3–4 min nəfərlik ordunun səsi milyonlardan daha çox eşidilir.

Onların məqsədi bəllidir.

“Azərbaycan” və “Türk” sözləri ilə bağlı adlar və başlıqlar altında yazır, danışır, xəbərlər, gülməcələr və videolar yayırlar.

Onların iki mərhələli taktikası var.

Birinci mərhələ – gündəlik fəaliyyət

Böhransız günlərdə hər mövzuda yazır, danışır və paylaşırlar. Amma onların qırmızı xətti İran-farsçılıqdır. Buna görə də İrana və iranşçılığa ciddi şəkildə toxunmurlar.

Ara-sıra tənqidə bənzər sözlər də deyə bilirlər. Urmu gölü, kürd məsələsi, adların dəyişdirilməsi və s. mövzulara birbaşa və ya dolayı yolla toxuna bilirlər.

Amma ideoloji xətti keçmirlər.

Rejimə qarşı bu azacıq mövqe göstərmələrinin səbəbi, millət içində nüfuz və hörmət qazanmaqdır. Məqsəd odur ki, əgər bir gün İran–Fars məmləkətinin daxilində və ya ətrafında dərin və geniş böhranlar yaranarsa, onlar “alternativ qüvvə” kimi ortaya çıxa bilsinlər.

İkinci mərhələ – böhran dövrü

Böhran və qarışıqlıq çağlarında bu qrup daha sistemli, daha ordusal şəkildə, rejimçi və iranşçı mövqelərlə önə çıxır.

Onlara verilən əsas əmr dəyişməzdir:

nə bahasına olursa-olsun türk toplumunu susdurmaq, hərəkətsizləşdirmək, qorxutmaq və evlərə qapatmaq;

böhranın dərinləşməsinə və genişlənməsinə imkan verməmək;

rejimə vəziyyəti toparlamaq üçün zaman qazandırmaq.

Bu məqsədlə bir neçə açıq taktika tətbiq edirlər:

A) Pəhləvi qorxusu

“Pəhləvi gəlir”, “Pəhləvidən çox qorxun”, “Pəhləvi çox pisdir” deyərək etirazlardan çəkindirməyə çalışırlar.

“Küçəyə çıxmayın”, “hərəkət etməyin”, “inqilab etməyin” deyirlər.

Onların iddiasına görə, əgər türklər də etirazlara qoşularsa, İran–Fars zəifləyər və Pəhləvilər hakimiyyətə gələr.

Guya türklərin Pəhləviyə qarşı seçimi yoxdur, çarəsizdirlər və Pəhləvini qəbul etməlidirlər.

B) Kürd mövzusu

Türk-kürd qarşıdurması ehtimalı, torpaq məsələləri, kürdlərin silahlı olması qabardılır.

Məqsəd türklərin etirazlarının digər xalqlarla birləşməsinin qarşısını almaqdır.

Kürdlər türklərin ən təhlükəli düşməni kimi təqdim edilir.

“İran–Fars dövləti (hətta Sepah) olmasa, kürdlərin qarşısında kim dayanacaq?” kimi qorxu dolu düşüncələr yayılır.

C) Qorxu və passivlik təlqini

Türk toplumu tutulmaqdan, öldürülməkdən, müharibədən qorxudulur.

“Yaxşı ki, ağıllı azərbaycanlılar ayağa qalxmadı” fikri təlqin edilir.

Beləliklə, etirazların mənasız olduğu düşüncəsi yaradılır.

D) Qoşulmamaq strategiyası

“Azərbaycan heç bir hərəkata qoşulmasın, gözləsin” deyilir.

“Qoy farslar, kürdlər mübarizə aparsın, qalib gəlsələr, biz sonra hərəkət edərik” məntiqi yayılır.

E) Tarixin təhrif edilməsi

Səttarxan, Bağırxan kimi adlar önə çıxarılır, amma

Pişəvəri, Xiyabani və on minlərlə şəhid fədainin adı çəkilmir.

Çünki onlar türkçülük, azərbaycançılıq və müstəqillik ideyalarının daşıyıcılarıdır.

F) Yayındırma siyasəti

Böhran dövrlərində türkcə musiqi, rəqs, dil hüquqları, Urmu gölü mövzuları qabardılır.

Əsas siyasi məqsədlər arxa plana atılır.

Boş ümidlər satılır, qorxu yayılır.

G) “Şəhidlik” təbliğatı

İran uğrunda ölən əsgərlər “Azərbaycan şəhidi”, “Türk şəhidi” kimi təqdim edilir.

Türk toplumunun etiraz potensialı zəiflədilir.

Bu proseslər fonunda milli düşüncəli fəalların vahid mərkəzi və komandanlığı yoxdur.

Halbuki İran–Fars sistemində yaranan böhranlardan istifadə edərək müstəqil Güney Azərbaycan, Güney Türkmənistan və Qaşqayistan dövlətlərini qurmaq tarixi bir imkan ola bilər.

Türklər öz millətlərini və dövlətlərini qorumaq və qurmaq məsuliyyətini daşıyırlar.

Bu məsuliyyəti başqa xalqlardan gözləmək doğru deyil.

Ənsafəli Hidayət

24 yanvar 2026

ساتقینلار بیرلیگی -میللتچیلر آیریلیقی

 ساتقینلار بیرلیگی -میللتچیلر آیریلیقی

https://youtu.be/t8S4j4Z1o9E

سالام دوستوم

مقاله نیزی‌ اوخودوم. چوخ سئویندیم. 

ایللردیر کی بیزلر، بو دوشونجه‌لریه تای‌ دوشونجه‌لری دوشونوب داشئنیب، توپلوما‌ یوکله‌مه‌گه‌ چالیشمئشئق، چالیشیریق.

ایراندا کی تورکلرین‌ توپلوملاری، سیز بویوران ایکی بولوم (جان آزربایجانچیلار و مرز پر گوهرچیلر)ین یانی‌سئرا رئژیمچی، دینچی‌، حتتا‌ سولچو‌ کسیملریده‌ ایچینه‌ آلیر.

 اونلاریدا‌ گورمه‌لییک. آمما حایئف اولسون‌ کی ان اونملی هابئله درین‌ اتکیسی‌ اولان بیر کسیمی گورسکده، اونلارین‌ میدیا‌-سوشیال‌ میدیا‌ گوجلرین گورمه‌دیم توتوروق، توتموشوق.

بو قوروپون‌ سایی ۳-۴ مين نفر‌ اولا اولمایا آمما چوخ‌ گوجلو حرکت ادیرلر. حتتا‌ میللی‌ حرکتچیلرین یازارلاریندان‌ دا بئله گوجلودولر.

بوقوروپ، "ساتقینلار" قوروپو دور. بونلار، اوزلرین، وطنلرین، میللتلرین، تورکلرین میللی چئخارلارین، وطنین  میللی قایناقلارین ... هابئله توم تاریخسل، توپراقسل، اینسانسل‌ وارلیقلاریمیزی، ایران-فارس‌ دوولتیندن‌ آلیدیقلاری بیز آز ایمکانلا پولا ساتیرلار.

بونلارین‌ نوخداسی، ایران-فارس دوولتینه‌ باغلی‌ اولان‌ گیزلین هابئله‌ آشکار قوروملا‌ قورولوشلارین الینده‌ دیر.

بونلارین ۳-۴مین‌ اولمالارینا باخمایین. بونلار، بیر مرکزدن‌ یونه‌تیلیرلر. 

اوندان دولایی، بیر اوردو کیمی‌ میدیادا-سوشیال میدیادا‌ بیرلیکده، بیر زاماندا، بیر بللی‌ آماجلار اوزه‌رینده‌ حرکت ادیب، تبلیغ ادیرلر.

تاسسوفله‌ بونلارین بیرلیکده‌کی سس‌لری‌، چوخ‌ گوجلو گورونور. گور چیخیر. میللتیمیزده‌ بو اوردوسال ۳-۴مین‌ نفرین سسین داها چوخ ایشیدیر.

بونلارین آماجی بللی دیر. اونلار، چوخلو "آزربایجان"لا "تورک" سوزلری ایله باغلی آدلارلا  باشلیقلار‌آلتیندا یازیرلار، دانیشیرلار، خبر یایئرلار، گولمه‌جه، ویدیولار یایئرلار.

بونلارین ایکی آشامالی تاکتیکلری وار. بیری، گونده‌لیک دیر. یعنی، بوحرانسیزلیق گونلرده، هر شئی دن یازیرلار، دانیشیر، یائیرلار آمما‌ اونلارین قئرمئزی جیزگیلری ایران-فارساچئلیق اولدوقوندان، ایرانا، ایرانچیلیقا چوخدا توخونمورلار. 

البته آرادا بره‌ده نقد، اینتیقاد کیمی سوزلرده آپارابیلیرلر. اورموگولو، کورد مسئله‌سی، آدلارین‌ دئییشیلمه‌سی، .... کیمی قونولارادا‌ موستقیم یادا غیری‌ موستقیم توخونابیلیرلر. 

رئژیمه‌ قارشی آزاجیق دورمالاری‌دا اولسا، میللتیمیزین‌ ایچینده‌ آبئری، حورمت همیده‌ یئر قارانماق‌ اوچون دور کی اگر بیر زامان ایران-فارس‌ ممالیکین ایچه‌ریسینده یادا ایشیگینده‌ درین-گئنیش‌ بوحرانلا‌رلا قارشئلاسیرسا، مئیدانا‌ گیرسینلر.

بونلار، بوحران ایله قارماقاریشیقلیق‌ چاغلاریندا، بونلار، ان سیستیماتیک، اوردوسل، رئژیم همیده‌ ایرانچی‌ توتوملاری‌ ایله اوزه چیخیرلار.

 

بونلارین‌ آلدیقلاری‌ امیر، هر نه‌تهر اولور اولسون، میللتی سوسدورماق، حرکتسیز اتمک، قورخوتماق، ائولرده‌ ساخلاماق دیر، بوحرانی درینلشدیرمکدن، گئنیشلشدیرمکدن اوزاق توتماق، رئژیمی بوحرانین‌ ال ایاغین یغماقا زامانلا ایمکان یاراتماق دیر.

بونلارین بیر نیچه اوستو آچیق تاکتیکله‌ری وار کی بوحران‌ چاغلاریندا‌ اونلاری جامتاییلاریندان چئغادیرلار.

الیف - پهلوی گلیر. پهلوی-دن چوخ قورخون. پهلوی چوخ پیسدیر. اوندان دولایی، اعتیراضلارا قوشولمایین. اونو درین، گئنیش اتمه‌یین. آائودن ائشیگه چیخمایین. حرکت اتمه‌یین. اینقیلاب‌ اتمه‌یین. چون، اگر سیزده اعتیراضلارا قوشولارسیز، ایران-فارس ضعیفلر، اوندا دا پهلویچی‌لر گلر. 

اونلارا گورا، تورکله.رین، پهلویه‌ قارش سئچیم‌له‌ری یوخ دور. چاره‌ز یوخدور ایللا‌ کی پهلوی‌-نی قبول اده سیز. پهلویده، پیشه وری‌ چاغیندا‌ن داها‌ قددار‌ داوراناجاق.

ب - کورد قونوسو. کوردلرین قونوسو، تورک‌-کورد اولابیلیر-اولابیلمز ساواشی، کورد-تورک آراسیندا‌ کی توپراق چوزوله‌بیلیر-چوزوله‌بیلمز قونولاری، کوردله‌رین سیلاحلی اولمالاری ... اورتایا آتئب، اعتیراضلارا آلتیرناتیو یارادیرلار تا اگر تورکلرین  اعتیراضلاری اولورسادا، اونلارین‌ گوجلری، باشقا اعتیراضچیلارلا  بیرلشمه‌سین بلکه اعتیراضچی میللتلرین گوجلری آیریلاسینلار، حتتا‌ قارشی دوروب، بیربیرلرینین‌ گوجون آرادان‌ آپارسینلار تا ایران-فارسا نفس ایمکانی یارانشین تا یارانمیش هر بیر ایچ- دئش بوحراندان‌لاردان باشی اوجا چیخسین. 

اونلار، کوردلری‌ ایران-فارسدان داها قورخمالی گوسته‌ریرلر. کوردلری، تورکلرین ان قورخمالی دوشمنی کیمی گوسته‌ریرلر.

اونلارا گورا، ایران-فارس (حتتا سپاه) اولمازسا، "کوردلرین قارشیسیندا‌ کیم دوراجاق" کیمی دوشونجه‌لری یایارلار. 

هر هانکی بیر قونودا کی کوردلرله‌ یاناشی‌، فارسلار، عربلر، بلوچلار دا‌ اورتایا‌ چئخسالار و ایران-فارسلیقا‌ بوحران‌ یاراتسالار، اونلار، پهلوی قورخوسو، کورد قورخوسو ایله، تورکلری‌ دالی‌ اوتورتمایا‌ چابالارلار.

تاسسوف ایله، میللی فعاللارین بیرلیک مرکزینین اولمادیقیندان، ساتقینلارین چابالاری سونوج‌ وئریر. ایران-فارسلار، ان‌ گوجسوز زامانلاریندا بیله، ایاقدا قالمانی داوام اتدیره‌بیلیرلر. 

میللی‌ دوشونجه‌لی یازارلار‌ین بیر مرکزی اولمادیقیندان، بیر گوج مرکزینه باغلی اولمادیقلاریندان‌ دولایی، هه‌ره‌سیندن‌ بیر سس چیخیر. اونلارین هره‌سی فرقیلی زاماندا، جوربه‌جور تحلیللرله‌ آماجلارا‌ گورا‌ یازیرلار. حتتا‌ بیربیرلرینین گوجون پوزقونا‌ ایته‌لیرلر. 

یعنی‌ میللی‌ حرکتلی دوشونجه‌لیلرده، دارماداغینلیق‌، قارماقاریشیقلیق‌ گورونور. میللت‌ بیلمیر‌ کی بو قارماقاریشیقلیقدا‌ کیمین‌ یانیندا‌ دورسون. نئجه‌ داورانسین.

دوشمن (ایران-فارسلا ساتقینلار لشگری) بیلیر، ایچینده، جبهه سیندن تکجه بیر سس‌ چیغارتمالی تا کی توپلوما‌ درین، گئنیش‌ اتکی‌ بوراخا بیلسین تا ائلییه بیلسین کی بوحرانی، آز خسارتله‌ ماهار‌ اتسین (نوحرانین ال آیاغین‌ توپلاسین).

ج - ساتقینلار لشگری، داییما تورکلری توتوقلانماقدان، ائولومدن، ساواشماقدان، ائولدورمکدن  قورخودورلار.

اونلار، داییما‌ غیری موستقیم اولاراق تورک توپلوموندان سوروشورلار کی پهلوی یا کوردلر میللتی‌ آیاغا‌ قالدیریب، اولومه‌ وئردیرلر، نه اولدو؟ 

بئله‌لیکله ده تورک توپلومونا تلقین ادیرلر؛ نه‌ یاخجی‌ کی "عاغئللی" آزربایجانلیلار (تورکلر) آیاغا‌ قالخئب، پهلوی یا کوردلر‌ اوچون‌ ائولو‌مه گئتمه‌دیلر.

ساتقینلار تورکلرین ایچینده بو دویغونو یارادیرلار کی؛ بو اعتیراضلار، بو عوصیانلار، بو قانلار نه‌یه‌ یارادی‌. اگر بیزده اونلارلا بیر زاماندا آیاقلانسایدیق، باشیمیزا همن‌ موصیبتلر گلردی. 

 

ساتقینلار، همیشه آزربایجانین‌ سوکوتون، حرکتسیزلیگین، قئراخدان‌ باخماسین، قاریشماماسین هابئله ... چوخ تعریف ادیب، عاغئللی‌ داورانیش گوسته‌ریرلر. ایفتیخار اتمه‌لی کیمی‌ بویوک‌ بیر قونو گوسته‌ریرلر.

ساتقینلار دئمیزلر کی تورکلر، آزربایجانچیلار، ایستیقلالا گیدن یولو هابئله موستقیل و میللی دوولت قورما فورصتین نئجه الدن وئردیلر. دیمیزلر کی قازانان ایران-فارس دوولتی اولدو. اودوزان ایسه تورک میللتی.

چ - ساتقینلار داییما دییرلر کی آزربایجان و تورکلر، تهرانا، فارسا، کورده‌، ... قوشولمییجک. نییه کی آزربایجان‌ هر دفعه‌ بیر حرکته‌ قوشولوب، شهیدلر وئریب، هئش‌ بیر چئخار‌ الده‌ اتمئییب. 

ایندی‌ گرک‌ هئش بیر حرکته قوشولمایا، گوزلویه گوره نه‌ اولور.

ساتقینلار آرتیریرلار؛ فارس، کورد، ... گئتسینلر، قئرئلسینلار. اگر اونلار، ظفر الده ادرلرسه، رئژیم‌ یئخئلارسا، اوندا، بیز‌ده آیاغا قالخئب، ایشیمیزی‌ گوره‌ریک.

س - ساتقینلار داییما‌ "ستارخان"، "باقیرخان"، "باکری" کیمی کیشیله‌رین آدلاری‌ن سسلندیریرلر. ساتقینلار او آدلاری، آزربایجان میللی قهرمانی کیمی گوسته‌ریرلر. 

آمما بیلینمه‌لیدیر‌ کی ستارخان، باقیرخان، باکری-لره تای آداملار، ایرانچی‌ایمیشلر. ایرانچیلیق‌ یولوندا‌ جاندان‌ باشدان‌ گیچیب، فداکارلیقلار‌ اتمیشلر. 

اونلارین توم‌ چابالاری‌ ایرانین گوجلنمه‌سی، فارسلیقین زوربالانماسئنا‌ سونوجلانمیشدیر.

ساتقینلار، هئش بیر زامان، پیشه‌وری، خیابانی، ایگیرمی‌ بئش‌ مین‌ آزربایجان اوچون شهید اولان فدایی لردن، اونلار مین‌ فداییلرین‌ دیدرگین‌ دوشمله‌ریندن‌ آد چکمزلر.

چون بو شهیدلرله او مینلر فدایی‌لر، ایستیقلالدان، میللی-موستقیل گونئی‌ آزربایجان، تورک‌ میللتی‌ ایراده‌سیندن، تورک‌ میللتی‌ دوولتیندن، تورک‌ دونیاسیندان، تورکیه ایله آزربایجان جومهورلوقلاریندان آد چکمزلر.

ساتقینلار، مینلرجه ایستیقلالچیلاردان کی وطن ایله میللت یولوندا وطندن دیدرگین‌ دوشوبلر، ایستیقلالچی‌ پارتیلردن (حیزبلردن) آد چکیب، اونلاری‌ آزربایحانین میللی‌ قهرمانلاری هابئله میللی‌ اونجوللری‌ کیمی‌ گوسترمزلر.

 نییه، چون بونلارین دوشونجه‌لری، آنلاییشلاری، داورانیشلاری، ایرانچیلیق ایله فارسچیلیق اوچون دئییل‌ده تورکچولوک، آزربایجانچیلیق‌ اوچوندور.

ش - ایران-فارس سیستیمله‌ری بوحرانا‌ دوشرکن، ساتقینلار داها چوخ تورکجه موسیقی، رقص، ... یایارلار. داها چوخ دیل حاققی‌، اورمو‌ گولو‌ حاققی‌ کیمی قونولارین اوزه‌رینه توپلانارلار. 

بوحران چاغلاریندا، ساتقینلار داها چوخ بعضی ایرانچی، رئژیمچی‌ نوماینده‌لرین، یا ریژیم‌ باشچیلارینین‌ بیر نئچه‌ تورکجه‌ جومله‌له‌رین، دالبادالا یایارلار‌.

 ائله‌بیل کی میللت تورک دئییل. میللتین دیلی تورکجه دیییل. ایله‌بیل کی ایراندا، آزربایجاندا، قشقاییستاندا، گونئی تورکمنستاندا هئش تورکچو، تورک دانیشیب-یازان یوخ دور. 

ائیله بیل کی تورک دیلی ایرانین باشاباشیندا رسمی-ایداری دیل اولموش. 

ائیله بیل کی میللی‌ دوشونجه‌لی فعاللار تورکجه یازمیرلار، تورکجه‌ دانیشمیرلار.

ائیله بیل کی تورک میللتی‌، ایران-فارسچیلارین بیر نئچه جومله تورکجه دانیشمالارینا‌ تامارزیدیرلار.

ساتقینلار، بو تاکتیکلرله هم بعضی ساده تورک کسیملرینده طاماح یارادیرلار، همیده اومود ساتیرلار کی "تئزلیکده تورکو دیلی مدره‌سه‌لرده "ایکی ساحات" درس اوخوناجاق." یا رهبر بیله‌ دئییب، پزشکیان‌ فلان‌ یئرده جسارتله‌ بیر‌ تورکو‌ ضرب المثل‌ دئمیش یادا‌ باکیدا‌ تورکجه‌ دانیشمیش ....

ساتقینلار ایچی بوش اومود ساتیرلار. اومودون‌ یانیندا ایسه، قورخو‌ پالیرلار.

ص- ساتقینلار، بوحران چاغلاریندا، ایرانین مرزله‌رین ساوونان، تیرورچو کوردلر قوروپلاری الی ایله ائولنلری، "شهید" ، "آزربایجان شهیدی"، "تورک شهیدی"، "تیرور قوروپلارینا قارشی ساواشان شهید"، ... کیمی خبرلری یایئرلار. 

اونلارا گورا، تورک میللتی، ایران اوچون ائولن‌ عسگرلره (اوزللیکله ده تورک اولورسالار) میننت‌ بیلدیرمه‌لی و اونلارا احترام قویمالیلار. اونلارا گورادا‌ ایران-فارسلارین‌ یانیندا‌ دورمالی دیرلار. اعتیراض اتمه‌مه لیدیرلر. اعتیراض ادن میللتلرین اعتیراض گوجلرین، گوجلندیرمه‌مه‌لیدیرلر‌ 

 

اوردوسال ساتقینلارا قارشی، میللی‌ دوشونجه‌لی‌ فعاللارین‌ بیرلیگی، بیر فرماندهی (کوماندانلیق) مرکزی یوخ دور کی اونلارا‌ اونجه‌دن ایستیراتئژی، واختیندا دا تاکتیک، آماج، دوشونجه‌ ایله حرکت یاراتماق‌ اوچون، دوولت قورماق، ایستیقلال‌ آلماق اوچون‌ یول‌ یولاغا‌ گوسته‌ره. تا بو کسیم، بیرگه، ال اله وئریب، ایران-فارس میللتله‌رین، اوزللیکله‌ فارس، کورد، عرب، بلوچ و … حرکتلری‌ زامانی بوحرانلاردان‌ فایدالانیب، ایداره‌لرین، قوروملارین، قورولوشلارین، وطنین، آزاد ادیب، دوولتین‌ قورسون.

تورکلر ایران-فارسیستاندا یارانان بوحرانلارین ایچینده، موستقیل گونئی آزربایجان، گونئی تورکمنستان، قشقائیستان دوولتین‌ قورسالار، قوروسالار، باغیمسیز مملکت ایله دوولتده پهلویه‌ یئر وئرن‌ اولورسا گلسین. کوردلره‌ یئر‌ وئرن‌ اولورسا گلسینلر. تورکلر اوز‌ میللتله‌رین قوروماقا-دوولتله‌رین قورمایا مسئولودورلار. باشقا‌ میللتلردن تورکله‌ره نه‌. 

انصافعلی هدایت 

ژانویهٔ 24- 2026

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 281

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 281

https://youtube.com/live/2ckNauncNAg

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 280

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 280

https://youtube.com/live/5E4uUnMJWXs

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 279

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 279

https://youtube.com/live/xEU7Oor0j_8

بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 278

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی تورکجه اسکی کیتابلار 278

https://youtube.com/live/-yZ4Z3H0vhg

بئیین موهندیسلیگینه قارشی اورکجه اسگی کیتابلار 275

 بئیین موهندیسلیگینه قارشی اورکجه اسگی کیتابلار 275

https://youtube.com/live/cieY_4PEBSY

 جهالت موهندیسلیگینه غلبه 276

https://youtube.com/live/ZLeWTKQalaY

چرا تورک ها از حقوق ملی محروم هستند؟

چرا تورک ها از حقوق ملی محروم هستند؟

دوست تورکمن، در سوسیال میدیا پرسیده است:

یک یادآوری با دو سوال برای تورکمن های افغانستان و ایران  

رئیس‌جمهور سوریه زبان کردی را یک «زبان ملی» و «نوروز» را تعطیل رسمی اعلام کرد

این خبر برای تورکمن های ایران و افغانستان و دیگر کشورهای شرق خزر، دو سوال، با یک یادآوری را ناخودآگاه مطرح می کند 

یادآوری: چند سال پیشتر در عراق و حالا در سوریه طبان کردی به زبان رسمی بدل می شود، اما اقلیت ترکمن آن دو کشور، در مقایسه با اقلیت کُرد، مورد تبعیض قرار گرفته است.

1-چرا در سوریه حقوق زبانی-فرهنگی شامل کردها شده، لکن با وجود نقش بزرگ تورک ها در تاریخ سوریه، همان حقوق زبانی-فرهنگی شامل ترکمن ها نشد؟ 

2-علت چیست؟ آیا عیب و اشکال در خود ترکمن های عراق و سوریه است و یا در ضعف حامیان تورکمن ها است و یا اشکال در هر دو طرف معادله تورک هاست؟  

متن دوست تورکمنم را با کمی ادیت و تغییر نوشته ام.

پاسخ انصافعلی هدایت:

سوال کاملا بجا است و نیاز به کار تحقیقاتی بسیار زیادی دارد. تصور می کنم، برای پاسخ به چنین سوالی، نیازمند تحقیقات گسترده ای در جوامع تورک داخل ایران سیاسی، عراق، سوریه، افغانستان و … هستیم.

ابتدا باید وضعیت و چگونگی ذهنیت، خواست ها، اراده، تورک ها و تورکمن ها در آن کشورها بررسی بشود که آن ها، یک طرف معادله و ماجرا هستند.

 تا فهمید که چه نوع توازن قوا در میان نیروهای ملل در آن ممالک ساری و جاری بوده و است؟ یعنی در میان آن ملل در آن کشورها، چه نوع از توازن قوا ملی-منطقه ای حاکم است؟ 

باید بر اساس روش های علمی بی طرفانه فهمید و ادراک کرد که الیت ها، روشنفکران و رهبران گروه های مرجع تورک ها و تورکمن ها در آن کشورها، به گروه های ملی-قومی رقیب چگونه نگاه می کنند؟ آن ها، چه تصوری از سیستم های سیاسی، اداری، نظامی، امنیتی، اقتصادی، زبانی، آموزشی و … در آن کشورها دارند؟

 آیا الیت، روشنفکران و رهبران گروه های مرجع تورک و تورکمن در آن کشورها به این مسائل می اندیشیده اند؟ مسایل مبتلا به خودشان را تئوریزه کرده و به نظریه تبدیل کرده اند؟

آیا آن ها، برای هر کدام از مسائل مبتلابه ملت خود، راه حل هایی ارائه داده اند تا توازن قوا در میان ملل در آنجا ایجاد بشود؟ 

آیا خود مسئله توازن قوا را ادراک کرده اند؟ 

چه درکی از توازان قوا، در چه زمینه هایی از توازن قوا دارند؟

باید چه اقداماتی را برای ایجاد در درون ملت خود و در بیرون از ملت خود انجام می داده اند و نداده اند و کمبود وجود دارد؟

از طرف دیگر، باید به میان الیت، دولتمردان و سیاستمداران (تصمیم سازان و تصمیم گیران سیاسی)، روشنفکران، رهبران احزاب، جمعیت ها و گروه های مرجع در کشورهای مستقل تورک رفت. باید بر اساس تحقیقات بی طرفانه فهمید که آنان در کشورهای مستقل تورک، درباره نبود یا عدم توازن در میان حقوق قانونی و عملی تورک ها با دیگر ملل و گروه های ملی در سوریه، عراق، ایران، افغانستان و … کشورها چه فکر می کنند و چه تصوری دارند؟ 

یعنی باید فهمید و ادراک کرد که الیت، روشنفکران، رهبران گروه های مرجع و تصمیم سازان و تصمیم گیران سیاسی تورک کشورهای تورک و تورکمن، چه تصوری در مورد دنیای تورک، همزبانی و تورک بودن دارند؟ 

آیا آن ها مایل به انجام اقدامات تئوریک، رسانه ای و عملی (مالی، نظامی) برای به دستیابی  تورک‌ها به قدرت یا در کمترین شکل آن (چه مستقیم و چه غیر مستقیم)، برابری حقوقی توئرک ها با دیگر ملل در آن کشورها هستند؟

در این میان، توجه به عامل مهمی همچون تاثیر سرمایه و سرمایه داران در هر دو طرف معادله تورک ها فراموش شده است که نباید فراموش بشود.

چون می دانیم که در دنیایی واقعی، گردن همه چیزها و سیاست ها به پول، و سرمایه وابسته است. 

باید وضعیت سرمایه دار و سرمایه داری ملی با تاکید بر هویت، حقوق و قدرت ملی تورک ها، در کشورهایی که تورک ها در آن ها نادیده گرفته می شوند و‌ خود تورکم ها هم برای دیده شدن چندان فعالیت نمی کنند، بررسی بشود. 

چرا که سرمایه داری ملی، با شعور و آگاهی ملی تورکیت، می تواند با پول و‌ثروت خود، نوعی از اتحاد درونزا را در میان تورک ها ایجاد بکند اما روشنفکران تورک، به خاطر پس زمینه های فکری چپی، سوسیالیستی و ضد سرمایه داری، به این جنبه از توان و قدرت ملی تورک ها، نه تنها توجه نمی کنند، بلکه بطور عمدی، سرمایه و مسمایه داران ملی تورک ها نادیده می گیرند.

در این مسیر، ان ها چنان پیش رفته اند و می روند که سرمایه داران ملی را از روند مبارزاتی ملی، حقوقی، زبانی، سیاسی و اقتصادی ملی تورک ها حذف می کنند. 

بسیار دیده شده که مبارزانی که از چپ آمده اند، در مباحث سیاسی، تئوریک و ایدئولوژیک خود، سرمایه داران ملی خود را به آغوش گروه های قومی مسلط در  سوق می دهند تا توان مالی و‌ نفوذ سیاسی، فرهنگی، حقوقی آن ها نه در خدمت ملت تورک تحت اشغال بلکه در خدمت گروه ها و ملل دارای هژمونی حاکم قرار بگیرند. این در حالی است که خود اغلب این مبارزان، برای تامین نان شب به کارهای کم درآمد تن می دهند. آن ها،در تجربه به اهمیت نقش ثروت و پول در پیشبرد اهداف ملی و سیاسی و حقوقی آگاه گشته اند اما تعصبات ایدئولوژیک آن ها را به دشمن سرمایه داری و سرمایه بدل کرده است.

جواب به چنین سوال های ساده اما بسیار پیچیده ای نیازمند تحقیقات میدانی و آنالیز داده ها است. با این وجود، می توان بر اساس تجربه و آگاهی های فردی که از اجتماع بدست آورده ایم، به این گونه سوال های، پاسخ هایی را داد که شاید بتوانند راه را برای انجام تحقیقات و طراحی سوال ها همواز بکنند.

لذا ما (انصافعلی هدایت) در اینجا به چند چنبه از این مسئله اشاره می کنیم:

الف - تورک ها در دوران پس از جنگ جهانی اول، شکست خورده و به شکل های گوناگون از هم جدا و تجزیه شده اند. این تجزیه، اگر آن ها را در مقابل هم و به مثابه دشمن قرار نداده باشد، نسبت به وضعیت هم، بی تفاوت گردانده است.

ب - در بعد از جنگ جهانی اول، نه تنها وطن و منابع سرزمین های تورک ها اشغال شده است، به خود تورک ها، به عنوان افراد و ملل، از نظر عقلی، فکری، هم به اشغال دشمنان درآمده اند.

ج - در دوران اشغال، تورک ها به بررسی  همه جانبه و انواع اشغال، اشغالگری و اشغال شدگی نپرداخته و تاثیرات اشغال شدگی را بررسی نکرده اند. روشنفکران، الیت، سیاستمداران تورک به  شناخت اشغال، اشغالگری، اشغال شدگی در زمینه های اشغال عقلی، اشغال فکری، اشغال اداری، اشغال وطنی، اشغال احساسی و عاطفی، اشغال اخلاقی، اشغال فلسفی و جهان بینی، اشغال ادراکی، اشغال شعور ملی، اشغال تفسیر و درک از جهان پیرامون، اشغال ادراک آینده و آینده نگری، اشغال برنامه ریزی و هدفگذاری ملی، اشغال فهم روابط بین الملل، اشغال ادرک جایگاه قدرت، اشغال درک انواع قدرت و چگونگی دستیابی به قدرت، اشغال جسارت ملی و تبدیل شدن به انسان ها و جوامع بی خطر، اشغال  عدم ریسک پذیری سیاسی ملی-جمعی، اشغال تئوریک؛ به این معنی که به تئوری های دشمن ساخته که در جهت تامین منافع دشمنان تورک ها هستند، تسلیم شده اند، اشغال فهم استراتژیک از روش های مبارزه (تسلیم شدن به تئوری های مبارزه مدنی با تفسیری که اشغالگر ارائه داده است، پرهیز از خشونت)، اشغال قوانین و کنوانسیون های بین المللی مانند کنوانسیون ها و قوانین حقوق بشر، و …، اشغال آموزشی، اشغال در زمینه اعتقاد و اعتماد به نیروها و مجامع بین المللی و تبدیل شدن به اجتماعات ساده اندیش زود باور، تسلیمیت در مقابل نیرو یا قدرت هژمون و حاکم و … از این مجموعه اشغال هایی هستند که چون آن ها را بررسی و تئوریزه نکرده ایم، احماقانه دیده و ادراک می شوند.

د - روحیه شکست خوردگی و تسلیم، به نیروی محرکه و قوه رانش درونی تورک ها تبدیل شده است. این دسته از تورک ها که شکست خوردگی و شکست خوردن را سرنوشت حتمی و غیر قابل تغییر خود می دانند، شکست خوردگی را پذیرفته و آن را به عنوان "واقعیت غیر قابل تغییر، به متن زندگی روزمره خود وارد کرده اند و آن را زیست می کنند. 

ح - این فردهایی که گاهی به شکل توده های موقتی دور هم جمع می شوند، در نتیجه قبول شکست خوردگی و تسلیم به آن، تن به پذیرش روابط یک طرفه  ظالمانه، تبعیض آمیز، تحقیر آمیز داده اند. آنان، این روابط را هم به بخشی از زندگی عادی و روزمره خود بدل کرده و با آن ها انس گرفته اند.

لذا در مقابل چنان رفتارهایی، همانند شکست خوردگان عکس العمل نشان می دهند. یعنی در مقابل تحقیر، توهین، تبعیض و ظلم عکس العملی جر "قبول وضعیت موجود" نشان نمی دهند. اگر هم در درون آن ها، احساسات ضد تبعیض و ضد تحقیر و ضد ظلم وجود دارد، بسیار کم رنگ است.

در نتیجه، در راه برابری حقوقی،، برابری سیاسی، برابری اقتصادی، برابری آموزشی، برابری اداری-استخدامی، برابری در رسمی و آموزشی شدن تمامی هویت های ملی فا گروه و توده های اشغالگر، دست به سلاح برده، با اشغالگر مبارزه نمی کنند.

ص - ملتی که قوه عقلانی او اشغال شده است و به اشغال شدگی عادت کرده و آن را طبیعی می داند، دیگر جسارت تاریخی و انقلابی برای کشتن دشمن و کشته شدن در راه منافع ملی را از دست می دهد. یعنی جسارت سیاسی و جسارت جنگیدن، جسارت کشتن و کشته شدن در راه حقوق ملی، از جامعه فردی شده، اتمیزه، سلول های جدا از هم،، همچنین میان نخبگان و الیت های سیاسی، اقتصادی، اداری، نظامی و … از بین رفته است.

ض - از طرف دیگر، نیروهای اشغالگران، با بکار گیری شگردهای مختلف، از جمله استخدام متخصصان، وابسته کردن منافع الیت تحت اشغال به سیستم اشغالگری، افسار نامرئی فکری و اهداف تورده ها و افراد تحت اشغال را در دستان نامرئی خود متمرکز می کنند.

بدین ترتیب، افسار نامرئی اغلب الیت ها، رهبران گروه های مرجع، نه تنها در میان ملت اشغال شده، بلکه در کشورهای به ظاهر مستقل تورک هم در دستان مدیران اشغالگر است. 

چ - این گروه های به ظاهر مستقل و دارای فکر و ایدئولوژی، چنان رفتار می کنند که در ضمن آموزش های عمومی، تخصصی و تاریخی به آنان تلقین شده است واز آن ها همان انتظار می رود که عقل تحت اشغالشان به آن ها فرمان می دهند. عقلی که فرمان آن، نه در دستان خود این افراد که در دستان مهندسان طراح سیستم های نگهدارنده اشغالگری قرار دارند.

در حقیقت، این اشغالگران پنهان شده در سطرهای سفید نوشتجات، تصمیم می گیرند که چه نوع از مطالب و چه نوع از اموزش ها برای سطوح مختلف و متخصصان زمینه های گوناگون لازم است. آن ها تصمیم می گیرند که چه نوع آموزش هایی روانی، ملی، اجتماعی، تاریخی، اعتقادی و … باید به افراد اتمیزه شده و توده های گسسته از هم  داده بشود تا یک نوع ترس دایمی پنهان، ترس از مجازات، ترس از دستگیری در دل آن ها ریشه دوانده، آن ها را در مقابل هر گونه عمل اعتراضی و عصیان انقلابی علیه منافع اشغالگر فلج بکند. 

خ - در جوامع تحت اشغال، اکثریت رهبران گروه های مرجع، به ملت خود، منافع ملی، روحیه و شعور ملی خود خیانت می کنند. آن ها، چنین وضعیت هایی را مخالف منافع ملی جامعه تحت اشغال نشان می دهند. 

در حقیقت، الیت تحت اشغال، ماهیت هویت ها و حقایق ملت تحت اشغال را به شکلی تغییر می دهند که قابل پذیرش اکثریت دنباله روان گروه های مرجع جلوه بکنند. 

چون الیت ها، شکل دهنده به افکار توده ها هستند. به خاطر همین نقش مهم اجتماعی است که روشنفکران و الیت جوامع تحت اشغال، به مدیران اشغالگر تبدیل شده، خواست های اشغالگران را در لباس محلی، زبان و مذهب محلی و حتی گاهی با ادبیات دفاع از منافع محلی و حمله به منافع اشغالگری، برای اشغالگران مدیریت می کنند.

ز - ملتی که تن به اشغال داده و به آن خو کرده باشد و با اشغالگران همکاری بکنند،دیگر نمی خواهند، با همان سلاح های گرمی که کشتار می شوند و اداره می شوند، با اشغالگران بجنگند. آنان برای دوری از این جنگ برای آزادی و استقلال دوباره، میلیون ها بهانه می تراشند. چرا که آن ها تسلیم روحیه تسلیم و زندگی مرفه یا حداقلی ممکن فردی شده اند.

ژ - چنین توره هایی، دستیابی به حقوق ملی خود را نه در لوله های تفنگ و توان جنگی خود می بیند، بلکه یاد گرفته است تا برای ذره بسیار کوچکی از آن همه حقوق در همه زمینه ها، به التماس و تضرع روی بیاورد و منتظر شفقت، عطایا، الطاف و مرحمت دشمن اشغالگر بماند. آن ها، حقوق ضایع شده خودشان را در لابه لای همان تحقیرها، توهین ها، تبعیض ها گدایی می کنند.

و - چرا چنین می کنند؟

چون توان و قوه عقلی او در اشغال، جسارت او نابود شده، توان تمایل به ریسک پذیری را ندارد. در نتیجه، همیشه، از قبل از آغاز مسابقه معلوم است که او داوطلب باختن شده است. عقل و توان فکری او، گزینه دیگری جز تسلیم و خشنودی اشغالگران را ندارد. مدل عقلانی دیگری برای رفتار و تفکر را نمی شناسد. همچنین توانایی ابتکار در او را نابود کرده اند. چرا که او متولد شده تا مصرف کننده تولیدات اشغالگر در همه زمینه ها زندگی باشد. حق تولید را از او سلب کرده اند. او یک مونتاژکار است. مونتاژ که در همه عرصه های زیستی فردی و جمعی جامعه تحت اشغال در جریان است.

در نتیجه، در اذهان تقلیدی و مونتاژکار اشغال شدگان، زندگی به همان شکل و گونه ای است که بوده است و بهتر از آن هم نمی تواند باشد.

ن - در جوامع و ملل تحت اشغال، روند زندگی طبیعی، از شکل اجتماعی جدا شده، به تمرکز بر روی زندگی فردی استورا می شود. فردیت (اندویدوالیزم) در این جوامع، برای کنترل افراد جدا از هم و جلوگیری از زندگی اجتماعی و هم-افزایی توان و نیروهای افراد جدا از هم در شکل اجتماعی و سازماندهی شده، به آن جوامع تزریق شده است و می شود. 

ی - همه جوانب زندگی در جوامع تحت اشغال، در اشغال اشغالگر است. چرا که اشغال فرد جدا از هم را به راحتی می توان انجام داد ولی وقتی افراد به هم بپیوندند، اشغال آن ها با خاطر تولید "سنرجی" غیر ممکن و انفجاری است.

برای همین است که اشغالگران، در زیر عناوینی چون زندگی شهر، مدنیت، تمدن نوین، بافت های همبستگی ساز در قالب های سنتی-تاریخی همانند سلسله مراتبی نظامی وار قبیله، ایل را از میان برده است. در گذشته، عشزره، طایفه، قبیله و ایل نقش سازماندهی، سلسله مراتبی، اوردو-نظامی را ایفا کرده، به هم-افزایی توان افراد در مقابل رقبا و دشمنان می انجامید. 

اشغالگران، آن بافت های سیاسی-نظامی (دفاعی-هجومی) سلسله مراتبی سنتی-تاریخی آن جوامع را از بین برده اند ولی چیزی به جای آن نگذاشته اند. چرا که آن ها با هر گونه احتمالی که منافع اشغالگران را حتی در دراز مدت مورد تعرض و تهدید قرار دهد، دشمنی می ورزند.

بدین گونه، اشغالگران، جوامع اشغال شده را از هر گونه فعالیت های جمعی-ملی دور کرده است. این دوری را هم به روش زندگی آن ها تبدیل کرده است تا انسان این جوامع نتوانند با هم به توافق و همکاری برسند. تاکید بر "استقلال فردی" و تبلیغ آن به عنوان تنها راه دستیابی به آزادی، به همین خاطر است. آزادی در همه فعالیت های فردی، مجاز است اما در فعالیت های جمعی هیچ تلرانسی وجود ندارد و خشونت اولین و آخرین پاسخ به فعالیت های جمعی است. در این جوامع ایدئولوژی هایی تبلیغ شده وئ به مد روز بدل می شود که بر آزادی ها و حقوق فردی متمرکز شده باشند.

در چنین جوامعی، فرد در پی "موفقیت هر چه بیشتر خود" است. او با فردها و همچنین با گذشته خودش رقابت می کند. رقابت با دیگران مفهومی جدی ندارد. تنها هدف و آرمان فرد در جامعه شکست خورده، تامین حداکثر منافع فردی است. تمامی راه ها، تا آنجایی که به منافع اشغالگر لطمه جدی وارد نکند، برای این منظور باز گذاشته می شود.

ش - بدین ترتیب، انسان اتمیزه، از دیگران و از جامعه تجزیه می شود. او انسانی است که می تواند در تمامی زمینه های فردی، مثل آموزش، شغل، تجارت، سیاستی که در خدمت اهداف اشغالگر باشد، مدیریت، و …  رشد بکند. او حتی می تواند در مقایسه با دیگر فردهای تحت اشغال، نسبت به دیگران درا»د بیشتر، رفاه بیشتر، و مزیت های دیگر نسبی بیشتری داشته باشد اما حق ندارد در زمینه های حقوق ملی-جمعی نقشی داشته باشد. ایفای نقش ملی-جمعی با مجازات های شدیدی روبرو خواهد شد. این مجازات ها، با تکرار، افزایش یافته، با مرگ قانونی یا ترور خاتمه خواهد یافت.

س - دشمن و اشغالگر، ذهن و علاقه افراد تحت اشغال را چنان تربیت و آماده می کند که از زندگی اجتماعی و فعالیت های ملی-جمعی گریزان باشند ولی راه برای درخشیدن در فعالیت های فردی تا انتها باز است.

برای همین است که در میان تورک ها بدون دولت مستقر و ملی، فعالیت های جمعی، سازمان یافته، تشکیلاتی بسیار ضعیف هستند. چرا که فعالیت های سازمان یافته و جمعی، مقدمه شکوفایی آرزوهای ملی و دستیابی به تفکرات و رفتار های دولت محور و کریز از اشغال است.

انصافعلی هدایت

هفدهم ژانویه 2026